Najważniejsze
- •Sejm poparł projekt „Lex Szarlatan”, który ma wzmocnić walkę z pseudomedycyną i dezinformacją medyczną.
- •Rzecznik Praw Pacjenta ma zyskać nowe uprawnienia, w tym możliwość wydawania publicznych ostrzeżeń i decyzji tymczasowych z natychmiastową wykonalnością.
- •Projekt przewiduje kary do 1 mln zł za naruszanie zbiorowych praw pacjentów oraz do 100 tys. zł za brak współpracy z RPP.
- •Przepisy mają utrudnić unikanie odpowiedzialności przez podmioty kończące działalność tuż przed wydaniem decyzji.
- •Ustawa budzi spór o zakres regulacji: zwolennicy podkreślają ochronę pacjentów, a krytycy obawiają się zbyt szerokich kompetencji RPP.
Sejmowa Komisja Zdrowia 1 lipca 2026 r. poparła projekt „Lex Szarlatan”, który wzmacnia Rzecznika Praw Pacjenta i przewiduje kary do 1 mln zł za oszustwa medyczne.
Sejmowa Komisja Zdrowia 1 lipca 2026 r. poparła projekt nowelizacji ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, określany jako „Lex Szarlatan”. Zmiany mają wzmocnić walkę z pseudomedycyną i dać Rzecznikowi Praw Pacjenta nowe narzędzia do reagowania na praktyki uznawane za niebezpieczne dla zdrowia pacjentów. Sejm przyjął ustawę 3 lipca 2026 r., a w głosowaniu uczestniczyło 438 posłów: 232 było za, 34 przeciw, a 162 wstrzymało się od głosu.
Projekt przewiduje kary finansowe sięgające 1 mln zł dla osób i podmiotów zajmujących się oszustwami medycznymi. Sankcje mają obejmować m.in. naruszanie zbiorowych praw pacjentów oraz prowadzenie działalności bez wpisu do Rejestru Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą. W przypadku braku współpracy z Rzecznikiem Praw Pacjenta kara może sięgnąć 100 tys. zł. Przepisy mają też utrudnić zamykanie działalności tuż przed wydaniem decyzji i uniknięcie odpowiedzialności.
Największą zmianą są jednak nowe kompetencje Rzecznika Praw Pacjenta. Będzie on mógł wydawać publiczne ostrzeżenia przed praktykami zagrażającymi zdrowiu pacjentów. Otrzyma również możliwość wydawania decyzji tymczasowych z rygorem natychmiastowej wykonalności, które nakażą podmiotowi natychmiastowe zaprzestanie określonych działań jeszcze przed zakończeniem postępowania. Projekt przewiduje także, że rzecznik będzie mógł żądać wszczęcia postępowania i uczestniczyć w sprawach cywilnych na prawach przysługujących prokuratorowi.
W pracach nad projektem pojawił się też spór o granice regulacji. Część posłów zwracała uwagę, że nowe uprawnienia rzecznika są bardzo szerokie. Inni wskazywali, że obecne przepisy nie pozwalają skutecznie reagować na działalność prowadzoną poza systemem ochrony zdrowia, a właśnie tam najczęściej działają osoby oferujące niesprawdzone metody leczenia.
Tłem dla zmian jest rosnąca liczba przypadków oszustw medycznych i praktyk pseudomedycznych w Polsce. Projekt ma objąć między innymi oferowanie terapii bez potwierdzonej skuteczności, publiczne rozpowszechnianie fałszywych informacji medycznych oraz leczenie ciężkich chorób metodami niezgodnymi z aktualną wiedzą. Ustawodawca chce też wyraźniej oddzielić legalne ziołolecznictwo od działań uznawanych za znachorskie.
Po przyjęciu ustawy przez Sejm projekt trafi do dalszych etapów procesu legislacyjnego. Jeśli nowe przepisy wejdą w życie, Rzecznik Praw Pacjenta zyska realne narzędzia do szybszej interwencji wobec praktyk, które ustawodawca uzna za zagrożenie dla pacjentów.
Najważniejsze sankcje i uprawnienia w projekcie „Lex Szarlatan”
| Obszar | Opis | Maksymalna kara / skutek |
|---|---|---|
| Naruszanie zbiorowych praw pacjentów | Sankcja finansowa za działania uznane za oszustwa medyczne | do 1 mln zł |
| Brak współpracy z Rzecznikiem Praw Pacjenta | Kara za nieudzielenie współpracy w postępowaniu | do 100 tys. zł |
| Działalność bez wpisu do Rejestru Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą | Zakaz prowadzenia świadczeń zdrowotnych bez wymaganego wpisu | możliwość sankcji i interwencji RPP |
| Ostrzeżenie publiczne RPP | Publiczne wskazanie praktyk zagrażających pacjentom | natychmiastowy efekt informacyjny |
| Decyzja tymczasowa | Nakaz natychmiastowego zaprzestania działań jeszcze przed końcem postępowania | rygor natychmiastowej wykonalności |
Na podstawie treści artykułu oraz informacji z przekazanych materiałów źródłowych.
O Lex szarlatan: Bartłomiej Chmielowiec, Rzecznik Praw Pacjenta
Jakie narzędzia zyska Rzecznik Praw Pacjenta?
Na podstawie projektu nowelizacji opisanej w artykule.
Słownik pojęć
- Rzecznik Praw Pacjenta (RPP)
- Organ stojący na straży praw pacjentów; w projekcie ma otrzymać dodatkowe uprawnienia wobec praktyk pseudomedycznych.
- Zbiorowe prawa pacjentów
- Prawa dotyczące większej grupy pacjentów, których naruszenie może skutkować sankcją finansową.
- Rejestr Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą
- Oficjalny rejestr podmiotów uprawnionych do prowadzenia działalności leczniczej.
- Decyzja tymczasowa
- Rozstrzygnięcie wydawane przed zakończeniem postępowania, które może nakazać natychmiastowe zaprzestanie określonych działań.
- Dezinformacja medyczna
- Rozpowszechnianie fałszywych lub wprowadzających w błąd informacji dotyczących zdrowia, leczenia i profilaktyki.
- Pseudomedycyna
- Praktyki przedstawiane jako lecznicze, które nie mają potwierdzonej skuteczności lub są sprzeczne z aktualną wiedzą medyczną.
