Najważniejsze
- •Od 13 kwietnia 2026 r. także pracodawcy zatrudniający do 20 osób mogą samodzielnie kontrolować prawidłowość wykorzystywania zwolnień lekarskich.
- •Nowe przepisy doprecyzowują, że utratą świadczeń może skutkować zarówno praca zarobkowa na L4, jak i aktywność utrudniająca leczenie lub wydłużająca rekonwalescencję.
- •Zwykłe czynności życiowe, takie jak wyjście do apteki czy podstawowe zakupy, nie powinny automatycznie oznaczać naruszenia zasad zwolnienia.
- •Po kontroli powinien zostać sporządzony protokół, a w przypadku sporu co do zgodnego z celem wykorzystywania L4 ostateczną decyzję nadal podejmuje ZUS.
- •Przywoływane statystyki pokazują dużą skalę absencji i kontroli, ale nie pozwalają jeszcze ocenić skutków nowelizacji, bo w dużej mierze dotyczą okresu sprzed jej wejścia w życie.
Od 13 kwietnia 2026 r. małe firmy w Polsce mogą samodzielnie kontrolować zwolnienia lekarskie. Nowe przepisy doprecyzowują też, jakie zachowania podczas L4 grożą utratą świadczeń.
Od 13 kwietnia 2026 r. obowiązuje nowelizacja przepisów dotyczących kontroli zwolnień lekarskich. Przyznała ona prawo do samodzielnej kontroli L4 także pracodawcom zatrudniającym nie więcej niż 20 osób. Ustawa doprecyzowała również, jakie zachowania podczas zwolnienia mogą zostać uznane za pracę zarobkową albo aktywność niezgodną z celem zwolnienia i prowadzić do utraty świadczeń.
Przed zmianą samodzielnie kontrolować prawidłowość wykorzystywania L4 mogły tylko firmy zatrudniające więcej niż 20 osób. Mniejsi pracodawcy musieli zwracać się w tej sprawie do ZUS i nie mieli wpływu ani na termin, ani na sposób przeprowadzenia kontroli. Nowe przepisy to zmieniły. Jak wynika z opisów procedury publikowanych przez media branżowe i prawnicze, kontrolujący musi okazać upoważnienie, a po zakończeniu czynności sporządzić protokół także wtedy, gdy nie stwierdzi naruszeń. Jeśli pojawią się wątpliwości co do zgodnego z celem wykorzystywania zwolnienia, ostateczną decyzję nadal podejmuje ZUS.
Co może być oceniane podczas kontroli
Nowelizacja doprecyzowała też zakres zachowań ocenianych podczas kontroli. Celem sprawdzenia jest ustalenie, czy pracownik na L4 nie wykonuje pracy zarobkowej i nie podejmuje aktywności, która może utrudniać leczenie lub wydłużać rekonwalescencję. Jednocześnie przepisy porządkują kwestię czynności incydentalnych i codziennych. W materiałach przywoływanych w researchu wskazuje się, że zwykłe czynności życiowe, takie jak wyjście do apteki czy zrobienie podstawowych zakupów, nie powinny automatycznie oznaczać utraty prawa do świadczenia.
W części publikacji pojawia się także teza, że ZUS zmienił interpretację liczenia pierwszego dnia zwolnienia lekarskiego do okresu zasiłkowego, również wtedy, gdy pracownik przepracował cały dzień i otrzymał za niego wynagrodzenie. Ten wątek wymaga jednak dalszej weryfikacji. W dostępnych materiałach nie ma bezpośrednio przywołanego dokumentu ZUS, sygnatury ani jednoznacznej podstawy prawnej, która pozwalałaby potwierdzić tę zmianę w taki sam sposób, jak samą nowelizację obowiązującą od 13 kwietnia.
Duża skala kontroli, ale na skutki zmian jest za wcześnie
Skala systemu jest duża. Według danych przywoływanych w researchu w 2025 r. wystawiono w Polsce 27,5 mln zwolnień lekarskich, które objęły 290,5 mln dni absencji. Z kolei według danych cytowanych pośrednio przez media, w I kwartale 2026 r. przeprowadzono 111,6 tys. kontroli, wydano 5,3 tys. decyzji wstrzymujących wypłatę zasiłków, a obniżenie świadczeń dotyczyło 36,3 tys. osób. Te liczby pokazują skalę zjawiska, ale nie mogą być traktowane jako efekt kwietniowej nowelizacji, ponieważ dotyczą głównie okresu sprzed jej wejścia w życie.
Osobno trzeba też oddzielić zmiany już obowiązujące od zapowiedzi kolejnego etapu reform od 2027 r., dotyczących m.in. osób mających kilka tytułów do ubezpieczenia. Na ocenę skutków obecnej nowelizacji jest jeszcze za wcześnie, ale można oczekiwać, że nowe uprawnienia zwiększą liczbę kontroli, zwłaszcza w mniejszych firmach.
Najważniejsze liczby dotyczące zwolnień lekarskich i kontroli ZUS
| Wskaźnik | Wartość | Okres / uwaga |
|---|---|---|
| Wystawione zwolnienia lekarskie | 27,5 mln | 2025 r. |
| Dni absencji objęte zwolnieniami | 290,5 mln | 2025 r. |
| Kontrole przeprowadzone przez ZUS | 111,6 tys. | I kwartał 2026 r. |
| Decyzje wstrzymujące wypłatę zasiłków | 5,3 tys. | I kwartał 2026 r. |
| Osoby, których dotyczyło obniżenie świadczeń | 36,3 tys. | I kwartał 2026 r. |
Opracowanie na podstawie danych przywołanych w artykule.
Kontrola L4 po nowelizacji – co sprawdza pracodawca lub ZUS
Na podstawie procedury opisanej w artykule.
Słownik pojęć
- L4
- Potoczne określenie zwolnienia lekarskiego potwierdzającego czasową niezdolność do pracy.
- ZUS
- Zakład Ubezpieczeń Społecznych – instytucja odpowiadająca m.in. za wypłatę zasiłków chorobowych i kontrolę ich prawidłowego przyznawania.
- Praca zarobkowa
- Aktywność mająca charakter zarobkowy, której wykonywanie podczas zwolnienia lekarskiego może skutkować utratą świadczenia.
- Aktywność niezgodna z celem zwolnienia
- Zachowanie, które może utrudniać leczenie albo wydłużać rekonwalescencję i dlatego może zostać zakwestionowane podczas kontroli.
- Okres zasiłkowy
- Maksymalny okres, za który ubezpieczony może pobierać zasiłek chorobowy zgodnie z przepisami.
- Protokół kontroli
- Dokument sporządzany po zakończeniu kontroli L4, opisujący jej przebieg i ustalenia.
