Najważniejsze
- •Wyższe spożycie polifenoli z diety (m.in. owoce, kawa, herbata, kakao) wiązało się w badaniu z Nawarry z o 52 proc. niższym ryzykiem posiadania krótkich telomerów – markera szybszego starzenia komórkowego.
- •Uczestnicy jedzący najwięcej owoców (4–5 porcji dziennie) mieli o 29 proc. niższe ryzyko krótkich telomerów, a osoby pijące do jednej filiżanki kawy dziennie – o 26 proc. niższe ryzyko w porównaniu z niepijącymi kawy.
- •Polifenole są łączone w badaniach z niższym ryzykiem chorób sercowo‑naczyniowych i pogorszenia funkcji poznawczych, ale trudno oddzielić ich wpływ od efektu ogólnie zdrowej, roślinnej diety.
- •Telomery skracają się wraz z wiekiem i są powiązane z ryzykiem wielu chorób przewlekłych, jednak są tylko jednym z markerów wieku biologicznego i mniej precyzyjnym niż nowsze zegary epigenetyczne.
- •Badanie ma charakter obserwacyjny i na razie znane jest głównie z prezentacji konferencyjnej, dlatego pokazuje korelacje, a nie udowodniony związek przyczynowy; wyniki raczej wzmacniają niż zmieniają obecne zalecenia „więcej warzyw i owoców, umiarkowana kawa” w diecie.
Dieta bogata w polifenole z owoców i umiarkowanej ilości kawy wiązała się z o połowę niższym ryzykiem krótkich telomerów w badaniu hiszpańskich naukowców.
Naukowcy z Uniwersytetu Nawarry w Pampelunie przeanalizowali dane ponad 1,7 tys. dorosłych i stwierdzili, że osoby z najwyższym spożyciem polifenoli z diety miały o 52 proc. niższe ryzyko posiadania krótkich telomerów niż osoby z najniższym spożyciem. Wyniki badania zaprezentowano w maju 2026 r. na Europejskim Kongresie Otyłości (ECO) w Stambule.
Zespół, którym kierowała m.in. Isabella Kury Guzmán, dwukrotnie mierzył długość telomerów – w 2008 r. i w 2015 r. – wykorzystując próbki od uczestników badania. Na tej podstawie oceniano, u kogo występuje wyższe ryzyko krótkich telomerów, uznawanych za marker niekorzystnego starzenia komórkowego. Równolegle badacze oszacowali całkowite spożycie polifenoli w diecie, analizując m.in. owoce, kawę, herbatę oraz produkty z kakao i czekoladą.
Osoby z najwyższym spożyciem owoców – około 4–5 porcji dziennie – miały o 29 proc. niższe ryzyko krótkich telomerów niż uczestnicy jedzący owoców najmniej. Umiarkowane picie kawy, definiowane jako do jednej filiżanki dziennie, wiązało się z o 26 proc. niższym ryzykiem występowania krótkich telomerów w porównaniu z osobami, które kawy nie piły. Media relacjonujące badanie wskazują, że źródłem polifenoli były przede wszystkim owoce jagodowe, jabłka, kawa, herbata i kakao.
– Dieta bogata w polifenole, obejmująca m.in. owoce i kawę, może być jednym z elementów układanki wspierających zdrowsze starzenie komórkowe. Nie chodzi o jeden „anty‑agingowy” produkt, lecz o skumulowany efekt codziennych wyborów żywieniowych – podkreśliła Guzmán w komentarzu cytowanym przez brytyjskie media.
Niezależni eksperci zwracają uwagę, że wyniki wpisują się w dotychczasowe obserwacje dotyczące roli polifenoli. – Polifenole wiążą się z niższym ryzykiem chorób związanych z wiekiem, w tym chorób serca i pogorszenia funkcji poznawczych; badania interwencyjne pokazują, że mogą obniżać ciśnienie tętnicze i wspierać funkcję naczyń krwionośnych oraz mózgu – powiedziała prof. Ana Rodriguez‑Mateos z King’s College London. Prof. Gunter Kuhnle z University of Reading zaznaczył jednak, że trudno oddzielić efekt samych polifenoli od wpływu ogólnie zdrowszej diety roślinnej.
Telomery to „czapeczki” na końcach chromosomów, które skracają się wraz z podziałami komórek; krótsze telomery w leukocytach są łączone w badaniach z wyższym ryzykiem chorób sercowo‑naczyniowych, cukrzycy typu 2, części nowotworów oraz z większą śmiertelnością ogólną. Długość telomerów jest jednak tylko jednym z markerów wieku biologicznego i mniej precyzyjnym niż nowsze tzw. zegary epigenetyczne. Na tempo ich skracania wpływają także inne elementy stylu życia: palenie, aktywność fizyczna, masa ciała, jakość snu i przewlekły stres.
Badanie z Nawarry ma charakter obserwacyjny i jak dotąd jest znane z abstraktu oraz prezentacji konferencyjnej, a nie z pełnej publikacji w recenzowanym czasopiśmie. Pokazuje więc korelację między wzorcem żywienia a długością telomerów, ale nie dowodzi, że to polifenole powodują wolniejsze starzenie komórek. Brakuje również publicznie dostępnych danych o zastosowanej metodzie laboratoryjnej, definicji „krótkich telomerów” czy zakresie korekt statystycznych.
Autorzy i cytowani eksperci podkreślają, że nowe wyniki wzmacniają dotychczasowe zalecenia zdrowia publicznego, które od lat rekomendują co najmniej pięć porcji warzyw i owoców dziennie oraz dopuszczają umiarkowane picie kawy jako element zdrowej diety. Kolejnym krokiem będą pełna publikacja metod i wyników oraz dalsze badania, które pokażą, czy obserwowane różnice w długości telomerów przekładają się na mierzalne różnice w zachorowalności i śmiertelności.
Słodka przyjemność czy zdrowotna pułapka? Lekarskie spojrzenie na czekoladę
Długość telomerów vs. nowsze markery wieku biologicznego
Długość telomerów
+Dobrze zbadany, klasyczny marker starzenia komórkowego.
+Można go oznaczyć z krwi obwodowej (leukocyty).
−Mniej precyzyjny niż nowsze zegary epigenetyczne.
−Silnie podatny na zmienne środowiskowe i metody oznaczenia.
Zegary epigenetyczne
+Wyższa precyzja w szacowaniu wieku biologicznego.
+Lepsza predykcja ryzyka wielu chorób i śmiertelności ogólnej.
−Droższe i mniej dostępne w rutynowej praktyce.
−Różne modele zegarów dają nieco odmienne wyniki i wymagają dalszej walidacji.
Jak dieta bogata w polifenole może wspierać „zdrowsze” starzenie komórkowe
1. Dieta bogata w polifenole
Częste spożycie owoców (zwłaszcza jagodowych i jabłek), umiarkowana kawa, herbata, kakao, inne produkty roślinne.
2. Działanie biologiczne
Polifenole wykazują działanie przeciwutleniające i przeciwzapalne, mogą wpływać na funkcję naczyń krwionośnych i mózgu.
3. Telomery
Badanie sugeruje, że wyższe spożycie polifenoli wiąże się z niższym ryzykiem posiadania krótkich telomerów w leukocytach.
4. Potencjalne skutki zdrowotne
Krótsze telomery są łączone z większym ryzykiem chorób sercowo‑naczyniowych, cukrzycy typu 2, części nowotworów i wyższą śmiertelnością.
5. Ograniczenia dowodów
Badanie obserwacyjne – pokazuje korelację, nie dowodzi, że to polifenole bezpośrednio spowalniają starzenie komórek.
Opracowanie na podstawie prezentacji badania z Uniwersytetu Nawarry na European Congress on Obesity 2026 oraz komentarzy ekspertów.
Zależność między spożyciem polifenoli, owoców i kawy a ryzykiem krótkich telomerów w badaniu z Uniwersytetu Nawarry
| Czynnik żywieniowy | Poziom spożycia | Zmiana ryzyka krótkich telomerów vs. najniższe spożycie |
|---|---|---|
| Polifenole ogółem | Najwyższy kwintyl vs. najniższy | -52% |
| Owoce | 4–5 porcji dziennie vs. najmniej | -29% |
| Kawa | Do 1 filiżanki dziennie vs. brak | -26% |
Dane z abstraktu badania zaprezentowanego na European Congress on Obesity 2026 (Uniwersytet Nawarry, Pampeluna).
Słownik pojęć
- Polifenole
- Szeroka grupa związków bioaktywnych pochodzenia roślinnego o właściwościach przeciwutleniających i przeciwzapalnych; występują m.in. w owocach jagodowych, jabłkach, kawie, herbacie, kakao i warzywach.
- Telomery
- Odcinki DNA na końcach chromosomów, pełniące funkcję „czapeczek” ochronnych; skracają się wraz z kolejnymi podziałami komórki i są uznawane za klasyczny marker starzenia komórkowego.
- Wiek biologiczny
- Miara „zużycia” organizmu, odzwierciedlająca faktyczny stan zdrowia i funkcjonowania komórek, która może się różnić od wieku metrykalnego (chronologicznego).
- Zegary epigenetyczne
- Nowoczesne markery wieku biologicznego oparte na wzorcach modyfikacji epigenetycznych DNA (np. metylacji), pozwalające precyzyjniej oszacować tempo starzenia organizmu niż sama długość telomerów.
- Badanie obserwacyjne
- Typ badania, w którym naukowcy śledzą zależności między narażeniem (np. dietą) a wynikami zdrowotnymi, ale nie ingerują w zachowania uczestników, przez co nie można jednoznacznie wnioskować o związku przyczynowo‑skutkowym.
Najczęstsze pytania
Czy na podstawie tego badania można powiedzieć, że kawa „odmładza” komórki?▼
Nie. Badanie ma charakter obserwacyjny i pokazuje jedynie, że osoby pijące umiarkowane ilości kawy częściej miały dłuższe telomery. Nie dowodzi to, że to sama kawa spowalnia starzenie komórkowe – wpływ mogą mieć inne elementy stylu życia i całościowa dieta.
Ile owoców dziennie jadły osoby z najniższym ryzykiem krótkich telomerów?▼
Badanie wskazuje, że uczestnicy z najniższym ryzykiem zwykle spożywali około 4–5 porcji owoców dziennie. To zbliżone do ogólnych zaleceń, które rekomendują co najmniej 5 porcji warzyw i owoców dziennie łącznie.
Czy warto pić więcej niż jedną kawę dziennie dla zdrowia telomerów?▼
Wyniki dotyczą umiarkowanego picia kawy, definiowanego jako do jednej filiżanki na dobę, i porównania z osobami, które kawy nie piły. Badanie nie pozwala wnioskować, że większe ilości kawy przyniosą dodatkowe korzyści – kluczowe jest umiarkowanie i brak przeciwwskazań zdrowotnych.
Czy suplementy z polifenolami zastąpią dietę bogatą w rośliny?▼
Autorzy i eksperci podkreślają, że chodzi o skumulowany efekt całego, bogatego w rośliny jadłospisu. Suplementy nie odtworzą złożonej mieszaniny składników bioaktywnych, błonnika i innych elementów zdrowej diety roślinnej, dlatego podstawą powinny być produkty spożywcze, nie tabletki.
Jak jeszcze, poza dietą, mogę wpłynąć na długość telomerów?▼
Na tempo skracania telomerów wpływają liczne elementy stylu życia: unikanie palenia, regularna aktywność fizyczna, utrzymanie prawidłowej masy ciała, dobra jakość snu i redukcja przewlekłego stresu. Długość telomerów to tylko jeden z markerów wieku biologicznego, więc warto dbać kompleksowo o zdrowie.
