Najważniejsze
- •Aż 33,8% państw na świecie nie przeznacza w ogóle środków budżetowych na opiekę długoterminową nad osobami starszymi.
- •Do 2050 roku globalna populacja seniorów wzrośnie do 2,1 miliarda ludzi, co wymusza pilną reformę systemów opieki.
- •W Polsce wydatki publiczne na opiekę długoterminową wynoszą około 0,8% PKB, podczas gdy średnia w państwach OECD to 1,5–1,7% PKB.
- •Tylko 45,4% krajów gwarantuje prawnie dostęp do sprzętu wspomagającego (np. aparatów słuchowych czy wózków), a zaledwie 22,7% dysponuje systemami monitorowania zdrowia seniorów.
- •WHO promuje przejście z leczenia pojedynczych chorób na podtrzymywanie sprawności funkcjonalnej w modelu ICOPE.
Światowa Organizacja Zdrowia ogłosiła w Nowym Jorku, że 33,8 proc. państw nie wyodrębniło budżetu na opiekę długoterminową. Tymczasem prognozy wskazują, że do 2050 roku populacja seniorów na świecie wzrośnie do 2,1 mld.
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaprezentowała podczas 81. sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ w Nowym Jorku śródokresowy raport z realizacji Dekady Zdrowego Starzenia się. Z opublikowanego dokumentu A/81/366 wynika, że 33,8 proc. państw nie przeznacza środków budżetowych na opiekę długoterminową. Sytuacja jest niepokojąca, ponieważ do 2050 roku populacja osób starszych na świecie wzrośnie do 2,1 miliarda.
Postępy w legislacji i luki w finansowaniu
Autorzy raportu odnotowali wzrost odsetka państw z przepisami chroniącymi seniorów przed dyskryminacją ze względu na wiek – z 44,5 proc. w 2018 roku do 57,7 proc. w 2026 roku. Krajowe strategie opieki długoterminowej wdrożyło 56,7 proc. badanych rządów. Jednocześnie zaledwie 45,4 proc. państw gwarantuje prawnie dostęp do sprzętu wspomagającego, takiego jak aparaty słuchowe, okulary czy wózki inwalidzkie.
Najniższy wskaźnik dotyczy systemów ciągłego monitorowania stanu zdrowia seniorów, którymi dysponuje tylko 22,7 proc. krajów. Zgromadzone dane wskazują również na spadek udziału państw z aktywnymi forami dialogu społecznego na temat starzenia się – z 53,1 proc. w 2020 roku do 43,3 proc. obecnie.
Nierównomierne reformy i model ICOPE
Dyrektor Departamentu Starzenia się WHO, dr Pascale Allotey, zaznaczyła, że o ile pierwsza połowa dekady pokazała potencjał zmian, o tyle druga wymaga skalowania działań i ich realnego finansowania. Szefowa Sekretariatu WHO ds. Dekady Zdrowego Starzenia się, dr Ritu Sadana, zwróciła uwagę na nierównomierny przebieg reform oraz konieczność przełożenia zapisów prawnych na praktyczne rezultaty. Z kolei Fiona Stewart z Grupy Banku Światowego podkreśliła ekonomiczny wymiar inwestycji w zintegrowaną opiekę – wczesne działania przynoszą bowiem oszczędności przewyższające początkowe nakłady.
Dokument podsumowuje pierwsze pięć lat globalnej inicjatywy ONZ, zaplanowanej na lata 2021–2030. Program zakłada przebudowę systemów ochrony zdrowia: odejście od leczenia pojedynczych schorzeń na rzecz podtrzymywania sprawności funkcjonalnej według modelu ICOPE (Integrated Care for Older People). Potrzebę pilnych zmian potęguje fakt, że w latach 2020–2023 osoby w wieku co najmniej 60 lat stanowiły 71 proc. nadmiarowych zgonów.
Głównym wyzwaniem wdrożeniowym pozostają nakłady finansowe. Przykładowo w Polsce wydatki publiczne na opiekę długoterminową wynoszą około 0,8 proc. PKB, podczas gdy średnia w państwach OECD sięga od 1,5 do 1,7 proc. PKB.
W drugiej połowie dekady kluczem dla rządów będzie przejście od deklaracji prawnych do realnego przeznaczania środków w budżetach krajowych. Bez zapewnienia stabilnego finansowania systemy ochrony zdrowia nie zdołają odpowiedzieć na potrzeby populacji seniorów, która do połowy wieku ulegnie podwojeniu.
Postępy we wdrażaniu polityk zdrowotnych dla seniorów według raportu WHO
| Obszar / Wskaźnik | Odsetek państw | Trend / Kontekst |
|---|---|---|
| Prawo chroniące przed dyskryminacją wiekową | 57,7% | Wzrost z 44,5% w 2018 r. |
| Krajowa strategia opieki długoterminowej | 56,7% | Wdrożona w ponad połowie państw |
| Gwarancja prawna dostępu do sprzętu wspomagającego | 45,4% | Okulary, aparaty słuchowe, wózki |
| Aktywne fora dialogu poświęcone starzeniu się | 43,3% | Spadek z 53,1% w 2020 r. |
| Brak środków budżetowych na opiekę długoterminową | 33,8% | Brak finansowania mimo starzenia się populacji |
| Systemy ciągłego monitorowania zdrowia seniorów | 22,7% | Najniżej oceniany obszar opieki |
Raport WHO A/81/366 zaprezentowany podczas 81. sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ
Wyzwania demograficzne i finansowe opieki senioralnej
Opracowanie własne na podstawie danych WHO i OECD
"Nie pozwól, by płomyczek zgasł". Jak dbać o zdrowie psychiczne seniorów
Słownik pojęć
- Model ICOPE
- Zintegrowana opieka nad osobami starszymi (Integrated Care for Older People) – koncepcja WHO nakierowana na podtrzymywanie zdolności funkcjonalnych seniorów zamiast skupiania się wyłącznie na leczeniu pojedynczych schorzeń.
- Dekada Zdrowego Starzenia się
- Inicjatywa ONZ i WHO na lata 2021–2030, mająca na celu poprawę jakości życia osób starszych, ich rodzin oraz społeczności poprzez transformację systemów ochrony zdrowia i postaw społecznych.
- Opieka długoterminowa
- Świadczenia zdrowotne, pielęgnacyjne i opiekuńcze kierowane do osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji ze względu na wiek, chorobę lub niepełnosprawność.
- Sprzęt wspomagający (technologie asystujące)
- Wyroby medyczne pomagające utrzymać niezależność i sprawność osób starszych, np. aparaty słuchowe, protezy, okulary, wózki inwalidzkie czy chodziki.
- Nadmiarowa śmiertelność (nadmiarowe zgony)
- Liczba zgonów w danym okresie przewyższająca historyczną średnią oczekiwaną dla danej populacji, powiązana np. z pandemią COVID-19 czy przeciążeniem systemu ochrony zdrowia.
