Najważniejsze
- •Duńskie badanie obejmujące ponad 54 tys. dorosłych sugeruje, że nawet niskie stężenia azotanów w wodzie pitnej mogą wiązać się z wyższym ryzykiem demencji.
- •Związek obserwowano już przy stężeniu 5 mg/l, czyli znacznie poniżej unijnego limitu 50 mg/l dla azotanów w wodzie.
- •Znaczenie ma źródło azotanów: te pochodzące z warzyw wiązały się z niższym ryzykiem demencji, prawdopodobnie dzięki obecności witamin i antyoksydantów.
- •Azotany i azotyny z czerwonego oraz przetworzonego mięsa wiązały się z większym ryzykiem demencji, choć zależność była niewielka na poziomie jednostki.
- •Autorzy podkreślają, że badanie ma charakter obserwacyjny i nie dowodzi przyczynowości, ale może skłonić do ponownej oceny norm dotyczących azotanów w wodzie pitnej.
Duńskie badanie wykazało, że nawet niskie stężenia azotanów w wodzie pitnej mogą wiązać się ze wzrostem ryzyka demencji.
Duńskie badanie opublikowane 21 czerwca 2026 roku wykazało, że niskie stężenia azotanów w wodzie pitnej mogą wiązać się z wyższym ryzykiem demencji. Analizę prowadził zespół kierowany przez prof. Catherine Bondonno z Edith Cowan University we współpracy z duńskimi badaczami.
W badaniu wzięło udział ponad 54 tys. dorosłych mieszkańców Danii, których obserwowano przez niemal 30 lat. Naukowcy śledzili, kto zachorował na demencję, a kto zachował prawidłowe funkcje poznawcze. Związek między azotanami w wodzie a większym ryzykiem demencji pojawił się już przy stężeniu 5 mg/l. To poziom znacznie niższy od obowiązującego w Unii Europejskiej limitu 50 mg/l.
Autorzy badania zwrócili uwagę, że źródło azotanów ma znaczenie. Osoby, które spożywały więcej azotanów pochodzących z warzyw, miały niższe ryzyko demencji. Taki efekt nie zaskoczył badaczy, ponieważ warzywa dostarczają także witamin i antyoksydantów, które mogą wspierać powstawanie tlenku azotu, a jednocześnie ograniczać tworzenie N-nitrozamin. W przypadku wody pitnej takich związków ochronnych nie ma.
Badanie wskazało też na odwrotną zależność w przypadku produktów zwierzęcych. Wyższe spożycie azotanów i azotynów z czerwonego oraz przetworzonego mięsa wiązało się z większym ryzykiem demencji. Naukowcy podkreślili przy tym, że nie oznacza to, iż każdy pojedynczy kontakt z azotanami prowadzi do choroby. Zależność była niewielka na poziomie jednostki, ale widoczna w populacji.
Azotany występują naturalnie w diecie i środowisku, dlatego od lat są przedmiotem regulacji. Dotychczasowe limity w wodzie pitnej ustalano głównie z myślą o ochronie niemowląt przed innymi problemami zdrowotnymi. Wyniki nowego badania sugerują jednak, że takie normy mogą nie uwzględniać długotrwałego wpływu niskich dawek na mózg osób starszych.
W praktyce autorzy nie wzywają do rezygnacji z picia wody. Ich zdaniem potrzebne są dalsze badania, ale wyniki mogą skłonić instytucje zdrowia publicznego do ponownego przejrzenia dopuszczalnych poziomów azotanów w wodzie. Dla sektora medycznego i regulatorów to kolejny sygnał, że ocena bezpieczeństwa substancji powinna uwzględniać nie tylko dawkę, ale też jej źródło i długofalowe skutki.
Najważniejsze dane z duńskiego badania o azotanach i demencji
| Parametr | Wartość | Znaczenie |
|---|---|---|
| Liczba uczestników | ponad 54 tys. | Duża populacja badana |
| Czas obserwacji | niemal 30 lat | Długi okres śledzenia zachorowań |
| Próg związku dla azotanów w wodzie | 5 mg/l | Zależność obserwowana już przy niskim stężeniu |
| Limit UE dla azotanów w wodzie | 50 mg/l | Dziesięciokrotnie wyższy od poziomu, przy którym zauważono związek |
| Źródło azotanów z warzyw | niższe ryzyko demencji | Potencjalnie ochronny efekt diety |
| Źródło azotanów z czerwonego i przetworzonego mięsa | wyższe ryzyko demencji | Potencjalnie niekorzystny efekt |
| Azotany z wody pitnej | wyższe ryzyko demencji | Obserwacja bez związków ochronnych obecnych w warzywach |
Źródło: duńskie badanie opublikowane 21 czerwca 2026 r.; dane na podstawie treści artykułu.
Jak interpretować wyniki badania o azotanach i demencji?
Źródło: badanie duńskie opisane w artykule; wyniki mają charakter obserwacyjny.
Słownik pojęć
- Azotany
- Związki zawierające azot i tlen, obecne naturalnie w żywności, wodzie i środowisku.
- Azotyny
- Związki pokrewne azotanom; mogą powstawać w organizmie i w żywności, zwłaszcza przetworzonej.
- Demencja
- Zespół objawów związanych z postępującym pogorszeniem pamięci, myślenia i funkcji poznawczych.
- Tlenek azotu
- Cząsteczka uczestnicząca m.in. w regulacji naczyń krwionośnych i procesach nerwowych.
- N-nitrozaminy
- Potencjalnie szkodliwe związki, które mogą powstawać z azotanów i azotynów; część z nich ma działanie rakotwórcze.
- Badanie obserwacyjne
- Rodzaj badania, w którym naukowcy analizują związki między ekspozycją a skutkiem, ale nie mogą dowieść przyczynowości.
