Najważniejsze
- •W 2025 r. większość analizowanych wskaźników szczepień dzieci była niższa niż w 2010 r.; spadek względem 2024 r. odnotowano w 15 z 19 wartości.
- •Pełne szczepienie przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi w trzecim roku życia obejmowało około 86 proc. dzieci, wobec 95,6 proc. w 2010 r.
- •Podstawową dawkę MMR otrzymało 91,4 proc. dzieci w trzecim roku życia — poniżej poziomu 95 proc. uznawanego za potrzebny do utrzymania odporności zbiorowiskowej przeciw odrze.
- •Nie wszystkie wskaźniki spadały: odsetek noworodków zaszczepionych przeciw gruźlicy wzrósł z 91,5 proc. w 2024 r. do 92 proc. w 2025 r.
- •Interpretację danych utrudniają możliwe braki w ewidencji; według NIK liczba odnotowanych uchyleń od obowiązkowych szczepień wzrosła z około 40 tys. w 2018 r. do ponad 87 tys. w 2023 r.
Dane GUS i NIZP PZH pokazują, że w 2025 r. wyszczepialność dzieci w Polsce była niższa niż w 2010 r. Szczepienie MMR otrzymało 91,4 proc. trzylatków.
Główny Urząd Statystyczny opublikował dane NIZP PZH dotyczące szczepień ochronnych dzieci i młodzieży w 2025 r. Wynika z nich, że większość wskaźników była niższa niż w 2010 r., a 15 z 19 analizowanych wartości spadło także w porównaniu z 2024 r. W trzecim roku życia pełny cykl szczepienia przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi otrzymało około 86 proc. dzieci. W 2010 r. wskaźnik ten wynosił 95,6 proc.
Podobny trend dotyczył szczepień przeciw odrze, śwince i różyczce. W 2025 r. podstawową dawkę szczepionki MMR otrzymało 91,4 proc. dzieci w trzecim roku życia. Rok wcześniej było to 91,7 proc., a w 2010 r. — 98,2 proc. W przypadku dawki przypominającej MMR u dzieci w 11. roku życia wskaźnik wyniósł 92 proc., wobec 92,7 proc. w 2024 r. Spadki odnotowano również w przypadku szczepień przeciw polio, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B oraz zakażeniom wywoływanym przez Haemophilus influenzae typu B.
Nie wszystkie dane zmieniły się w tym samym kierunku. Wzrost odnotowano w przypadku czterech z 19 analizowanych wskaźników. Odsetek noworodków zaszczepionych przeciw gruźlicy szczepionką BCG zwiększył się z 91,5 proc. w 2024 r. do 92 proc. w 2025 r. Niewielką poprawę odnotowano także w przypadku niektórych dawek przypominających podawanych w siódmym roku życia. Na przykład odsetek dzieci zaszczepionych przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi wzrósł z 83 proc. do 83,4 proc., choć w 2010 r. wynosił 95,8 proc.
Wskaźnik MMR na poziomie 91,4 proc. pozostaje poniżej eksperckiego progu 95 proc., uznawanego za niezbędny do utrzymania odporności zbiorowiskowej przeciw odrze. Jednocześnie dane nie pokazują, jaka część spadków wynika z rzeczywistych odmów, a jaka z problemów z ewidencją. Większość statystyk opiera się na kartach uodpornienia. W przypadku szczepień BCG odsetek oblicza się natomiast względem wszystkich żywych urodzeń, dlatego tych wartości nie można bezpośrednio porównywać.
Według raportu NIK liczba odnotowanych przypadków uchylania się od obowiązkowych szczepień wzrosła z około 40 tys. w 2018 r. do ponad 87 tys. w 2023 r. NIK wskazywała także na braki w danych placówek oraz problemy z egzekwowaniem kalendarza szczepień. Dla podstawowej opieki zdrowotnej oznacza to konieczność dokładniejszego monitorowania kart uodpornienia i wyjaśniania rozbieżności w rejestrach.
Porównanie wskaźników wyszczepialności wybranych chorób (w proc.)
| Choroba / Szczepienie | Wiek dzieci | 2010 r. | 2024 r. | 2025 r. |
|---|---|---|---|---|
| Błonica, tężec, krztusiec (podstawowe) | 3. rok życia | 95,6 | brak danych | 86,0 |
| MMR (podstawowe) | 3. rok życia | 98,2 | 91,7 | 91,4 |
| MMR (przypominające) | 11. rok życia | brak danych | 92,7 | 92,0 |
| Błonica, tężec, krztusiec (przypominające) | 7. rok życia | 95,8 | 83,0 | 83,4 |
Dane: NIZP PZH za GUS
Spadek wyszczepialności dzieci w Polsce — najważniejsze dane
Dane: GUS/NIZP PZH oraz raport NIK przytoczony w artykule.
Słownik pojęć
- Wyszczepialność
- Odsetek osób w określonej populacji, które otrzymały szczepienie przeciw danej chorobie.
- MMR
- Szczepionka przeciw odrze, śwince i różyczce; obejmuje dawkę podstawową oraz, zgodnie z kalendarzem, dawkę przypominającą.
- Odporność zbiorowiskowa
- Poziom uodpornienia populacji ograniczający transmisję patogenu i pośrednio chroniący także osoby nieuodpornione.
- Karta uodpornienia
- Dokument zawierający informacje o szczepieniach wykonanych u konkretnego dziecka.
- Uchylenie od obowiązkowego szczepienia
- Niepoddanie dziecka obowiązkowemu szczepieniu mimo obowiązujących zaleceń i wezwania do jego wykonania; statystyki mogą zależeć od jakości ewidencji.
- BCG
- Szczepionka przeciw gruźlicy, stosowana w Polsce u noworodków.
- NIZP PZH
- Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy, który monitoruje m.in. sytuację epidemiologiczną i realizację szczepień.
