Najważniejsze
- •U 60-letniego pacjenta z Niemiec zdiagnozowano ostrą niewydolność nerek wymagającą stałych dializ z powodu przedawkowania witaminy D.
- •Zatrucia najczęściej wynikają z przyjmowania bez nadzoru lekarza ekstremalnych dawek (od 10 000 do 50 000 IU dziennie) przez kilka miesięcy.
- •Maksymalny bezpieczny dzienny limit spożycia witaminy D dla dorosłych wynosi 4000 IU (100 µg), a zalecana dawka dobowa to 800 IU (20 µg).
- •Liczba zgłoszeń zatruć tą witaminą w Niemczech wzrosła ponad dziesięciokrotnie na przestrzeni dekady, co koreluje z masową sprzedażą suplementów.
- •Badania kliniczne pokazują, że suplementacja 2000 IU dziennie nie zmniejsza ryzyka nowotworów ani chorób serca u osób bez głębokich niedoborów.
Niemiecka Komisja Leków poinformowała o 60-letnim pacjencie, który w wyniku przedawkowania witaminy D doznał ostrej niewydolności nerek i wymaga stałych dializ.
Komisja Leków Niemieckiego Stowarzyszenia Medycznego (AkdA) poinformowała o przypadku 60-letniego pacjenta, u którego w wyniku przedawkowania witaminy D doszło do ostrej niewydolności nerek. Mężczyzna wymaga obecnie stałych dializ. Raport opisujący to zdarzenie ukazał się w sierpniu 2017 roku w biuletynie AkdA „Arzneiverordnung in der Praxis”.
Przedstawiciele AkdA nie podali w dokumencie dokładnej dawki ani czasu trwania suplementacji u opisanego pacjenta – wskazali jedynie na przyjmowanie ekstremalnie wysokich dawek. Z danych tej instytucji wynika jednak, że w podobnych przypadkach zatruć pacjenci przyjmowali bez nadzoru lekarskiego dawki rzędu od 10 000 do 50 000 IU na dobę przez kilka miesięcy. Jeden mikrogram (µg) tego związku odpowiada 40 jednostkom międzynarodowym (IU), co oznacza, że 25 µg stanowi równowartość 1000 IU.
Wzrost liczby zatruć i masowa sprzedaż
Niemieckie Centra Informacji Toksykologicznej (GIZ-Nord) odnotowały wyraźny wzrost liczby zgłoszeń dotyczących przedawkowania witaminy D. Przed 2010 rokiem było to mniej niż 20 przypadków rocznie, natomiast pod koniec drugiej dekady XXI wieku liczba ta wzrosła do ponad 200. Zjawisko to idzie w parze z masową sprzedażą tych preparatów. Dane rynkowe firm IQVIA oraz Insight Health pokazują, że roczna sprzedaż preparatów bez recepty (OTC) i suplementów diety z witaminą D w Niemczech wynosi od 12 do 15 milionów opakowań.
Bezpieczne dawkowanie a ryzyko hiperkalcemii
Witamina D3 jest syntezowana w ludzkiej skórze pod wpływem promieniowania UV-B. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) określa maksymalny bezpieczny limit dobowy witaminy D dla dorosłych na 100 µg (4000 IU), podczas gdy zalecane dzienne spożycie przy braku syntezy skórnej wynosi 20 µg (800 IU). Przedawkowanie prowadzi do hiperkalcemii, czyli nadmiaru wapnia we krwi. Stan ten skutkuje nieodwracalnym uszkodzeniem nerek przez odkładanie się w nich złogów wapniowych. W Unii Europejskiej preparaty o dawkach 10 000 IU i wyższych są zarejestrowane jako leki na receptę. Konsumenci omijają jednak te obostrzenia, kupując je w internecie jako suplementy diety.
Wyniki dużych badań klinicznych z randomizacją, takich jak badanie VITAL przeprowadzone na grupie 25 871 uczestników, wykazują, że codzienna suplementacja 2000 IU witaminy D3 nie obniża ryzyka nowotworów ani chorób serca u osób bez głębokich niedoborów. Dla sektora medycznego opisywany przypadek oznacza konieczność ściślejszego monitorowania dystrybucji preparatów o wysokich dawkach w handlu elektronicznym.
Wzrost popularności a ryzyko przedawkowania witaminy D
Dane na podstawie GIZ-Nord, IQVIA, Insight Health i EFSA
Porównanie dawek witaminy D i ich statusu bezpieczeństwa
| Kategoria dawkowania | Dawka w mikrogramach (µg) | Dawka w jednostkach (IU) | Status bezpieczeństwa / Skutek |
|---|---|---|---|
| Zalecane dzienne spożycie (EFSA) | 20 µg | 800 IU | Zalecane przy braku syntezy skórnej |
| Maksymalny bezpieczny limit dobowy | 100 µg | 4 000 IU | Górna bezpieczna granica dla dorosłych |
| Dawki rejestrowane na receptę w UE | Od 250 µg | Od 10 000 IU i więcej | Wymaga nadzoru lekarskiego |
| Dawki toksyczne (przyjmowane przez pacjentów) | 250 – 1250 µg | 10 000 – 50 000 IU (przez miesiące) | Hiperkalcemia, ostra niewydolność nerek |
Opracowanie na podstawie danych EFSA i AkdA
Słownik pojęć
- IU (Jednostka Międzynarodowa)
- Jednostka międzynarodowa (ang. International Unit) stosowana do określania aktywności substancji biologicznie czynnych (np. witamin, hormonów). Dla witaminy D 1 µg odpowiada 40 IU.
- Hiperkalcemia
- Stan podwyższonego poziomu wapnia we krwi. Nadmiar wapnia może prowadzić do zaburzeń rytmu serca, nudności, a także uszkodzenia nerek wskutek odkładania się w nich złogów wapniowych.
- Dializa
- Zabieg medyczny polegający na oczyszczaniu krwi ze szkodliwych produktów przemiany materii, toksyn oraz nadmiaru wody w przypadku niewydolności nerek.
- Ostra niewydolność nerek
- Gwałtowne pogorszenie czynności nerek, prowadzące do nagłego wzrostu poziomu kreatyniny i mocznika we krwi oraz zaburzeń elektrolitowych.
- EFSA (Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności)
- Niezależny organ doradczy Unii Europejskiej, który dostarcza opinie naukowe na temat bezpieczeństwa żywności i pasz, w tym norm spożycia witamin i minerałów.
