Najważniejsze
- •Analiza MSF z czterech placówek w Strefie Gazy pokazuje, że 90 proc. noworodków matek z niedożywieniem urodziło się przedwcześnie, a śmiertelność w tej grupie była dwukrotnie wyższa niż u dzieci matek bez niedożywienia.
- •Ponad połowa z 201 badanych ciężarnych doświadczyła niedożywienia w ciąży, 25 proc. było niedożywionych w momencie porodu, a 84 proc. noworodków tych kobiet miało niską masę urodzeniową (<2500 g).
- •Programy żywieniowe MSF objęły tysiące dzieci i kobiet, przy czym ponad 90 proc. niemowląt <6 miesięcy włączonych do opieki było zagrożonych zaburzeniami wzrostu i rozwoju, a część zmarła lub przerwała leczenie z powodu przymusowych przesiedleń i braku bezpieczeństwa.
- •MSF i IPC wiążą gwałtowny wzrost niedożywienia z blokadą dostaw żywności, wody, paliwa i leków, zniszczeniem infrastruktury oraz redukcją punktów dystrybucji żywności z ok. 400 do kilku, co doprowadziło do ogłoszenia klęski głodu (Faza 5) w części Strefy Gazy.
- •Organizacja apeluje o natychmiastowy, stały dostęp pomocy humanitarnej do Gazy i podkreśla, że jej dane pochodzą z populacji szczególnie obciążonej (pacjenci programów MSF) i nie oddają pełnego obrazu stanu zdrowia całej populacji.
Lekarze bez Granic alarmują: w analizie z czterech placówek w Strefie Gazy 90 proc. noworodków niedożywionych matek urodziło się przedwcześnie, a śmiertelność w tej grupie była dwukrotnie wyższa.
Lekarze bez Granic (Médecins Sans Frontières, MSF) opublikowali 7 maja 2026 r. analizę danych z czterech wspieranych przez organizację placówek w Strefie Gazy. Wynika z niej, że 90 proc. noworodków matek dotkniętych niedożywieniem urodziło się przedwcześnie, a śmiertelność w tej grupie była dwukrotnie wyższa niż u dzieci matek bez niedożywienia. MSF wiąże te wyniki z blokadą dostaw żywności, ograniczeniem pomocy humanitarnej oraz zniszczeniem infrastruktury cywilnej.
Analiza objęła dane 201 matek noworodków leczonych na oddziałach intensywnej terapii noworodka (NICU) w szpitalach Nassera i Al Helou w Gazie oraz Chan Junusie, zebrane między czerwcem 2025 r. a styczniem 2026 r. Ponad połowa kobiet doświadczyła niedożywienia w trakcie ciąży, a 25 proc. pozostawało niedożywionych w momencie porodu. Według MSF 90 proc. dzieci tych matek przyszło na świat przedwcześnie, a 84 proc. miało niską masę urodzeniową, poniżej 2500 g.
Organizacja podaje, że śmiertelność noworodków w tej grupie była dwukrotnie wyższa niż wśród dzieci kobiet, u których nie stwierdzano niedożywienia w czasie ciąży. MSF zaznacza, że podwyższone ryzyko dotyczy populacji szczególnie obciążonej – pacjentów oddziałów intensywnej terapii – a nie wszystkich porodów w Strefie Gazy. Przed wojną wskaźniki wcześniactwa i niskiej masy urodzeniowej w regionie wynosiły odpowiednio około 10–15 proc. i 10–20 proc.
Równolegle MSF przeanalizowali dane 513 niemowląt poniżej 6. miesiąca życia, przyjętych od października 2024 r. do grudnia 2025 r. do ambulatoryjnych programów żywieniowych w ośrodkach Al Mawasi i Al Attar w Chan Junusie. Według raportu 91 proc. z nich było zagrożonych zaburzeniami wzrostu i rozwoju. Spośród 200 dzieci, które do końca obserwacji opuściły program, 48 proc. uznano za wyleczone, 7 proc. zmarło, a 32 proc. przerwało leczenie, głównie z powodu przymusowych przesiedleń i braku bezpieczeństwa.
Do marca 2026 r. programami żywieniowymi MSF objęli 4950 dzieci, z czego 98 proc. stanowiły dzieci poniżej 5. roku życia, oraz 3482 kobiety w ciąży i karmiące piersią. Organizacja ocenia, że przed październikiem 2023 r. ciężkie ostre niedożywienie w Gazie było zjawiskiem marginalnym, co potwierdzają dane WHO i UNICEF o wskaźniku tzw. wastingu na poziomie 1–2 proc.
MSF wiąże obecny kryzys z blokadą dostaw żywności, wody, paliwa i leków, zniszczeniem części systemu ochrony zdrowia oraz przymusowymi przesiedleniami. Według organizacji liczba punktów dystrybucji żywności w Strefie Gazy zmniejszyła się z około 400 do 4 po przejęciu systemu przez prywatną Gaza Humanitarian Foundation (GHF) wspieraną przez USA i Izrael; fundacja została rozwiązana w listopadzie 2025 r. Te dane pochodzą wyłącznie z MSF i nie mają niezależnego potwierdzenia.
Zintegrowana Klasyfikacja Faz Bezpieczeństwa Żywnościowego (IPC) ogłosiła w sierpniu 2025 r. klęskę głodu (Faza 5) w części Strefy Gazy. Szacowano, że około 75 proc. mieszkańców doświadczało poważnego braku bezpieczeństwa żywnościowego – od fazy kryzysu po katastrofę (3–5). Głównymi podmiotami odpowiedzialnymi za dostęp do pomocy są władze Izraela kontrolujące granice, lokalne władze w Gazie, agendy ONZ oraz – w okresie działania – GHF.
MSF apeluje o natychmiastowe i stałe umożliwienie dostępu pomocy humanitarnej do Strefy Gazy. Organizacja ostrzega, że utrzymanie obecnych ograniczeń może pogłębiać ryzyko powikłań ciążowych, wcześniactwa i śmiertelności noworodków, ale podkreśla, że przedstawione dane dotyczą pacjentów jej programów i nie oddają pełnego obrazu sytuacji zdrowotnej całej populacji.
Kluczowe dane z analizy MSF dotyczącej niedożywienia matek i dzieci w Strefie Gazy
| Wskaźnik / populacja | Wartość | Uwagi |
|---|---|---|
| Odsetek noworodków urodzonych przedwcześnie (matki z niedożywieniem) | 90% | 201 matek, oddziały NICU, czerwiec 2025 – styczeń 2026 |
| Noworodki z niską masą urodzeniową (<2500 g) w grupie matek z niedożywieniem | 84% | Ta sama kohorta NICU |
| Śmiertelność noworodków – porównanie | 2x wyższa | Dzieci matek z niedożywieniem vs bez niedożywienia |
| Niedożywienie w ciąży – kiedykolwiek w trakcie ciąży | >50% | 201 badanych ciężarnych |
| Niedożywienie w momencie porodu | 25% | 201 badanych ciężarnych |
| Niemowlęta <6 miesięcy w programach żywieniowych | 513 | Przyjęcia X 2024 – XII 2025, Al Mawasi i Al Attar |
| Ryzyko zaburzeń wzrostu i rozwoju u niemowląt w programie | 91% | Na początku udziału w programie |
| Wyniki 200 niemowląt, które opuściły program | 48% wyleczone / 7% zmarło / 32% przerwało leczenie | Pozostałe skierowane do innych programów |
| Dzieci objęte programami żywieniowymi do marca 2026 | 4 950 | 98% poniżej 5. r.ż. |
| Kobiety w ciąży i karmiące objęte programami | 3 482 | Dane zaktualizowane z komunikatu MSF |
| Historyczny wskaźnik wcześniactwa w Gazie (przed wojną) | 10–15% | Dla całej populacji |
| Historyczny wskaźnik niskiej masy urodzeniowej (przed wojną) | 10–20% | Dla całej populacji |
Na podstawie danych z raportu MSF z 7 maja 2026 r. oraz jego streszczeń medialnych.
Skutki blokady i kryzysu żywnościowego w Gazie dla matek i dzieci
Blokada i zniszczenie infrastruktury
Ograniczenie dostaw żywności, wody, paliwa i leków; uszkodzenia systemu ochrony zdrowia.
Redukcja dystrybucji żywności
Spadek liczby punktów wydawania żywności z ok. 400 do 4 w okresie działania Gaza Humanitarian Foundation (GHF).
Nasilenie niedożywienia
Wzrost niedożywienia wśród ciężarnych, karmiących i dzieci; wcześniej ciężkie ostre niedożywienie było zjawiskiem marginalnym (wasting 1–2%).
Powikłania ciążowe i wcześniactwo
90% noworodków matek z niedożywieniem rodzi się przedwcześnie, 84% z niską masą urodzeniową; podwójna śmiertelność noworodków.
Zagrożone niemowlęta i przerwane leczenie
91% niemowląt <6 m-cy w programach zagrożonych zaburzeniami rozwoju; część umiera lub przerywa terapię z powodu przesiedleń i braku bezpieczeństwa.
Apel o natychmiastowy dostęp pomocy
MSF i IPC wzywają do stałego dopływu pomocy humanitarnej i zniesienia ograniczeń.
Opracowanie na podstawie raportu MSF z 7 maja 2026 r. i danych IPC.
Słownik pojęć
- niedożywienie (malnutrition)
- Stan niedoboru energii, białka i/lub innych składników odżywczych, który prowadzi do upośledzenia funkcji organizmu, wzrostu i rozwoju; w ciąży zwiększa ryzyko powikłań, wcześniactwa i niskiej masy urodzeniowej.
- wcześniactwo (poród przedwczesny)
- Poród, który następuje przed ukończeniem 37. tygodnia ciąży; wiąże się z większym ryzykiem zgonu noworodka oraz długoterminowych powikłań zdrowotnych.
- niska masa urodzeniowa
- Masa ciała noworodka poniżej 2500 g w chwili urodzenia, niezależnie od wieku ciążowego; jest czynnikiem ryzyka zgonu noworodka i zaburzeń rozwoju.
- oddział intensywnej terapii noworodka (NICU)
- Specjalistyczny oddział szpitalny przeznaczony do leczenia ciężko chorych lub skrajnie niedojrzałych noworodków wymagających zaawansowanego monitorowania i terapii.
- Zintegrowana Klasyfikacja Faz Bezpieczeństwa Żywnościowego (IPC)
- Międzynarodowy system klasyfikacji stopnia braku bezpieczeństwa żywnościowego w populacji, w którym Faza 5 oznacza klęskę głodu z wysoką śmiertelnością i skrajną deprywacją żywności.
- wasting (wyniszczenie ostre)
- Forma ostrego niedożywienia u dzieci, charakteryzująca się zbyt małą masą ciała w stosunku do wzrostu; wskaźnik wasting 1–2 proc. uznaje się za niski w skali populacyjnej.
Najczęstsze pytania
Czy dane MSF oznaczają, że 90 proc. wszystkich dzieci w Gazie rodzi się przedwcześnie?▼
Nie. MSF analizuje szczególnie obciążoną grupę pacjentów – noworodki leczone na oddziałach intensywnej terapii (NICU) oraz dzieci objęte programami żywieniowymi. Odsetek 90 proc. dotyczy noworodków matek z niedożywieniem w tej właśnie grupie, a nie wszystkich porodów w Strefie Gazy.
Dlaczego niedożywienie w ciąży tak silnie zwiększa ryzyko wcześniactwa i zgonu noworodka?▼
Niedożywienie ciężarnej oznacza niedobór energii i kluczowych składników odżywczych (białka, żelaza, kwasu foliowego, mikroelementów), co prowadzi do upośledzenia rozwoju płodu i łożyska. Zwiększa to ryzyko zahamowania wzrostu wewnątrzmacicznego, przedwczesnego porodu, niskiej masy urodzeniowej i niewydolności narządowej noworodka, a w konsekwencji zgonu.
Jak wyglądała sytuacja żywieniowa w Gazie przed wojną?▼
Według danych WHO i UNICEF ciężkie ostre niedożywienie (wasting) w Gazie przed październikiem 2023 r. było zjawiskiem marginalnym – wskaźnik wynosił ok. 1–2 proc. Oznacza to, że obecny wysoki poziom niedożywienia jest zjawiskiem nowym, związanym z konfliktem, blokadą dostaw i zniszczeniem infrastruktury.
Co oznacza ogłoszenie klęski głodu (Faza 5 IPC) w części Strefy Gazy?▼
Faza 5 w klasyfikacji IPC oznacza pełnoobjawową klęskę głodu na danym obszarze: skrajny brak dostępu do żywności, bardzo wysoki odsetek ostrego niedożywienia i nadmierną śmiertelność. W praktyce oznacza to, że bez natychmiastowej pomocy duża liczba osób, w tym dzieci, jest zagrożona śmiercią z głodu lub powikłań niedożywienia.
Jakie działania rekomenduje MSF w odpowiedzi na zaobserwowany kryzys?▼
MSF apeluje o natychmiastowe i trwałe umożliwienie wjazdu pomocy humanitarnej do Strefy Gazy – żywności, wody, paliwa i leków – oraz odblokowanie pracy systemu ochrony zdrowia. Organizacja podkreśla, że utrzymanie obecnych ograniczeń będzie pogłębiało ryzyko powikłań ciążowych, wcześniactwa i śmiertelności noworodków.
