Najważniejsze
- •Rada Ministrów przyjęła Krajowy Program Działań wobec Chorób Otępiennych na lata 2025–2030, jednak dokument nie posiada zagwarantowanego sztywnego budżetu w ustawie.
- •Diagnoza choroby Alzheimera trwa w Polsce od 1,5 do 2 lat, a wskaźnik wykrywalności wynosi zaledwie 15–20% (w porównaniu do 45–50% w krajach Unii Europejskiej).
- •Nowoczesne leki antyamyloidowe (lecanemab, donanemab) spowalniają postęp choroby o 27–35%, ale są skuteczne wyłącznie we wczesnym stadium łagodnych zaburzeń poznawczych.
- •Badania biomarkerów fosfo-tau 181 i 217 z krwi pozwalają wykluczyć patologię alzheimerowską z 90-procentową dokładnością.
- •Koszty opieki nad osobami z otępieniem przekraczają w Polsce 11 miliardów złotych rocznie, a do 2050 roku liczba chorych może wzrosnąć do miliona.
Narodowy Fundusz Zdrowia zarejestrował w Polsce 382,6 tys. pacjentów z chorobą Alzheimera. Rząd przyjął program działań na lata 2025–2030, który ma przeciwdziałać skutkom spodziewanego wzrostu zachorowań.
Narodowy Fundusz Zdrowia zarejestrował w Polsce 382,6 tysiąca pacjentów z chorobą Alzheimera. Prognozy rządowe i międzynarodowe wskazują jednak, że do 2050 roku liczba ta może wzrosnąć nawet do miliona osób. W odpowiedzi na to wyzwanie Rada Ministrów przyjęła w grudniu 2025 roku Krajowy Program Działań wobec Chorób Otępiennych na lata 2025–2030. Eksperci medyczni podkreślają przy tym, że opóźnienia w diagnostyce i bariery prawne wciąż uniemożliwiają polskim pacjentom skuteczny dostęp do nowoczesnych terapii.
Diagnostyka i nowe opcje terapeutyczne
Całkowitą liczbę osób z otępieniem w Polsce – uwzględniając przypadki nieujęte w oficjalnych rejestrach – szacuje się obecnie na 500–600 tysięcy. Średni czas od wystąpienia pierwszych objawów do postawienia ostatecznego rozpoznania wynosi od półtora roku do dwóch lat, a wskaźnik wykrywalności schorzenia sięga zaledwie 15–20 procent. Tymczasem nowoczesna diagnostyka oparta na badaniu we krwi biomarkerów fosfo-tau 181 oraz fosfo-tau 217 pozwala wykluczyć patologię alzheimerowską z 90-procentową dokładnością.
Z kolei Europejska Agencja Leków zarejestrowała już leki antyamyloidowe (lecanemab i donanemab), które spowalniają postęp choroby o 27–35 procent. Ich skuteczność warunkuje jednak podanie leku we wczesnym stadium łagodnych zaburzeń poznawczych.
Ponad 90 procent przypadków choroby Alzheimera to zachorowania sporadyczne. Za rzadkie postaci uwarunkowane genetycznie odpowiadają głównie mutacje w genach APP, PSEN1 oraz PSEN2. Opieka nad osobami dotkniętymi otępieniem generuje ogromne koszty – bezpośrednie i pośrednie nakłady na ten cel przekraczają w Polsce 11 miliardów złotych rocznie.
Wykrywalność i zapowiadane zmiany systemowe
Wskaźnik wykrywalności choroby w Polsce wypada niekorzystnie na tle średniej unijnej, która wynosi 45–50 procent. Przyjęty przez rząd program zakłada wprowadzenie badań przesiewowych w podstawowej opiece zdrowotnej (POZ) oraz utworzenie sieci specjalistycznych ośrodków referencyjnych. Dokument nie zawiera jednak sztywnego budżetu zagwarantowanego ustawowo. Równolegle Ministerstwo Sprawiedliwości pracuje nad zniesieniem instytucji ubezwłasnowolnienia i zastąpieniem jej modelem wspieranego podejmowania decyzji, co wynika z postanowień Konwencji ONZ z 2012 roku.
Długi czas oczekiwania na diagnozę pozbawia polskich pacjentów szansy na rozpoczęcie leczenia w okresie, gdy preparaty wykazują największą skuteczność. O tym, jak system ochrony zdrowia poradzi sobie z nadchodzącym wzrostem liczby chorych, zdecyduje sprawność wdrażania procedur diagnostycznych na poziomie POZ.
Choroba Alzheimera i demencja w Polsce – kluczowe wskaźniki
Dane: NFZ, Raport Krajowego Programu Działań wobec Chorób Otępiennych 2025–2030
Porównanie statystyk diagnostycznych i opieki nad pacjentami z chorobą Alzheimera w Polsce i Unii Europejskiej
| Wskaźnik / Parametr | Polska | Unia Europejska / Standardy |
|---|---|---|
| Wskaźnik wykrywalności choroby | 15–20% | 45–50% |
| Średni czas od objawów do diagnozy | 1,5 – 2 lata | Wczesna diagnostyka w POZ |
| Rzeczywista liczba chorych (szacunki) | 500–600 tys. (do 1 mln w 2050 r.) | Wzrost liczby pacjentów starzejących się populacji |
| Dostępne leki spowalniające postęp (lecanemab/donanemab) | Ograniczony przez opóźnienia diagnostyczne | Rejestracja przez EMA (wczesne stadium) |
| Roczne koszty opieki (pośrednie i bezpośrednie) | > 11 mld PLN | Kluczowe obciążenie budżetów zdrowotnych |
Opracowanie własne na podstawie danych rządowych i Unii Europejskiej
Choroba Alzheimera priorytetem dla państwa. Prof. Karaszewski: "To jest po prostu interes pacjentów"
Słownik pojęć
- Choroba otępienna (demencja)
- Złożony zespół objawów spowodowany chorobą mózgu (najczęściej chorobą Alzheimera), prowadzący do postępującego spadku funkcji poznawczych, takich jak pamięć, myślenie czy orientacja.
- Choroba Alzheimera
- Postępująca, neurodegeneracyjna choroba mózgu, będąca najczęstszą przyczyną otępienia. Charakteryzuje się odkładaniem złogów białka beta-amyloidu i fosforylowanego białka tau.
- Biomarkery osoczowe (p-tau 181 / p-tau 217)
- Cząsteczki mierzalne we krwi lub płynie mózgowo-rdzeniowym (np. fosfo-tau 181 i 217), których obecność lub stężenie wskazuje na obecność procesu chorobowego w mózgu z wysoką dokładnością.
- Leki antyamyloidowe
- Nowoczesna grupa leków celowanych (np. lecanemab, donanemab), które usuwają złogi beta-amyloidu z mózgu i spowalniają postęp objawów we wczesnym stadium choroby.
- Łagodne zaburzenia poznawcze (MCI)
- Przedobjawowy lub wczesny stan obniżenia sprawności pamięci i procesów myślowych, który nie uniemożliwia jeszcze samodzielnego codziennego funkcjonowania, lecz wykazuje ryzyko progresji do demencji.
- Ubezwłasnowolnienie
- Instytucja prawna pozbawiająca osobę zdolności do czynności prawnych. W Polsce trwają prace nad jej zastąpieniem instrumentem wspieranego podejmowania decyzji.
