Najważniejsze
- •Częstość występowania zaburzeń odżywiania u pacjentów z NZJ waha się od 2,84% do nawet 17,10% w zależności od zastosowanej metody diagnostycznej.
- •Kwestionariusze samooceny oraz testy przesiewowe (np. NIAS) mogą zawyżać statystyki, klasyfikując racjonalne unikanie pokarmów wywołujących ból jako zaburzenie psychiczne.
- •Niedożywienie u chorych z NZJ przyspiesza eliminację leków biologicznych oraz zwiększa ryzyko hospitalizacji.
- •Objawy zaburzenia ARFID (unikanie/ograniczanie przyjmowania pokarmów) bywają błędnie diagnozowane przez lekarzy jako zaostrzenie choroby jelit.
- •Autorzy badania rekomendują wdrożenie wczesnych badań przesiewowych i ścisłą współpracę gastroenterologów, dietetyków oraz psychologów.
Metaanaliza 23 badań z lipca 2026 roku wskazuje, że u pacjentów z nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit częstość występowania zaburzeń odżywiania waha się od 2,84% do 17,10% w zależności od zastosowanej metody diagnostycznej.
Metaanaliza 23 badań obserwacyjnych opublikowana w lipcu 2026 roku wskazuje, że częstość występowania zaburzeń odżywiania u pacjentów z nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit (NZJ) waha się od 2,84% do 17,10% w zależności od zastosowanej metody diagnostycznej. Badacze przeanalizowali dane medyczne gromadzone do 28 października 2025 roku, obejmujące chorych na chorobę Leśniowskiego-Crohna oraz wrzodziejące zapalenie jelita grubego.
Autorzy publikacji wykazali duże rozbieżności w wynikach w zależności od zastosowanego narzędzia diagnostycznego. W pięciu badaniach opartych na diagnozach lekarskich wskaźnik występowania zaburzeń wyniósł 2,84%. Z kolei w osiemnastu projektach wykorzystujących kwestionariusze samooceny pacjentów wskaźnik ten osiągnął 13,60%. Najwyższy odsetek, wynoszący 17,10%, odnotowano w dziewięciu badaniach, w których zastosowano specyficzny kwestionariusz przesiewowy pod nazwą Nine-Item Avoidant/Restrictive Food Intake Disorder Screen (NIAS). Analiza statystyczna nie wykazała przy tym wpływu płci, wieku badanych, podtypu NZJ ani aktywności samej choroby na te wyniki.
Wyzwania metodologiczne i interpretacyjne
Analizowane badania charakteryzowały się jednak skrajnym zróżnicowaniem metodologicznym, co ogranicza precyzję uśrednionych wniosków. Wskaźnik heterogeniczności danych wynosił od 87,4% dla kwestionariuszy samooceny do 99,9% dla diagnoz lekarskich. Doniesienia prasowe na temat publikacji nie podają nazwisk autorów, ich afiliacji naukowych ani tytułu czasopisma medycznego, które opublikowało te analizy. Eksperci zwracają również uwagę, że kwestionariusze samooceny nie uwzględniają w pełni specyfiki chorych gastroenterologicznych. Narzędzia te klasyfikują racjonalne unikanie pokarmów nasilających objawy NZJ jako zaburzenie psychiczne, co sztucznie zawyża statystyki. Praca pomija także wpływ stosowanej sterydoterapii na apetyt i masę ciała chorych.
Wpływ na stan pacjenta i leczenie
Dla porównania, w populacji ogólnej klasyczne zaburzenia odżywiania dotykają od 1% do 3% osób, a zaburzenie polegające na unikaniu lub ograniczaniu przyjmowania pokarmów (ARFID) występuje u około 1% do 5% ludzi. U pacjentów z NZJ restrykcje żywieniowe wynikają najczęściej z obawy przed bólem brzucha, biegunką i nudnościami po posiłkach. Lęk ten utrwala się z czasem jako schemat psychologiczny, niezależny od stopnia aktywności zapalnej jelit. Niedożywienie u chorych przyspiesza eliminację leków biologicznych z organizmu i zwiększa ryzyko hospitalizacji, a objawy ARFID bywają przez lekarzy błędnie diagnozowane jako zaostrzenie choroby jelit.
Aby poprawić opiekę nad chorymi, autorzy opracowania zalecają wdrożenie wczesnych badań przesiewowych w kierunku zaburzeń odżywiania. Wskazują oni na konieczność zacieśnienia współpracy między gastroenterologami, dietetykami klinicznymi oraz psychologami w procesie terapeutycznym.
Częstość występowania zaburzeń odżywiania w NZJ w zależności od metody diagnostycznej
| Metoda diagnostyczna/Narzędzie | Liczba analizowanych badań | Częstość występowania zaburzeń (%) |
|---|---|---|
| Diagnozy lekarskie | 5 | 2,84% |
| Kwestionariusze samooceny pacjentów | 18 | 13,60% |
| Kwestionariusz przesiewowy NIAS | 9 | 17,10% |
Dane pochodzą z metaanalizy 23 badań obserwacyjnych opublikowanej w lipcu 2026 r.
Mechanizm powstawania i skutki restrykcji żywieniowych u chorych z NZJ
Opracowano na podstawie danych z metaanalizy.
Słownik pojęć
- NZJ
- Nieswoiste choroby zapalne jelit – grupa przewlekłych chorób zapalnych przewodu pokarmowego o niewyjaśnionej etiologii, do których zalicza się m.in. chorobę Leśniowskiego-Crohna oraz wrzodziejące zapalenie jelita grubego.
- ARFID
- Avoidant/Restrictive Food Intake Disorder – zaburzenie polegające na unikaniu lub ograniczaniu przyjmowania pokarmów, charakteryzujące się brakiem zainteresowania jedzeniem, unikaniem pokarmów ze względu na ich cechy sensoryczne lub obawą przed negatywnymi konsekwencjami jedzenia (np. bólem).
- NIAS
- Nine-Item Avoidant/Restrictive Food Intake Disorder Screen – specyficzny kwestionariusz przesiewowy składający się z 9 pytań, służący do identyfikacji ryzyka występowania zaburzenia ARFID.
- Heterogeniczność danych
- Statystyczna miara zróżnicowania wyników pomiędzy poszczególnymi badaniami wchodzącymi w skład metaanalizy. Wysoka heterogeniczność oznacza duże różnice metodologiczne lub kliniczne.
- Terapia biologiczna
- Leczenie chorób zapalnych jelit za pomocą przeciwciał monoklonalnych ukierunkowanych na specyficzne czynniki zapalne w organizmie.
