Najważniejsze
- •Skuteczność administracyjnego egzekwowania obowiązku szczepień w Polsce nie przekracza 5 proc., a około 200 tys. dzieci i młodzieży może nie mieć pełnego kalendarza szczepień.
- •Liczba tytułów wykonawczych wzrosła z niespełna 2 tys. w 2016 r. do około 5 tys. w 2026 r., ale państwo nie dysponuje pełnymi danymi o nałożonych i odzyskanych grzywnach.
- •Wielostopniowa procedura, nieaktualne dane, odwołania i problemy z wymianą informacji mogą powodować wieloletnie opóźnienia w postępowaniach.
- •GIS weryfikuje 7,3 mln kart szczepień; odsetek dzieci niezaszczepionych z powodu braku zgody rodziców szacowany jest wstępnie na 4–5 proc.
- •Ministerstwo Zdrowia i GIS rozważają mandaty oraz cyfrową książeczkę szczepień na Internetowym Koncie Pacjenta, jednak szczegóły zmian nie zostały jeszcze przedstawione.
Skuteczność administracyjnego egzekwowania obowiązku szczepień w Polsce nie przekracza 5 proc., a około 200 tys. dzieci może nie mieć pełnego kalendarza szczepień.
Skuteczność administracyjnego egzekwowania obowiązku szczepień w Polsce nie przekracza 5 proc. Główny Inspektorat Sanitarny szacuje, że około 200 tys. dzieci i młodzieży w wieku od 0 do 18 lat może nie mieć pełnego kalendarza szczepień. System oparty na wieloetapowej wymianie korespondencji między sanepidem, wojewodą a urzędem skarbowym pozwala na wieloletnie przeciąganie postępowań.
Według danych przywoływanych w analizach prasowych liczba tytułów wykonawczych wzrosła z niespełna 2 tys. w 2016 roku do około 5 tys. w 2026 roku. Nie przekłada się to jednak na wiedzę o rzeczywistej skali egzekucji. GIS i Ministerstwo Finansów przyznają, że nie prowadzą zbiorczych statystyk dotyczących wysokości nałożonych grzywien, kwot faktycznie odzyskanych ani należności przekazanych do egzekucji przez Krajową Administrację Skarbową.
Jak działa obecny system
Procedura zaczyna się od zgłoszenia przez lekarza braku obowiązkowego szczepienia powiatowemu inspektorowi sanitarnemu. Po wezwaniu rodziców do uzupełnienia szczepień wojewoda może nałożyć grzywnę w wysokości do 10 tys. zł. Kolejne kary mogą zwiększyć łączną kwotę do 50 tys. zł. Jeśli rodzic nie zapłaci, urząd skarbowy może zająć między innymi rachunek bankowy, wynagrodzenie lub nadpłatę podatku.
Postępowania utrudniają nieaktualne adresy, odwołania i niepełna wymiana danych. Część rodziców szuka w internecie informacji o tym, jak opóźniać czynności urzędowe. Lekarze podstawowej opieki zdrowotnej mówią także o presji podczas badań kwalifikacyjnych, w tym o nagrywaniu wizyt.
GIS prowadzi weryfikację 7,3 mln kart szczepień. Wstępne dane wskazują, że 4–5 proc. dzieci może nie być szczepionych z powodu braku zgody rodziców, choć część niezaszczepionych ma przeciwwskazania medyczne lub odroczenia. Dla odry próg odporności zbiorowej wynosi około 95 proc. Spadek poniżej tej wartości zwiększa ryzyko zakażeń, także dla osób, które nie mogą przyjąć szczepionki.
Planowane zmiany
Skutki luk w ochronie pokazuje przypadek błonicy u sześciolatka we Wrocławiu w marcu 2025 roku. Był to pierwszy od 25 lat potwierdzony przypadek tej choroby u dziecka w Polsce. Chłopiec nie był zaszczepiony przeciw błonicy, ciężko zachorował, a po leczeniu wrócił do zdrowia.
Ministerstwo Zdrowia i GIS pracują nad zmianami. Rozważane jest zastąpienie obecnej procedury mandatami oraz wprowadzenie cyfrowej książeczki szczepień na Internetowym Koncie Pacjenta. Projekt zmian nie został jeszcze przedstawiony. Cyfryzacja mogłaby ograniczyć luki w przepływie informacji, ale nie zastąpi sprawnego i jednolitego egzekwowania przepisów.
Wzrost liczby tytułów wykonawczych dotyczących obowiązku szczepień (2016–2026)
| Rok | Liczba tytułów wykonawczych (szacunki) |
|---|---|
| 2016 | ok. 2 tys. |
| 2026 | ok. 5 tys. |
Analizy prasowe przywołane w artykule
Anna Szarla: w komunikacji z pacjentem stawiam na sprawdzoną informację #wywiadlekarski 14
Obecny i rozważany model egzekwowania obowiązku szczepień
Obecna egzekucja administracyjna
Rozważane mandaty i cyfryzacja
Schemat procedury egzekucji obowiązku szczepień
Opracowanie własne na podstawie procedury administracyjnej.
Słownik pojęć
- Odporność zbiorowa
- Niewidzialna bariera ochrony populacyjnej; próg zaszczepienia (dla odry ok. 95%), który chroni także osoby niezaszczepione lub niemogące przyjąć szczepionki.
- Tytuł wykonawczy
- Dokument wystawiany przez organ egzekucyjny, który stanowi podstawę do przeprowadzenia egzekucji administracyjnej (np. zajęcia wynagrodzenia).
- Cyfrowa książeczka szczepień
- Dokument elektroniczny (dostępny przez Internetowe Konto Pacjenta), integrujący dane o wykonanych szczepieniach, co ma usprawnić weryfikację obowiązku szczepień.
