Najważniejsze
- •Rutynowa suplementacja witaminami i antyoksydantami u zdrowych osób nie zmniejsza śmiertelności ani nie chroni przed chorobami przewlekłymi.
- •Wysokie dawki wyizolowanych syntetycznych antyoksydantów (witaminy A, E, beta-karoten) mogą zwiększać ryzyko śmiertelności od 4% do 16%.
- •Suplementy diety są prawnie kwalifikowane jako żywność, co zwalnia producentów z konieczności dowodzenia ich skuteczności klinicznej.
- •Suplementacja jest uzasadniona wyłącznie w określonych grupach (np. kwas foliowy w ciąży, witamina B12 u wegan, witamina D w sezonie jesienno-zimowym).
Dr Xand van Tulleken z University College London zaprezentował 5 września 2026 roku podsumowanie badań wskazujących, że rutynowe przyjmowanie witamin przez zdrowe osoby nie zmniejsza śmiertelności.
Dr Xand van Tulleken z University College London przedstawił 5 września 2026 roku na łamach czasopisma „Daily Mail” podsumowanie wieloletnich badań klinicznych dotyczących suplementów diety. Z zaprezentowanych danych wynika, że rutynowa suplementacja witaminami i antyoksydantami przez zdrowe osoby nie zmniejsza ogólnej śmiertelności ani nie zapobiega rozwojowi chorób przewlekłych.
Naukowiec powołał się m.in. na metaanalizę zespołu prof. Christiana Gluuda z Copenhagen University Hospital, opublikowaną w czasopiśmie „JAMA” w 2007 roku. Obejmująca 68 prób klinicznych analiza z udziałem 232 606 osób wykazała, że przyjmowanie syntetycznych antyoksydantów, w tym witaminy A, witaminy E oraz beta-karotenu, wiązało się ze wzrostem śmiertelności od 4% do 16% w badaniach o niskim ryzyku błędu.
Brak korzyści zdrowotnych w badaniach klinicznych
Brak korzyści zdrowotnych wykazało także badanie kliniczne COSMOS z 2022 roku. Naukowcy obserwowali 21 442 uczestników przez ponad trzy lata. Wyniki nie wykazały statystycznie istotnej redukcji zapadalności na nowotwory oraz choroby układu krążenia przy regularnym stosowaniu preparatu Centrum Silver.
Aktualny konsensus medyczny oparty na dowodach ogranicza wskazania do przyjmowania witamin wyłącznie do precyzyjnie zdefiniowanych grup pacjentów. Zalecenia obejmują m.in.:
- kwas foliowy – dla kobiet w ciąży,
- witaminę B12 – dla osób stosujących dietę wegańską,
- preparaty żelaza – dla pacjentów ze zdiagnozowaną anemią,
- wyznaczone mikroskładniki – dla osób cierpiących na zaburzenia wchłaniania.
Status prawny suplementów a procesy biologiczne
Przedstawione dowody naukowe stoją w bezpośredniej sprzeczności z powszechnymi praktykami konsumenckimi na globalnym rynku suplementów diety, którego wartość szacuje się na ponad 170 miliardów dolarów rocznie. Prawny status suplementów kwalifikuje je jako żywność, a nie leki. Zwalnia to producentów z obowiązku dostarczania dowodów na skuteczność kliniczną przed wprowadzeniem produktów do obrotu.
Z biologicznego punktu widzenia syntetyczne preparaty nie odtwarzają tak zwanej matrycy żywnościowej, czyli naturalnej synergii witamin z błonnikiem i tłuszczami w pożywieniu. Ponadto wysokie dawki wyizolowanych antyoksydantów mogą zamiast ochrony wywoływać w organizmie szkodliwy stres oksydacyjny.
Amerykańska instytucja U.S. Preventive Services Task Force w rekomendacjach z 2022 roku jednoznacznie odradza stosowanie beta-karotenu oraz witaminy E w profilaktyce chorób układu krążenia i nowotworów, wskazując na brak wystarczających dowodów dla zestawów multiwitaminowych. Z kolei brytyjska służba zdrowia (National Health Service) zaleca stałą lub sezonową suplementację witaminą D w dawce 10 mikrogramów dziennie dorosłym i dzieciom powyżej 4. roku życia w miesiącach jesienno-zimowych ze względu na specyfikę klimatu.
Suplementacja witaminowa w liczbach
Dane na podstawie opublikowanych metaanaliz oraz raportów rynkowych.
Suplementy od Dody czy Ani Lewandowskiej? Co na to specjalista?
Podsumowanie kluczowych badań nad skutecznością suplementacji witaminowej
| Badanie / Metaanaliza | Liczba uczestników | Główne wnioski i obserwowane efekty |
|---|---|---|
| Metaanaliza Copenhagen University Hospital (2007) | 232 606 osób (68 prób) | Syntetyczne antyoksydanty (wit. A, E, beta-karoten) wiązały się ze wzrostem śmiertelności o 4–16%. |
| Badanie kliniczne COSMOS (2022) | 21 442 osoby (>3 lata) | Brak istotnej redukcji zapadalności na nowotwory i choroby układu krążenia przy stosowaniu multiwitamin. |
| Rekomendacje USPSTF (2022) | Przegląd systematyczny | Jednoznaczny brak korzyści i odradzanie stosowania beta-karotenu oraz witaminy E w profilaktyce. |
Opracowanie własne na podstawie danych z JAMA, COSMOS oraz rekomendacji USPSTF.
Porównanie rutynowej i celowanej suplementacji witaminowej
Rutynowa suplementacja (zdrowe osoby)
Celowana suplementacja (wskazania medyczne)
Słownik pojęć
- Matryca żywnościowa
- Naturalna struktura żywności, w której witaminy występują w połączeniu z błonnikiem, tłuszczami i innymi składnikami odżywczymi, co umożliwia ich optymalne wchłanianie i wykorzystanie przez organizm.
- Stres oksydacyjny
- Stan nierównowagi między wytwarzaniem reaktywnych form tlenu (wolnych rodników) a zdolnością organizmu do ich szybkiej detoksykacji, co może prowadzić do uszkodzenia komórek.
- Antyoksydanty (przeciwutleniacze)
- Związki chemiczne neutralizujące wolne rodniki; w postaci wyizolowanej i syntetycznej przyjmowanej w dużych dawkach mogą wywoływać efekt prooksydacyjny.
- Suplement diety
- Środek spożywczy, którego celem jest uzupełnienie normalnej diety, będący skoncentrowanym źródłem witamin, składników mineralnych lub innych substancji. Prawnie nie jest lekiem.
- Metaanaliza
- Badanie statystyczne łącze wyniki wielu niezależnych badań naukowych na ten sam temat w celu wyciągnięcia uogólnionych wniosków o wysokiej wiarygodności.
