Najważniejsze
- •Sejm przyjął nowelizację ustawy o prawach pacjenta (tzw. „lex szarlatan”), delegalizującą praktyki pseudomedyczne prowadzone dla zysku.
- •Rzecznik Praw Pacjenta zyskał uprawnienie do nakładania kar do 1 mln zł oraz wydawania natychmiastowych decyzji o zaprzestaniu niebezpiecznych praktyk.
- •Wprowadzony zostanie rejestr dezinformacji medycznej umożliwiający pozasądowe przekierowanie szkodliwych domen internetowych w ciągu 7 dni.
- •Nowe przepisy chronią w szczególności obszary pediatrii, onkologii, psychiatrii oraz leczenia chorób nieuleczalnych.
- •Ustawa oddziela bezpieczną i legalną fitoterapię (ziołolecznictwo) od szkodliwego i nielegalnego znachorstwa.
31 lipca 2026 roku Sejm zaakceptował poprawki Senatu do nowelizacji ustawy o prawach pacjenta. Decyzja ta kończy prace parlamentarne i kieruje ustawę do podpisu prezydenta.
Porównanie: Legalna fitoterapia a niebezpieczna pseudomedycyna
Pseudomedycyna / Znachorstwo
Fitoterapia / Legalne ziołolecznictwo
31 lipca 2026 roku Sejm przyjął cztery poprawki Senatu do nowelizacji ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Nowe przepisy delegalizują trzy kategorie praktyk pseudomedycznych prowadzonych w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej. Zakaz obejmuje m.in. udzielanie świadczeń zdrowotnych bez uprawnień stwarzające ryzyko dla życia lub zdrowia, oferowanie metod nieleczniczych jako świadczeń medycznych oraz prowadzenie działalności leczniczej bez wpisu do właściwego rejestru. Szczególną ochroną objęto pacjentów w obszarze pediatrii, onkologii i psychiatrii, a także osoby zmagające się z chorobami nieuleczalnymi.
Kary finansowe dla pseudomedyków
Rzecznik Praw Pacjenta zyskał uprawnienie do nakładania administracyjnych kar pieniężnych do 1 miliona złotych na podmioty stosujące zakazane praktyki. Za brak współpracy z urzędem grozi kara do 100 tysięcy złotych, natomiast za odmowę złożenia wyjaśnień lub udostępnienia dokumentacji – do 20 tysięcy złotych. Przepisy przewidują również osobistą odpowiedzialność finansową kadry zarządzającej do wysokości dwudziestokrotności przeciętnego wynagrodzenia. Co ważne, likwidacja działalności gospodarczej w trakcie trwającego postępowania nie zwalnia przedsiębiorcy z odpowiedzialności finansowej za wcześniejsze działania.
Walka z dezinformacją w sieci
Nowe prawo wprowadza procedurę przekierowywania domen internetowych szerzących dezinformację medyczną. Rzecznik Praw Pacjenta będzie mógł wpisać dany podmiot do rejestru dezinformacji medycznej. Po dokonaniu wpisu krajowi operatorzy telekomunikacyjni będą mieli siedem dni na przekierowanie ruchu z zablokowanej domeny na stronę informacyjną urzędu. Nowe regulacje nie określają jednak procedur postępowania wobec profili i materiałów publikowanych w zagranicznych mediach społecznościowych. Zaakceptowane przez Sejm poprawki Senatu miały charakter legislacyjno-redakcyjny; jedna z nich doprecyzowała kryteria oceny wcześniejszych naruszeń przy nakazie publikacji decyzji.
Nowelizacja eliminuje lukę prawną, która pozwalała osobom oferującym tzw. terapie naturalne na unikanie odpowiedzialności karnej za udzielanie świadczeń zdrowotnych bez odpowiednich uprawnień. Dotychczas podmioty te często unikały kar administracyjnych, szybko likwidując działalność w trakcie trwania kontroli. Wprowadzane zmiany oznaczają wdrożenie do polskiego porządku prawnego bezprecedensowego mechanizmu pozasądowego blokowania domen internetowych na mocy decyzji urzędniczej, jeszcze przed wyrokiem sądu.
Ustawa oczekuje teraz na podpis Prezydenta RP. Nowe przepisy wejdą w życie po trzech miesiącach od ich ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. Nowe regulacje mogą jednak wywołać spory przed sądami administracyjnymi w sprawach o blokowanie witryn, a także przysporzyć trudności technicznych przy próbach egzekwowania prawa wobec zagranicznych platform społecznościowych.
Wymiar kar i sankcji w nowej ustawie "Lex szarlatan"
Nowelizacja ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (tzw. lex szarlatan)
O Lex szarlatan: Bartłomiej Chmielowiec, Rzecznik Praw Pacjenta
Słownik pojęć
- Lex szarlatan
- Potoczne określenie nowelizacji ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta nakierowanej na walkę z nieuczciwymi i niebezpiecznymi praktykami pseudomedycznymi.
- Praktyka pseudomedyczna
- Udzielanie świadczeń zdrowotnych stwarzających ryzyko uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia lub śmierci przez osobę niewykonującą zawodu medycznego, bądź oferowanie metod nieleczniczych jako świadczeń zdrowotnych.
- Rejestr dezinformacji medycznej
- Oficjalny rejestr prowadzony przez Rzecznika Praw Pacjenta, na podstawie którego operatorzy telekomunikacyjni są zobowiązani przekierować ruch z niebezpiecznych domen na strony informacyjne Rzecznika.
- Fitoterapia
- Lecznicze zastosowanie ziół i preparatów roślinnych opierające się na badaniach naukowych, stosowane jako bezpieczne uzupełnienie medycyny konwencjonalnej.
- Rejestr Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą (RPWDL)
- Rejestr (RPWDL) prowadzony przez organy rejestrowe (np. wojewodów), do którego muszą być wpisane wszystkie podmioty legalnie udzielające świadczeń zdrowotnych w Polsce.
