Najważniejsze
- •Demencja awansowała z 19. na 5. miejsce wśród najczęstszych przyczyn zgonów na świecie, wykazując trzykrotny wzrost liczby śmiertelnych przypadków w ciągu dwóch dekad.
- •Choroby niezakaźne odpowiadały w 2023 roku aż za 74% wszystkich zgonów globalnie (wzrost z 58% w 2000 roku), z chorobą niedokrwienną serca na czele.
- •W latach 2019–2023 odnotowano znaczny wzrost obciążenia zaburzeniami psychicznymi – wskaźnik utraconych lat życia w zdrowiu wzrósł o 45% dla lęków i o 20% dla depresji.
- •Średnia długość życia w zdrowiu spadła do 62,8 roku, co wskazuje na zjawisko ekspansji niepełnosprawności i skrócenie czasu przeżywanego w pełnym zdrowiu.
- •WHO apeluje o przekierowanie środków w systemach ochrony zdrowia z walki z infekcjami na długoterminową opiekę geriatryczną, neurologiczną i psychiatryczną.
Demencja awansowała na piąte miejsce wśród najczęstszych przyczyn zgonów na świecie. Z kolei choroby niezakaźne w 2023 roku odpowiadały aż za 74 procent wszystkich zgonów – wynika z najnowszego raportu WHO.
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) opublikowała 2 października raport „Global Health Estimates 2000–2023”. Wynika z niego, że demencja awansowała na piąte miejsce wśród najczęstszych przyczyn zgonów na świecie, a choroby niezakaźne odpowiadały w 2023 roku za 74 procent wszystkich zgonów.
W 2000 roku demencja zajmowała 19. pozycję w globalnym rankingu śmiertelności. Raport WHO wskazuje zatem na trzykrotny wzrost liczby zgonów z tej przyczyny w ciągu ostatnich dwóch dekad. Główną przyczyną śmierci na świecie pozostaje choroba niedokrwienna serca – w 2023 roku odpowiadała ona za około 9,5 miliona zgonów i wygenerowała 210 milionów utraconych lat życia w zdrowiu (DALY). Schorzenia przewlekłe zdominowały statystyki medyczne, stanowiąc 8 z 10 głównych przyczyn zgonów. Ich udział w ogólnej liczbie zgonów wzrósł z 58 procent w 2000 roku do 74 procent w roku 2023.
Zaburzenia psychiczne i spadek długości życia
Dane WHO wskazują również na wyraźny wzrost obciążenia chorobami psychicznymi. W latach 2019–2023 wskaźnik utraconych lat życia w zdrowiu wzrósł o około 45 procent w przypadku zaburzeń lękowych oraz o około 20 procent w przypadku zaburzeń depresyjnych. Oba te schorzenia przełożyły się w 2023 roku łącznie na 110 milionów utraconych lat życia w zdrowiu. Z kolei globalna średnia długość życia wyniosła 73,3 roku (spadek z 73,4 roku w 2019 roku). Średnia długość życia przeżywanego w zdrowiu wyniosła natomiast 62,8 roku, co oznacza spadek o 0,4 roku w porównaniu z okresem przed pandemią.
Przejście epidemiologiczne i wyzwania dla ochrony zdrowia
Zmiana w strukturze umieralności wiąże się z procesem globalnej transformacji epidemiologicznej. Opanowanie części chorób zakaźnych wydłużyło średni wiek populacji, co uwidoczniło schorzenia powiązane bezpośrednio ze starzeniem się organizmu. Po raz pierwszy w historii w państwach o niskich dochodach choroby zakaźne odpowiadały za mniej niż połowę wszystkich zgonów. Jednocześnie badacze zwracają uwagę na zjawisko ekspansji niepełnosprawności, polegające na skróceniu czasu przeżywanego w pełnym zdrowiu.
Dr Alain Labrique, dyrektor Departamentu Danych, Zdrowia Cyfrowego, Analityki i AI w WHO, podkreślił, że prezentowane dane powinny pomóc państwom w kształtowaniu polityki zdrowotnej i wyznaczaniu priorytetów medycznych. Zmiany te wymuszają na systemach ochrony zdrowia modyfikację struktury wydatków oraz przekierowanie środków z dotychczasowej walki z infekcjami na długoterminową opiekę geriatryczną, neurologiczną i psychiatryczną.
Zmiany w globalnych statystykach śmiertelności i obciążenia zdrowotnego (2000–2023)
| Wskaźnik / Schorzenie | Rok 2000 | Rok 2023 | Zmiana / Uwagi |
|---|---|---|---|
| Pozycja demencji w rankingu śmiertelności | 19. miejsce | 5. miejsce | 3-krotny wzrost liczby zgonów |
| Udział chorób niezakaźnych w zgonach | 58% | 74% | Wzrost o 16 p.p. |
| Główna przyczyna zgonów | Choroba niedokrwienna serca | Choroba niedokrwienna serca | 9,5 mln zgonów (210 mln DALY w 2023) |
| Globalna średnia długość życia | — | 73,3 roku | Spadek z 73,4 roku w 2019 r. |
| Średnia długość życia w zdrowiu (HALE) | — | 62,8 roku | Spadek o 0,4 roku w stosunku do 2019 r. |
Opracowanie własne na podstawie raportu WHO Global Health Estimates 2000–2023
Kluczowe wskaźniki zdrowotne wg raportu WHO 2023
Dane: Raport WHO Global Health Estimates 2000–2023
Słownik pojęć
- Demencja (otępienie)
- Częściowa lub całkowita utrata sprawności umysłowej, obejmująca zaburzenia pamięci, myślenia i zdolności do wykonywania codziennych czynności, najczęściej dotykająca osoby starsze.
- DALY (Disability-Adjusted Life Years)
- Wskaźnik określający lata życia utracone wskutek przedwczesnej śmierci lub uszczerbku na zdrowiu w wyniku choroby lub niepełnosprawności.
- HALE (Healthy Life Expectancy)
- Wskaźnik określający przewidywaną liczbę lat, jaką dana osoba przeżyje w pełnym zdrowiu, bez poważnych chorób i niepełnosprawności.
- Przejście epidemiologiczne
- Proces zmiany wzorców chorobowości i umieralności w populacji, polegający na przejściu od dominacji chorób zakaźnych do przewagi chorób przewlekłych i niezakaźnych.
- Ekspansja niepełnosprawności
- Sytuacja, w której wydłużeniu całkowitej długości życia towarzyszy jednoczesny wzrost liczby lat przeżywanych z chorobami przewlekłymi lub niepełnosprawnością.
