Ponad jedna czwarta Polaków unika badań profilaktycznych, a niemal połowa młodych dorosłych nigdy nie wykonała badań onkologicznych – wynika z raportu enel-med.
27 proc. Polaków unika badań profilaktycznych, a 46 proc. młodych dorosłych w wieku 18–24 lata nigdy nie wykonało badań onkologicznych – wynika z raportu enel-med „Badanie, które daje czas”, opisanego przez Termedię i Alert Medyczny. Badanie pokazuje duże luki w systematycznej profilaktyce zdrowotnej, zwłaszcza wśród mężczyzn i osób wchodzących w dorosłość.
Autorzy raportu wyróżnili cztery postawy wobec profilaktyki. Grupę „unikających” stanowi 27 proc. badanych, którzy nigdy nie wykonywali badań w kierunku chorób onkologicznych i uważają, że problem ich nie dotyczy. „Odkładacze” to 28 proc. respondentów – nie negują potrzeby badań, ale przesuwają je na później, często z powodu kosztów, braku objawów i lęku przed diagnozą. Kolejne 24 proc. określono jako „zależnych od lekarza” – badają się głównie po wyraźnym zaleceniu w gabinecie. Najmniejszą grupę, 21 proc., tworzą „planerzy”, którzy regularnie wykonują badania zgodnie z harmonogramem.
Z danych wynika, że wejście w dorosłość nie oznacza automatycznego wejścia w system profilaktyki. W grupie wiekowej 18–24 lata aż 46 proc. osób zadeklarowało, że nigdy nie wykonywało badań onkologicznych, a 38 proc. nie wie, jakie badania pozwalają wykrywać najczęstsze nowotwory. Młodzi częściej znajdują się w grupie „unikających”, rzadziej traktują też badania jako stały element dbania o zdrowie.
Drugą dużą „białą plamą” są mężczyźni. Regularnie bada się tylko 16 proc. z nich, wobec 25 proc. kobiet, a 29 proc. mężczyzn w ogóle nie wykonuje badań onkologicznych. 36 proc. mężczyzn zgłasza się do specjalisty, takiego jak urolog czy kardiolog, dopiero po pojawieniu się objawów, podczas gdy wśród kobiet odsetek ten wynosi 26 proc. Mężczyźni częściej też wskazują brak wiedzy o profilaktyce jako barierę.
Eksperci zwracają uwagę na znaczenie organizacji procesu diagnostycznego. – Największą barierą bywa logistyka: terminy, skierowania i brak jasnego planu badań. Jeśli pacjent wychodzi z gabinetu z konkretną rekomendacją i od razu ma zaproponowany termin, prawdopodobieństwo wykonania badania rośnie wielokrotnie – mówi dr hab. n. med. Katarzyna Dobruch-Sobczak, radiolog i konsultant medyczny Centrum Zdrowia i Profilaktyki Onkologicznej enel-med.
Raport przypomina, że w Polsce rak prostaty należy do najczęściej rozpoznawanych nowotworów złośliwych u mężczyzn. Co roku lekarze diagnozują go u ponad 20 tys. pacjentów, a choroba odpowiada za ok. 5,5 tys. zgonów. Wielu chorych trafia do specjalistów dopiero na etapie zaawansowanym, co ogranicza skuteczność leczenia.
Na obraz sytuacji nakładają się bariery systemowe. Jak informuje enel-med, po zmianach zasad rozliczania nadwykonań przez NFZ kolejki do badań diagnostycznych, takich jak gastroskopia, kolonoskopia czy rezonans magnetyczny, wydłużyły się nawet o wiele miesięcy, a w części przypadków – o ponad rok. Dla pacjentów oznacza to dłuższy czas oczekiwania na rozpoznanie choroby, mimo rosnącej deklarowanej świadomości znaczenia profilaktyki.
Dane z raportu sugerują, że poprawa wyników wymaga jednoczesnego wzmacniania edukacji zdrowotnej, szczególnie wśród młodych dorosłych i mężczyzn, oraz upraszczania ścieżki dostępu do badań. Kluczowe mogą być jasne rekomendacje lekarzy, programy profilaktyczne w miejscu pracy i takie organizowanie wizyt, by diagnostyka była możliwa do wkomponowania w codzienne życie pacjentów.
Katarzyna Piekarska: Młodym ludziom wydaje się, że są nieśmiertelni
