Najważniejsze
- •GIS i NIZP PZH-PIB ogłosiły wytyczne Programu Szczepień Ochronnych (PSO) na 2026 rok dla dorosłych.
- •Zaleca się przyjmowanie dawki przypominającej przeciw tężcowi, błonicy i krztuścowi (Td/Tdap) co 10 lat.
- •Osoby po 50. roku życia powinny przyjąć 2 dawki szczepionki przeciw półpaścowi (w odstępie 2–6 miesięcy).
- •Wskaźnik zaszczepienia dorosłych przeciw grypie w Polsce wynosi poniżej 10%, co jest jednym z najniższych wyników w UE.
- •Lekarze POZ zobowiązani są do weryfikacji historii szczepień dorosłych pacjentów podczas rutynowych wizyt.
Główny Inspektorat Sanitarny oraz NIZP PZH-PIB przedstawiły wytyczne w ramach Programu Szczepień Ochronnych na 2026 rok. Eksperci przypominają w nich m.in. o konieczności przyjmowania przez dorosłych dawek przypominających przeciw tężcowi, błonicy i krztuścowi co 10 lat.
Główny Inspektorat Sanitarny (GIS) oraz Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy opublikowały nowe wytyczne w ramach Programu Szczepień Ochronnych (PSO) na 2026 rok. Zgodnie z rekomendacjami dorośli powinni przyjmować dawki przypominające szczepionki przeciw tężcowi, błonicy i krztuścowi co 10 lat.
Szczepienia zalecane dla dorosłych
Nowy harmonogram wskazuje na potrzebę regularnego powtarzania szczepień preparatami Td lub Tdap przez całe życie. Zgodnie z zaleceniami opartymi na wytycznych CDC, osoby po 50. roku życia powinny przyjąć dwie dawki szczepionki przeciw półpaścowi w odstępie od 2 do 6 miesięcy. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaleca ponadto coroczne szczepienie przeciw grypie grupom ryzyka – w tym kobietom w ciąży, seniorom i pacjentom z chorobami przewlekłymi. Pełna ochrona rozwija się po około dwóch tygodniach od podania preparatu.
W komunikacie GIS na 2026 rok wśród szczepień zalecanych dla dorosłych wymieniono również preparaty przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu (KZM), pneumokokom, wirusowi HPV, RSV oraz WZW typu B.
Zasady postępowania w pediatrii
Równolegle opublikowane opracowania z zakresu medycyny opartej na dowodach precyzują zasady postępowania przy infekcjach u dzieci. Podawanie izotonicznego roztworu soli fizjologicznej (0,9% NaCl) bezpośrednio do nosa wykazuje wyższą skuteczność w łagodzeniu kataru niż sama nebulizacja, która jedynie nawilża drogi oddechowe i nie skraca czasu trwania infekcji.
Pediatryczne wytyczne bezpieczeństwa określają granicę domowego samoleczenia nieżytu nosa (bez objawów alarmowych) na maksymalnie 10 dni. Z kolei wystąpienie gorączki u niemowlęcia poniżej 3. miesiąca życia wymaga bezwzględnej konsultacji lekarskiej.
Wdrożenie w praktyce POZ i statystyki
Program Szczepień Ochronnych jest corocznie ogłaszany przez Głównego Inspektora Sanitarnego na podstawie ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Wskaźnik zaszczepienia populacji dorosłych w Polsce przeciw grypie wciąż utrzymuje się na poziomie poniżej 10%, co stanowi jeden z najniższych wyników w Unii Europejskiej. Większość zalecanych preparatów dla dorosłych pozostaje pełnopłatna lub tylko częściowo refundowana. Temat profilaktyki zdrowotnej i starzenia się społeczeństwa poruszono m.in. podczas XXV Ogólnopolskiej Konferencji „Polka w Europie” (23–24 września 2026 r.).
W codziennej praktyce medycznej nowe zalecenia oznaczają konieczność weryfikacji historii szczepień dorosłych pacjentów podczas rutynowych wizyt w podstawowej opiece zdrowotnej. Lekarze rodzinni powinni oceniać status odporności pacjentów szczególnie przed rozpoczęciem sezonu wzmożonych zachorowań infekcyjnych.
Zalecany harmonogram szczepień ochronnych dla dorosłych (2026 r.)
| Szczepienie przeciwko | Grupa docelowa | Dawkowanie i schemat |
|---|---|---|
| Tężcowi, błonicy, krztuścowi (Td / Tdap) | Wszyscy dorośli | 1 dawka przypominająca co 10 lat |
| Półpaścowi | Osoby w wieku 50+ | 2 dawki (w odstępie 2–6 miesięcy) |
| Grypie | Kobiety w ciąży, seniorzy, chorzy przewlekle | 1 dawka corocznie (odporność po ok. 2 tyg.) |
| KZM, Pneumokokom, HPV, RSV, WZW B | Dorośli z grup ryzyka / wg wskazanań | Zgodnie z charakterystyką preparatu |
Opracowanie własne na podstawie komunikatu GIS i NIZP PZH-PIB
Kluczowe zalecenia Programu Szczepień Ochronnych dla dorosłych
Wytyczne GIS oraz NIZP PZH-PIB na 2026 r.
Anna Szarla: w komunikacji z pacjentem stawiam na sprawdzoną informację #wywiadlekarski 14
Słownik pojęć
- PSO
- Program Szczepień Ochronnych ogłaszany corocznie przez GIS, określający szczepienia obowiązkowe i zalecane.
- NIZP PZH-PIB
- Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy.
- Tdap
- Szczepionka skojarzona przeciw tężcowi, błonicy i krztuścowi ze zmniejszoną zawartością antygenów błonicy i krztuśca, przeznaczona dla młodzieży i dorosłych.
- KZM
- Kleszczowe Zapalenie Mózgu – wirusowa choroba ośrodkowego układu nerwowego przenoszona przez kleszcze.
- POZ
- Podstawowa Opieka Zdrowotna – element systemu ochrony zdrowia zapewniający ciągłą opiekę medyczną pacjentom.
