Najważniejsze
- •Duże badanie obserwacyjne wśród 131 821 osób wykazało związek między umiarkowanym spożyciem kofeinowej kawy i herbaty a niższym ryzykiem demencji, ale nie dowiodło działania ochronnego.
- •Najkorzystniejszy sygnał obserwowano przy około 2–3 filiżankach kawy kofeinowej dziennie i 1–2 filiżankach herbaty dziennie.
- •W badaniu odnotowano 11 033 przypadki demencji podczas wieloletniej obserwacji prowadzonej od 1980 lub 1983 r. do 2023 r.
- •Kawa bezkofeinowa nie wykazała podobnego związku, jednak nie pozwala to jednoznacznie stwierdzić, że za efekt odpowiada wyłącznie kofeina.
- •Autorzy podkreślają ograniczenia badania obserwacyjnego: samoopis spożycia, możliwe czynniki zakłócające i ograniczoną możliwość uogólnienia wyników na całą populację.
Badanie opublikowane w 2026 r. w „JAMA” wykazało, że umiarkowane spożycie kofeinowej kawy i herbaty w USA wiązało się z niższym ryzykiem demencji.
Duże amerykańskie badanie opublikowane w 2026 r. w „JAMA” wykazało, że umiarkowane spożycie kofeinowej kawy i herbaty wiązało się z niższym ryzykiem demencji wśród 131 821 osób obserwowanych przez dekady. Autorzy podkreślili, że wyniki pokazują związek statystyczny, a nie dowód na to, że te napoje zapobiegają chorobie.
Analiza objęła uczestników dwóch wieloletnich kohort w USA: Nurses’ Health Study oraz Health Professionals Follow-up Study. Badacze śledzili ich od 1980 lub 1983 r. do 2023 r. Na początku obserwacji uczestnicy nie mieli demencji, choroby Parkinsona ani nowotworu. W trakcie badania odnotowano 11 033 przypadki demencji. Dane dotyczące diety, w tym spożycia kawy i herbaty, zbierano za pomocą kwestionariuszy powtarzanych co 2–4 lata.
Najsilniejszy związek z niższym ryzykiem demencji badacze obserwowali przy umiarkowanym spożyciu, czyli około 2–3 filiżanek kofeinowej kawy dziennie oraz 1–2 filiżanek herbaty dziennie. Osoby z najwyższym spożyciem kofeinowej kawy miały o 18 proc. niższe ryzyko demencji niż osoby z najniższym spożyciem. Z dostępnych omówień wynika także, że w dodatkowej analizie podgrupy osób do 75. roku życia spożycie 250–300 mg kofeiny dziennie wiązało się z 35 proc. niższym ryzykiem. Był to jednak wynik dotyczący wybranej grupy, a nie główny rezultat dla całej kohorty.
Badanie nie wykazało podobnego związku w przypadku kawy bezkofeinowej. Nie oznacza to jednak automatycznie, że ochronnie działa wyłącznie kofeina. Yu Zhang z Harvard T.H. Chan School of Public Health, jeden z autorów badania, zaznaczył w komentarzach cytowanych przez media, że analiza nie dowodzi związku przyczynowego.
Było to badanie obserwacyjne, więc nie pozwala rozstrzygnąć, czy kawa lub herbata same obniżają ryzyko demencji. Podawane spadki ryzyka, takie jak 18 proc. czy 35 proc., najpewniej odnoszą się do ryzyka względnego, a nie bezwzględnego. Dodatkowym ograniczeniem jest samoopis spożycia, możliwość wpływu czynników zakłócających oraz fakt, że badanie prowadzono głównie wśród amerykańskich pracowników ochrony zdrowia, co utrudnia proste uogólnienie wyników na całą populację.
Wyniki wpisują się we wcześniejsze badania sugerujące podobny kierunek zależności, ale nie przesądzają o jej przyczynie. Dalsze analizy w innych populacjach będą potrzebne, zanim taki wynik przełoży się na praktyczne zalecenie picia kawy lub herbaty w celu ochrony funkcji poznawczych.
Jak interpretować wyniki badania o kawie, herbacie i demencji
Na podstawie treści artykułu i opisu badania.
Najważniejsze liczby z badania o kawie, herbacie i ryzyku demencji
| Wskaźnik | Wartość | Komentarz |
|---|---|---|
| Liczba uczestników | 131 821 | Osoby z dwóch amerykańskich kohort |
| Okres obserwacji | 1980/1983–2023 | Wieloletnie śledzenie uczestników |
| Przypadki demencji | 11 033 | Odnotowane w trakcie obserwacji |
| Umiarkowane spożycie kawy kofeinowej | 2–3 filiżanki dziennie | Zakres powiązany z najsilniejszym sygnałem niższego ryzyka |
| Umiarkowane spożycie herbaty | 1–2 filiżanki dziennie | Zakres powiązany z najsilniejszym sygnałem niższego ryzyka |
| Najwyższe vs najniższe spożycie kawy kofeinowej | 18% niższe ryzyko | Prawdopodobnie ryzyko względne |
| Podgrupa do 75. roku życia | 35% niższe ryzyko przy 250–300 mg kofeiny/dzień | Wynik dodatkowej analizy, nie główny rezultat całej kohorty |
Źródło: dane z opisanego badania JAMA i omówienia w tekście.
Słownik pojęć
- badanie obserwacyjne
- Typ badania, w którym naukowcy śledzą nawyki i stan zdrowia uczestników bez narzucania interwencji, dlatego może wykazywać związek, ale nie potwierdza przyczyny.
- ryzyko względne
- Porównanie ryzyka między dwiema grupami, np. pijącymi więcej i mniej kawy; nie mówi bezpośrednio, o ile spada ryzyko w liczbach bezwzględnych.
- czynnik zakłócający
- Inna cecha lub zachowanie, które może wpływać na wynik badania, np. styl życia, dieta, aktywność fizyczna czy choroby współistniejące.
- kofeina
- Substancja pobudzająca obecna m.in. w kawie i herbacie, która wpływa na ośrodkowy układ nerwowy.
- demencja
- Zespół objawów obejmujących pogorszenie pamięci i innych funkcji poznawczych na tyle nasilone, że utrudniają codzienne funkcjonowanie.
