Nowa międzynarodowa definicja pozytywnego zdrowia psychicznego: 19 wymiarów dobrostanu

Międzynarodowy panel ekspertów opracował pierwszą, uzgodnioną definicję pozytywnego zdrowia psychicznego, identyfikując 19 kluczowych wymiarów dobrostanu. Wyniki badania opublikowano 10 kwietnia 2026 roku w czasopiśmie „Nature Mental Health”, a w prace zaangażowani byli m.in. badacze z University of Adelaide i Be Well Co. Zespół 122 specjalistów z 11 dyscyplin – od medycyny i psychiatrii po ekonomię i filozofię – brał udział w trzyrundowym badaniu z wykorzystaniem metody Delphi. Eksperci oceniali 26 zaproponowanych wcześniej wymiarów zdrowia psychicznego, a następnie doprecyzowywali, które z nich stanowią elementy pozytywnego zdrowia, a które są jedynie czynnikami wpływającymi. Do ostatecznej taksonomii trafiło 19 wymiarów, przy czym na sześć z nich – sens i cel w życiu, satysfakcję z życia, akceptację siebie, poczucie więzi, autonomię i szczęście – zgodziło się ponad 90 proc. uczestników. Autorzy definiują pozytywne zdrowie psychiczne jako subiektywne doświadczenie, które obejmuje emocjonalny dobrostan, psychologiczne funkcjonowanie i społeczne powiązania. „Pozytywne zdrowie psychiczne nie jest jednym uczuciem, ale kombinacją tego, jak się czujemy, jak funkcjonujemy i jak łączymy się z innymi” – podkreśla główny autor badania, dr Matthew Iasiello z University of Adelaide, cytowany w materiałach prasowych. Badanie potwierdza też, że dobra kondycja psychiczna jest zjawiskiem odrębnym od braku choroby – możliwe jest utrzymywanie poczucia dobrostanu mimo rozpoznania depresji czy zaburzeń lękowych. W taksonomii obok sześciu najsilniej popieranych wymiarów znalazły się m.in. optymizm, poczucie przynależności, kompetencje, zaangażowanie, poczucie bezpieczeństwa, spokój, rozwój osobisty, osiągnięcia oraz zgodność z samym sobą. Z kolei takie elementy jak stan zdrowia fizycznego, dochód, warunki mieszkaniowe, strategie radzenia sobie czy duchowość zaklasyfikowano jako „drivery” – czynniki napędzające lub osłabiające dobrostan, ale nie definiujące go bezpośrednio. Badacze zwracają uwagę, że dotychczas w literaturze i praktyce funkcjonowało wiele konkurujących ze sobą ujęć pojęć takich jak „dobrostan psychiczny”, „flourishing” czy „pozytywne zdrowie psychiczne”. Utrudniało to porównywanie badań, ocenę skuteczności programów profilaktycznych oraz planowanie polityki zdrowia psychicznego. Nowy model ma tę fragmentację ograniczyć i stanowić wspólny punkt odniesienia dla systemów ochrony zdrowia, szkół, miejsc pracy i administracji publicznej. Autorzy badania zaznaczają jednak jego ograniczenia. Panel ekspertów w większości tworzyły osoby z krajów wysokodochodowych, głównie z kręgu zachodniego, a szczegółowe dane demograficzne uczestników nie zostały szerzej opisane. Część potencjalnych wymiarów, takich jak duchowość czy potrzeba nowości, nie uzyskała konsensusu, co wskazuje na obszary dalszej dyskusji. Twórcy taksonomii podkreślają, że to model wstępny, który wymaga sprawdzenia w różnych populacjach i kontekstach kulturowych. Dla praktyki klinicznej i polityki zdrowotnej może on jednak już teraz stać się narzędziem do precyzyjniejszego planowania interwencji, pomiaru efektów programów oraz odróżniania działań zmieniających warunki życia od tych, które bezpośrednio budują dobrostan psychiczny.