Najważniejsze
- •W 2024 roku zmarło około 4,9 mln dzieci przed ukończeniem 5. roku życia, a prawie połowa zgonów nastąpiła w pierwszym miesiącu życia.
- •Tempo spadku umieralności dzieci wyraźnie wyhamowało: z 3,9 proc. rocznie w latach 2000–2015 do 1,5 proc. rocznie po 2015 roku.
- •Największe zagrożenie dla najmłodszych pozostają powikłania wcześniactwa, infekcje dróg oddechowych oraz problemy związane z ciążą i porodem.
- •Najwyższa umieralność dzieci utrzymuje się w Afryce subsaharyjskiej i Azji Południowej, gdzie kumuluje się większość zgonów.
- •Przy obecnych trendach do 2030 roku może dojść do 27,3 mln zgonów dzieci poniżej 5. roku życia, ale większe inwestycje w opiekę zdrowotną mogą odwrócić ten scenariusz.
W 2024 roku na świecie zmarło około 4,9 miliona dzieci przed ukończeniem piątego roku życia, a tempo spadku tej umieralności wyraźnie wyhamowało po 2015 roku.
W 2024 roku na świecie zmarło około 4,9 miliona dzieci przed ukończeniem piątego roku życia. Prawie połowa tych zgonów nastąpiła w pierwszym miesiącu życia, a badacze oceniają, że obecne tempo poprawy zdrowia dzieci jest zbyt wolne, by osiągnąć cele wyznaczone na 2030 rok.
Najnowsza seria analiz opublikowana w „BMJ” wskazuje, że między 2000 a 2015 rokiem globalna umieralność dzieci do piątego roku życia spadała średnio o 3,9 proc. rocznie. Po 2015 roku tempo spadku obniżyło się jednak do 1,5 proc. rocznie. Autorzy badania podkreślają, że oznacza to wyraźne spowolnienie postępów, mimo że od 1990 roku umieralność dzieci w wieku 1–59 miesięcy zmniejszyła się o około 65 proc.
Z danych przytoczonych w analizie wynika, że w 2024 roku najczęstszymi przyczynami zgonów dzieci poniżej piątego roku życia były powikłania wcześniactwa oraz infekcje dróg oddechowych, w tym zapalenie płuc. W przypadku noworodków kluczowe znaczenie mają powikłania porodowe, przedwczesny poród i stan zdrowia matek. To sprawia, że największe znaczenie mają opieka położnicza, obecność wykwalifikowanego personelu przy porodzie oraz leczenie małych i chorych noworodków.
Najwyższe wskaźniki umieralności dzieci nadal występują w Afryce subsaharyjskiej i Azji Południowej. Sama Afryka subsaharyjska odpowiadała za około 60 proc. zgonów dzieci poniżej piątego roku życia w 2024 roku, mimo że żyje tam około jedna trzecia wszystkich noworodków na świecie. Badacze zwracają też uwagę, że przy obecnych trendach 60 państw nie osiągnie celu ograniczenia umieralności dzieci, a 66 krajów nie zrealizuje celu dotyczącego noworodków.
Kontekst tych danych jest jasny: w latach 2000–2015 globalne inwestycje w szczepienia, dostęp do czystej wody, poprawę żywienia i opiekę zdrowotną przyniosły szybki spadek liczby zgonów. Po 2015 roku postęp spowolnił, a eksperci łączą to m.in. z osłabieniem wsparcia dla systemów ochrony zdrowia w biedniejszych krajach. Autorzy analiz podkreślają też, że oparte na danych prognozy mają ograniczenia, ale pozostają najpełniejszym dostępnym obrazem sytuacji.
Jeśli obecne tempo zmian się utrzyma, do 2030 roku może dojść do 27,3 miliona zgonów dzieci przed ukończeniem piątego roku życia. Badacze podkreślają jednak, że scenariusz nie jest przesądzony: większe inwestycje w podstawową opiekę zdrowotną, opiekę okołoporodową i wsparcie dla noworodków mogą znacząco obniżyć tę liczbę.
Najważniejsze dane o umieralności dzieci na świecie
| Wskaźnik / zjawisko | Wartość | Okres / rok |
|---|---|---|
| Zgony dzieci poniżej 5. roku życia | 4,9 mln | 2024 |
| Udział zgonów w pierwszym miesiącu życia | prawie 50% | 2024 |
| Średni roczny spadek umieralności | 3,9% | 2000–2015 |
| Średni roczny spadek umieralności | 1,5% | 2015–2024 |
| Spadek umieralności dzieci 1–59 miesięcy od 1990 r. | około 65% | 1990–2024 |
| Prognozowana liczba zgonów dzieci poniżej 5. roku życia | 27,3 mln | do 2030 |
| Udział Afryki subsaharyjskiej w zgonach <5 lat | około 60% | 2024 |
Opracowanie własne na podstawie treści artykułu i danych z analiz BMJ przytoczonych w tekście.
Jak zmieniała się umieralność dzieci
Na podstawie danych z artykułu i analiz BMJ cytowanych w tekście.
Słownik pojęć
- Umieralność dzieci poniżej 5. roku życia
- Liczba zgonów dzieci przed ukończeniem piątego roku życia w danej populacji i okresie.
- Noworodek
- Dziecko w pierwszych 28 dniach życia, gdy ryzyko zgonu jest najwyższe.
- Wcześniactwo
- Urodzenie dziecka przed 37. tygodniem ciąży; zwiększa ryzyko powikłań i zgonu.
- Powikłania porodowe
- Problemy zdrowotne pojawiające się w czasie porodu lub bezpośrednio po nim, mogące zagrażać życiu matki i dziecka.
- Opieka okołoporodowa
- Zestaw działań medycznych obejmujących okres ciąży, porodu i bezpośrednio po porodzie.
- Podstawowa opieka zdrowotna
- Pierwszy poziom systemu ochrony zdrowia, obejmujący profilaktykę, wczesną diagnostykę i leczenie najczęstszych problemów zdrowotnych.
- Afryka subsaharyjska
- Region Afryki położony na południe od Sahary, w którym notuje się najwyższą umieralność dzieci.
