Chirurg: zakażenia miejsca operowanego w Polsce niedoszacowane i będą narastać

Zakażenia miejsca operowanego w Polsce mogą występować znacznie częściej, niż wynika to z raportów szpitali, a ich skala będzie rosła wraz ze starzeniem się społeczeństwa i narastającą antybiotykoopornością – ocenia prof. Tomasz Banasiewicz, prezes elekt Towarzystwa Chirurgów Polskich, w rozmowie z PAP z 11 maja. Chirurg podkreśla, że brak rzetelnych, aktualnych danych utrudnia ocenę problemu i planowanie skutecznej profilaktyki. Według prof. Banasiewicza zakażenia miejsca operowanego należą do najczęstszych i najpoważniejszych powikłań po zabiegach chirurgicznych. Oficjalne wskaźniki raportowane do krajowych i unijnych baz wskazują w krajach UE na częstość rzędu 1–5 proc. pacjentów, zależnie od rodzaju operacji, jednak w Polsce dane są nieaktualne i – jak mówi ekspert – „ogólnie mało wiarygodne”. Szacuje on, że realna częstość zakażeń może być kilkukrotnie wyższa od zgłaszanej przez szpitale, m.in. z powodu braku systemowego nadzoru nad pacjentem po wypisie i raportowania prowadzonego głównie „dla formalności”. Chirurg zwraca uwagę, że szczególnie niebezpieczne są ciężkie zakażenia śródbrzuszne, np. w przebiegu uogólnionego zapalenia otrzewnej. Wymagają one szybkiej, skutecznej interwencji chirurgicznej i empirycznej antybiotykoterapii, ustalanej wspólnie przez chirurgów, mikrobiologów i zespoły ds. zakażeń na podstawie lokalnych danych o patogenach. Śmiertelność w tej grupie chorych – jak podkreśla – jest bardzo wysoka, a leczenie dodatkowo komplikuje rosnąca oporność bakterii na standardowe antybiotyki. Prof. Banasiewicz krytykuje organizację opieki okołooperacyjnej, w której brakuje ustrukturyzowanej prehabilitacji i systematycznej opieki po wypisie. Pacjenci przed planową operacją często nie przechodzą kompleksowej oceny i przygotowania, obejmującego m.in. stan odżywienia, wyrównanie chorób przewlekłych czy edukację. Lekarze – jak wskazuje – wypełniają liczne obowiązki administracyjne, które mogliby przejąć asystenci medyczni lub pielęgniarki, co ogranicza czas na profilaktykę powikłań, w tym zakażeń. Jako przykład możliwego modelu opieki ekspert podaje rozwiązania wdrożone w Uniwersyteckim Szpitalu Klinicznym w Poznaniu. Placówka korzysta z aplikacji iWound do zdalnego monitorowania ran pooperacyjnych oraz przygotowania pacjentów do zabiegów. Student-asystent zatrudniony przez szpital kontaktuje się z chorymi, pomaga w wypełnianiu ankiet i koordynuje część opieki. Według prof. Banasiewicza dzięki temu liczba wizyt przedoperacyjnych w poradni spadła o 40–50 proc., a lekarze mogą skoncentrować się na decyzjach klinicznych. Chirurg zwraca też uwagę na ograniczenia refundacji specjalistycznych opatrunków oraz drogich antybiotyków stosowanych w ciężkich zakażeniach. Jak mówi, nowoczesne opatrunki zyskują refundację dopiero wtedy, gdy rana spełnia kryteria rany przewlekłej, zwykle po 6–8 tygodniach, co utrudnia ich wykorzystanie we wczesnej profilaktyce zakażeń. Jego zdaniem podobny problem dotyczy nowoczesnych antybiotyków – choć mogą one zmniejszyć liczbę powikłań i skrócić hospitalizację, dyrektorzy szpitali obawiają się ich kosztów przy braku mechanizmów finansowania powiązanych z jakością wyników leczenia. W tle pozostaje systemowy nadzór nad zakażeniami szpitalnymi. Polskie przepisy wymagają, by każdy szpital powołał zespół ds. zakażeń i raportował wybrane zdarzenia do instytutów nadzoru, a dalej do europejskich baz. W praktyce zespoły te często funkcjonują przy niedoborach kadrowych, a zebrane dane nie są powiązane z finansowaniem świadczeń ani publicznie prezentowane w formie porównywalnych wskaźników dla pacjentów. Jednocześnie Polska należy do krajów UE z wyższą opornością wielu patogenów szpitalnych, co ogranicza skuteczność standardowych schematów antybiotykoterapii. Prof. Banasiewicz postuluje stworzenie wiarygodnego systemu monitorowania zakażeń miejsca operowanego, rozwój prehabilitacji i telemonitoringu ran oraz przebudowę finansowania świadczeń w kierunku premiowania jakości opieki. O tym, czy jego postulaty przełożą się na zmiany w polityce zdrowotnej, zdecydują rozmowy środowiska medycznego z Ministerstwem Zdrowia i NFZ oraz dostępność kadr i środków na wdrożenie nowych modeli opieki.