Najważniejsze
- •Prezes Polskiego Towarzystwa Wakcynologii prof. Ernest Kuchar zaapelował o uproszczenie kryteriów refundacji szczepień przeciw półpaścowi oraz wprowadzenie refundacji preparatów przeciw meningokokom dla grup ryzyka.
- •Spadek wyszczepialności przeciw odrze poniżej zalecanego poziomu 95% oraz tzw. dług popandemiczny doprowadziły do gwałtownego wzrostu zachorowań na odrę i krztusiec w Polsce.
- •Obecna 50-procentowa refundacja szczepionki przeciw półpaścowi (Shingrix) dla pacjentów 65+ z chorobami współistniejącymi wciąż generuje wysoki koszt własny (375–400 zł za dawkę).
- •Główną barierą w realizacji szczepień w aptekach jest brak wglądu farmaceutów w dokumentację medyczną pacjentów w systemie gabinet.gov.pl.
- •AOTMiT uznała pełną refundację populacyjną szczepionki za nieefektywną kosztowo, mimo że w krajach takich jak Niemcy czy Wielka Brytania szczepienia te są bezpłatne.
Profesor Ernest Kuchar zaapelował 21 sierpnia 2026 roku do Ministerstwa Zdrowia o uproszczenie refundacji szczepień przeciw półpaścowi oraz o objęcie refundacją preparatów przeciw meningokokom.
Prezes Polskiego Towarzystwa Wakcynologii, prof. Ernest Kuchar, zaapelował 21 sierpnia 2026 roku do Ministerstwa Zdrowia o uproszczenie kryteriów refundacji szczepień przeciw półpaścowi oraz o objęcie refundacją preparatów przeciw meningokokom dla grup ryzyka. Wystąpienie to wiąże się z potrzebą przeciwdziałania spadkowi odporności populacyjnej, wywołanemu przez tzw. dług popandemiczny.
Wyzwania epidemiologiczne i dług popandemiczny
Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH-PIB podaje, że wskaźnik wyszczepialności przeciw odrze spadł w Polsce poniżej zalecanego progu 95%. W 2022 roku wynosił on 90,9% dla pierwszej dawki, a w 2023 roku 91,4%, podczas gdy w przypadku drugiej dawki obniżył się do około 85%. Zjawisko to negatywnie wpłynęło na sytuację epidemiologiczną w 2024 roku. Odnotowano wówczas ponad 300 przypadków odry oraz kilkunastokrotny wzrost zachorowań na krztusiec – zachorowało ponad 20 tysięcy osób, podczas gdy rok wcześniej zgłoszono zaledwie 927 przypadków.
Wzrost zachorowań na choroby zakaźne w Polsce wiąże się bezpośrednio z tzw. długiem popandemicznym, czyli czasowym brakiem kontaktu społeczeństwa z patogenami w okresie izolacji w latach 2020–2022. Na proces ten nakłada się również rosnąca liczba uchyleń od szczepień obowiązkowych. W innych krajach europejskich, takich jak Niemcy czy Wielka Brytania, szczepienia seniorów przeciw półpaścowi są bezpłatne i zależą wyłącznie od wieku, a preparaty przeciw meningokokom wchodzą w skład rutynowego, bezpłatnego kalendarza szczepień dzieci.
Bariery finansowe i spory kompetencyjne
W swoim wystąpieniu prof. Kuchar wskazał, że obowiązujące zasady utrudniają pacjentom dostęp do profilaktyki. Obecnie szczepionka Shingrix podlega w Polsce 50-procentowej refundacji dla pacjentów od 65. roku życia z określonymi chorobami współistniejącymi. Oznacza to dla nich wydatek rzędu 375–400 złotych za dawkę, podczas gdy pełny, dwudawkowy schemat bez refundacji kosztuje od 1500 do 1600 złotych. Prezes PTW błędnie ocenił przy tym, że szczepienie to jest w tej grupie wiekowej całkowicie bezpłatne. Dodatkową barierą w realizacji szczepień w aptekach pozostaje brak pełnego wglądu farmaceutów w dokumentację medyczną pacjenta w systemie gabinet.gov.pl. Uniemożliwia to weryfikację kryteriów chorób przewlekłych.
Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji uznała pełną refundację populacyjną szczepionki przeciw półpaścowi za nieefektywną kosztowo na obecnym etapie budżetowym, a Ministerstwo Zdrowia nie przedstawiło dotąd planów zmian w tym zakresie. Z kolei lekarze z Porozumienia Zielonogórskiego krytykują pomysł, by farmaceuci kwalifikowali w aptekach pacjentów ze skomplikowaną historią chorób przewlekłych. Wskazują oni na brak dostępu aptek do dokumentacji medycznej oraz odpowiedniego zaplecza ratunkowego. Niezależnie od argumentacji medycznej, Polskie Towarzystwo Wakcynologii oraz prof. Kuchar otrzymują współfinansowanie od koncernów farmaceutycznych, w tym firmy GSK, która produkuje wnioskowane szczepionki.
Statystyki wyszczepialności przeciw odrze i zachorowalności na wybrane choroby zakaźne w Polsce
| Wskaźnik / Choroba | Stan w 2022 roku | Stan w 2023 roku | Stan w 2024 roku (dane epidemiologiczne) |
|---|---|---|---|
| Wyszczepialność przeciw odrze (I dawka) | 90,9% | 91,4% | Brak danych (zalecane: >95%) |
| Wyszczepialność przeciw odrze (II dawka) | Brak danych | ok. 85% | Brak danych (zalecane: >95%) |
| Zachorowania na odrę (liczba przypadków) | Brak danych | Brak danych | ponad 300 |
| Zachorowania na krztusiec (liczba przypadków) | Brak danych | 927 | ponad 20 000 |
Dane na podstawie Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH-PIB.
Evaluating the cost-effectiveness of adjuvanted influenza vaccine in the older adult population in the Netherlands.
Human vaccines & immunotherapeutics
Mechanizm narastania zagrożenia epidemiologicznego a rola szczepień ochronnych
Opracowanie własne na podstawie danych PTW i NIZP PZH-PIB.
Anna Szarla: w komunikacji z pacjentem stawiam na sprawdzoną informację #wywiadlekarski 14
Porównanie modeli refundacji szczepień przeciw półpaścowi
Obecny model refundacji (Polska)
Model postulowany / europejski (np. Niemcy, UK)
Słownik pojęć
- Półpasiec
- Ostra, zakaźna choroba wirusowa wywoływana przez reaktywację wirusa ospy wietrznej i półpaśca (VZV), objawiająca się bolesnymi pęcherzykami na skórze oraz nerwobólami.
- Meningokoki
- Bakterie z gatunku Neisseria meningitidis, wywołujące groźne dla życia zakażenia meningokokowe, w tym zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych oraz sepsę.
- Dług popandemiczny
- Określenie zjawiska wzrostu zachorowalności na choroby zakaźne po okresie pandemii COVID-19, spowodowanego m.in. brakiem kontaktu z powszechnymi patogenami podczas izolacji i spadkiem odporności populacyjnej.
- AOTMiT (Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji)
- Państwowa jednostka organizacyjna oceniająca świadczenia opieki zdrowotnej pod kątem medycznym, ekonomicznym i społecznym w celu rekomendacji ich finansowania ze środków publicznych.
- Odporność populacyjna (grupowa)
- Zjawisko polegające na ochronie osób nieuodpornionych (np. niemowląt, osób z przeciwwskazaniami medycznymi) dzięki temu, że zdecydowana większość populacji jest zaszczepiona, co ogranicza szerzenie się patogenu.
