Najważniejsze
- •Tylko 25,2% do 26,2% uprawnionych dzieci przeszło profilaktyczne bilanse zdrowia w latach 2022–2024.
- •Wydatki NFZ na podstawową opiekę zdrowotną dzieci rosły, osiągając 3,8 miliarda złotych w 2024 roku, mimo spadku liczby wykonywanych badań.
- •NIK wykryła rażące uchybienia w dokumentacji medycznej – w 17 na 18 skontrolowanych placówek POZ brakowało potwierdzenia wykonania pełnych badań.
- •Stawka kapitacyjna wypłacana przez NFZ (od 240 do 550 zł za dziecko) jest niezależna od faktycznego wykonania bilansu, co osłabia motywację placówek do ich przeprowadzania.
- •Przepisy regulujące profilaktykę dziecięcą w POZ są przestarzałe i wciąż odwołują się do zlikwidowanych gimnazjów.
Raport Najwyższej Izby Kontroli z 24 lipca 2026 roku wykazał, że w latach 2022–2024 placówki POZ nie przebadały profilaktycznie większości z ponad 3,5 mln dzieci i młodzieży w Polsce.
Wydatki NFZ na POZ dla dzieci i młodzieży oraz realizacja bilansów zdrowia
| Rok | Wydatki NFZ na POZ dzieci (mld zł) | Wskaźnik realizacji bilansów (%) | Sprawozdawczość MZ-11 (%) |
|---|---|---|---|
| 2022 | 3,2 | 25,2% - 26,2%* | 78,1% |
| 2023 | 3,6 | 25,2% - 26,2%* | bd. |
| 2024 | 3,8 | 25,2% - 26,2%* | 71,5% |
* NIK podaje przedział 25,2% - 26,2% dla całego okresu 2022–2024. bd. - brak dokładnych danych w tekście.
Kluczowe statystyki raportu NIK ws. profilaktyki dziecięcej
Raport Najwyższej Izby Kontroli (2024)
Najwyższa Izba Kontroli przeprowadziła inspekcję w Ministerstwie Zdrowia, pięciu oddziałach wojewódzkich Narodowego Funduszu Zdrowia oraz 18 placówkach podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) na terenie województw: lubuskiego, opolskiego, podkarpackiego, śląskiego i warmińsko-mazurskiego. Z opublikowanego raportu wynika, że w latach 2022–2024 wskaźnik realizacji bilansów zdrowia u dzieci wynosił zaledwie od 25,2% do 26,2% uprawnionych. W tym samym czasie wydatki NFZ na świadczenia POZ dla dzieci i młodzieży do 19. roku życia systematycznie rosły. Wyniosły one odpowiednio: 3,2 mld zł w 2022 roku, 3,6 mld zł w 2023 roku oraz 3,8 mld zł w 2024 roku, przy całkowitym rocznym budżecie POZ na poziomie od 14 do 17 mld zł.
Nieprawidłowości w dokumentacji i brak sprawozdawczości
Kontrolerzy ujawnili liczne nieprawidłowości w dokumentacji medycznej. W 17 z 18 skontrolowanych placówek POZ dokumenty nie potwierdzały wykonania pełnego zakresu wykazanych badań profilaktycznych. Ponadto w 12 przychodniach dane przekazane do NFZ były niezgodne ze stanem faktycznym ustalonym przez NIK. W sześciu placówkach personel medyczny nie odnotował w dokumentacji wykonania ani jednego pielęgniarskiego testu przesiewowego u dzieci. Izba wskazała również na spadek odsetka przychodni składających wymagane sprawozdania MZ-11 – z 78,1% w 2022 roku do 71,5% w 2024 roku. Resort zdrowia nie wyciągał z tego tytułu konsekwencji ani nie nakładał kar na placówki.
Analiza prawna wykazała, że obowiązujące rozporządzenie Ministra Zdrowia regulujące profilaktykę w POZ nie zostało dostosowane do zmian strukturalnych w polskiej edukacji. Przepisy wciąż odwołują się do zlikwidowanych gimnazjów.
Finansowanie a brak motywacji do badań
Przed pandemią COVID-19 frekwencja dzieci na bilansach zdrowia utrzymywała się na poziomie od 60% do 80%. Spadek wskaźników wiąże się ze specyfiką finansowania POZ. Opiera się ono na stałej rocznej stawce kapitacyjnej, która wynosi od 240 do 550 zł za dziecko. Narodowy Fundusz Zdrowia wypłaca te środki niezależnie od tego, czy badania rzeczywiście zostały wykonane. W przeciwieństwie do rozwiązań stosowanych m.in. w Niemczech czy we Francji, w Polsce profilaktyka dziecięca jest w pełni dobrowolna. Nie wiąże się ona z wypłatą świadczeń socjalnych ani z warunkiem przyjęcia dziecka do przedszkola.
Wdrożenie zmian wymagać będzie reakcji Ministerstwa Zdrowia oraz NFZ. Instytucje te dotychczas tłumaczyły brak kontroli brakiem wcześniejszych sygnałów o nieprawidłowościach. Należy jednak pamiętać, że skontrolowana grupa 18 placówek została wybrana na podstawie analizy ryzyka i nie jest reprezentatywna dla ponad 6 tysięcy przychodni w Polsce. Z kolei organizacje zrzeszające lekarzy, takie jak Porozumienie Zielonogórskie, wskazują na krytyczne braki kadrowe wśród pediatrów i lekarzy rodzinnych jako główną przyczynę problemów z realizacją bilansów.
Dane medyczne w pracy lekarza- stan obecny i pożądane zmiany
Porównanie modeli profilaktyki zdrowotnej dzieci
Polska (Model dobrowolny)
Niemcy / Francja (Model zintegrowany)
Słownik pojęć
- Bilans zdrowia dziecka
- Okresowe profilaktyczne badanie lekarskie dziecka, mające na celu ocenę jego rozwoju fizycznego, psychomotorycznego oraz wykrycie ewentualnych wad lub chorób na wczesnym etapie.
- POZ
- Podstawowa Opieka Zdrowotna – powszechnie dostępna część systemu opieki zdrowotnej, zapewniająca pacjentom kompleksowe i profilaktyczne świadczenia zdrowotne w miejscu zamieszkania (np. przychodnie rejonowe).
- Stawka kapitacyjna
- Sposób finansowania placówki medycznej polegający na wypłacie stałej kwoty za każdego zapisanego pacjenta (tzw. stawka na głowę), niezależnie od liczby faktycznie udzielonych mu świadczeń.
- Sprawozdanie MZ-11
- Sprawozdanie o profilaktycznej opiece zdrowotnej nad dziećmi i młodzieżą do ukończenia 19. roku życia, które placówki POZ mają obowiązek składać corocznie.
- Pielęgniarski test przesiewowy
- Badanie o prostym charakterze, wykonywane przez pielęgniarkę środowiskowo-rodzinną lub szkolną, służące wstępnemu wykryciu nieprawidłowości (np. wad wzroku, słuchu, postawy) przed właściwym badaniem lekarskim.
