Najważniejsze
- •Tylko 40% placówek medycznych na świecie spełnia podstawowe standardy sanitarne dotyczące toalet, a 11% nie posiada ich wcale.
- •Do spełnienia standardu ONZ wymagane są cztery warunki: osobna toaleta dla personelu, wydzielone toalety dla płci z zapleczem do higieny menstruacyjnej oraz dostosowanie dla osób niepełnosprawnych.
- •Najniższe wskaźniki sanitarne odnotowano w Afryce Subsaharyjskiej (23% spełnia kryteria toalet) oraz w krajach najsłabiej rozwiniętych (tylko 24% spełnia standardy czyszczenia).
- •Niski poziom higieny w szpitalach krajów rozwijających się prowadzi do zakażeń wewnątrzszpitalnych, sepsy noworodkowej oraz rozprzestrzeniania się bakterii lekoopornych.
W opublikowanym we wtorek raporcie WHO i UNICEF wskazują, że w 2025 roku zaledwie 40 proc. placówek medycznych na świecie spełniało podstawowe standardy sanitarne dotyczące toalet.
W opublikowanym we wtorek, 18 sierpnia 2026 roku raporcie Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) oraz UNICEF wskazują, że w 2025 roku zaledwie 40 proc. placówek medycznych na świecie spełniało podstawowe standardy sanitarne dotyczące toalet. Co gorsza, aż 11 proc. z nich nie dysponowało żadnymi sanitariatami. Te rażące braki dotykają placówek obsługujących łącznie 936 milionów ludzi na całym świecie.
Kryteria oceny i zróżnicowanie geograficzne
Organizacja Narodów Zjednoczonych definiuje podstawowy standard sanitarny toalet na podstawie czterech kryteriów. Aby go spełnić, placówka medyczna musi posiadać co najmniej jedną toaletę dla personelu, minimum jedną toaletę wydzieloną dla płci z wyposażeniem do higieny menstruacyjnej oraz przynajmniej jedną dostosowaną do potrzeb osób o ograniczonej sprawności ruchowej. Dostęp do tych udogodnień wykazuje silne zróżnicowanie geograficzne. W Afryce Subsaharyjskiej kryteria te spełniało zaledwie 23 proc. placówek medycznych, podczas gdy w Azji Środkowej i Południowej odsetek ten wynosił 55 proc.
Raport przedstawia również inne wskaźniki sanitarno-higieniczne. W 2025 roku 85 proc. placówek medycznych na świecie zapewniało podstawowy dostęp do wody, 72 proc. dysponowało podstawowymi usługami higienicznymi, a 71 proc. miało wdrożony podstawowy system zarządzania odpadami medycznymi. Z kolei standardy czyszczenia pomieszczeń, które wymagają wdrożenia odpowiednich procedur i przeszkolenia personelu, spełniało średnio 59 proc. ośrodków zdrowia. W krajach najsłabiej rozwiniętych wskaźnik ten wynosił zaledwie 24 proc. Co więcej, 18 proc. placówek na świecie, obsługujących łącznie 1,5 miliarda ludzi, nie spełniało żadnego z kryteriów dotyczących utrzymania czystości.
Zagrożenie dla pacjentów i ograniczenia raportu
Publikacja służy ocenie postępów w realizacji Celów Zrównoważonego Rozwoju ONZ do 2030 roku w obszarze infrastruktury higieniczno-sanitarnej (WASH) w medycynie. Od 2015 roku, gdy dostęp do podstawowych toalet wynosił około 30–35 proc., widoczna jest powolna poprawa. Obecne tempo zmian uniemożliwi jednak realizację założeń wyznaczonych na rok 2030. Brak odpowiedniej higieny w ośrodkach zdrowia w krajach rozwijających się bezpośrednio przyczynia się do powstawania zakażeń wewnątrzszpitalnych, takich jak sepsa noworodkowa czy zakażenia połogowe, a także sprzyja rozprzestrzenianiu się bakterii lekoopornych.
Autorzy raportu oparli swoje wnioski na modelach matematycznych oraz ograniczonych danych pochodzących z 70 państw. W analizie pominięto kraje zamożne oraz strefy konfliktów zbrojnych. Warto zauważyć, że zastosowana przez ONZ rygorystyczna metoda oceny sprawia, iż niespełnienie chociażby jednego szczegółowego wymogu automatycznie kwalifikuje placówkę jako niespełniającą standardów. Może to w pewnym stopniu zaniżać rzeczywisty obraz stanu infrastruktury sanitarnej na świecie.
4 warunki podstawowego standardu sanitarnego toalet według ONZ
Definicja standardu WASH według WHO i UNICEF
Wskaźniki sanitarno-higieniczne w placówkach medycznych na świecie (2025 r.)
| Wskaźnik sanitarno-higieniczny | Odsetek placówek spełniających kryterium |
|---|---|
| Podstawowe usługi wodne | 85% |
| Podstawowe usługi higieniczne | 72% |
| Podstawowy system zarządzania odpadami medycznymi | 71% |
| Standardy czyszczenia pomieszczeń (średnia globalna) | 59% |
| Podstawowe standardy sanitarne (toalety) | 40% |
| Standardy czyszczenia pomieszczeń (kraje najsłabiej rozwinięte) | 24% |
| Brak jakichkolwiek sanitariatów | 11% |
Dane z raportu WHO i UNICEF opublikowanego w sierpniu 2026 r.
Słownik pojęć
- WASH
- Wspólny akronim oznaczający wodę, urządzenia sanitarne i higienę (Water, Sanitation and Hygiene). W kontekście medycznym odnosi się do infrastruktury zapewniającej bezpieczeństwo pacjentów i personelu.
- Sepsa noworodkowa
- Ciężka, uogólniona i zagrażająca życiu reakcja zapalna organizmu noworodka na zakażenie drobnoustrojami. Bardzo często wywoływana brakiem sterylności przy porodzie.
- Zakażenie połogowe
- Infekcja bakteryjna narządów rodnych kobiety występująca w okresie połogu, stanowiąca jedną z głównych przyczyn zgonów okołoporodowych w krajach rozwijających się.
- Lekooporność bakterii
- Zdolność bakterii do przeżywania i namnażania się mimo obecności antybiotyków, które powinny je zwalczać. Powstaje m.in. przez nadużywanie leków i złą higienę w placówkach medycznych.
