Najważniejsze
- •Zwiększenie dziennego spożycia wapnia o 300 mg z diety wiąże się ze spadkiem ryzyka zachorowania na raka jelita grubego u kobiet o 17%
- •Alkohol (+20 g dziennie) i czerwone mięso (+30 g dziennie) znacząco zwiększają ryzyko tego nowotworu (odpowiednio o 15% i 8%)
- •Bezpieczniejszym źródłem wapnia jest żywność (nabiał, soja, orzechy) – suplementacja w dużych dawkach może negatywnie wpływać na układ krążenia
- •Wapń działa ochronnie w jelicie, wiążąc drażniące kwasy żółciowe i kwasy tłuszczowe w neutralne, wydalane z organizmu sole
Dodatkowe 300 mg wapnia dziennie zmniejsza ryzyko rozwoju raka jelita grubego u kobiet o 17 proc. Takie wnioski opublikował w sierpniu zespół naukowców z Oksfordu, który przeanalizował dane ponad 540 tysięcy kobiet.
Zespół pod kierownictwem dr Keren Papier z Uniwersytetu w Oksfordzie przeanalizował dane zdrowotne i żywieniowe 542 778 brytyjskich kobiet. W okresie obserwacji trwającym średnio blisko 17 lat (od lat 1995–1998 do 2015–2018) lekarze zdiagnozowali w tej grupie 12 251 przypadków raka jelita grubego. Wyniki opublikowane na łamach czasopisma naukowego „Nature Communications” wskazują, że zwiększenie dziennego spożycia wapnia o 300 mg wiąże się ze spadkiem ryzyka zachorowania o 17 proc. Badacze wykazali również szkodliwy wpływ innych składników diety. Dodatkowe 20 g czystego alkoholu dziennie podnosi ryzyko zachorowania o 15 proc., a kolejne 30 g czerwonego i przetworzonego mięsa dziennie zwiększa je o 8 proc. Co ważne, badanie sfinansowały organizacje Cancer Research UK oraz UK Medical Research Council, a autorzy zadeklarowali brak konfliktu interesów z przemysłem mleczarskim czy producentami suplementów.
Mechanizm działania i normy spożycia wapnia
Korzyści z dodatkowego spożycia wapnia wynikają przede wszystkim z wyrównywania niedoborów do zalecanego poziomu. Normy spożycia tego pierwiastka dla dorosłych w Polsce i Unii Europejskiej wynoszą 1000 mg na dobę, a dla kobiet po 50. roku życia wzrastają do 1200 mg. Biologiczny mechanizm ochronny polega na tym, że wapń w świetle jelita wiąże drażniące kwasy żółciowe i wolne kwasy tłuszczowe. Tworzy z nimi nierozpuszczalne, neutralne sole, czyli tzw. mydła wapniowe, które organizm bezpiecznie wydala. W analizie uwzględniono wyłącznie wapń pochodzący z żywności, w tym z nabiału, soi, fig, orzechów czy produktów wzbogacanych.
Dane z innych metaanaliz kardiologicznych wskazują, że przyjmowanie wapnia w postaci suplementów diety w dawkach powyżej 500–1000 mg na dobę może wywoływać gwałtowne skoki stężenia tego pierwiastka we krwi. To z kolei zwiększa ryzyko incydentów sercowo-naczyniowych, co nie występuje w przypadku pozyskiwania wapnia z pożywienia.
Ograniczenia badania i wnioski
Autorzy publikacji zaznaczają, że badanie miało charakter obserwacyjny i opierało się na kwestionariuszach częstotliwości spożycia żywności, które uczestniczki wypełniały na początku projektu. Taka metoda wiąże się z ryzykiem błędu pamięciowego i nie uwzględnia zmian nawyków na przestrzeni 17 lat. Wykazana korelacja nie dowodzi bezpośrednio związku przyczynowo-skutkowego, ponieważ osoby spożywające więcej wapnia mogą ogólnie prowadzić zdrowszy tryb życia. Ponadto kohorta badawcza obejmowała wyłącznie kobiety z Wielkiej Brytanii, co sprawia, że wpływ wapnia na mężczyzn i młodsze grupy wymaga dalszych analiz. Warto też zwrócić uwagę na błędy w depeszach prasowych niektórych agencji informacyjnych, które błędnie klasyfikowały ryby (np. sardynki) jako źródła roślinne, podczas gdy stanowią one produkty pochodzenia zwierzęcego.
W Polsce rak jelita grubego stanowi drugi najczęściej diagnozowany nowotwór u kobiet i trzeci u mężczyzn. Każdego roku w naszym kraju wykrywa się około 19 tysięcy nowych przypadków tej choroby, a blisko 12 tysięcy osób umiera z jej powodu. Przedstawione wyniki mogą pomóc w optymalizacji zaleceń żywieniowych i opracowaniu skuteczniejszych strategii profilaktyki onkologicznej w populacjach europejskich.
