Najważniejsze
- •Chłodzenie dłoni i stóp u pacjentek z rakiem piersi poddawanych chemioterapii paklitakselem i platyną istotnie ogranicza powikłania w postaci neuropatii obwodowej.
- •Badanie kliniczne wykazało, że 3 miesiące po zakończeniu leczenia pacjentki stosujące krioterapię charakteryzowały się wyższą sprawnością w codziennym funkcjonowaniu (skala ADL).
- •W 4. cyklu chemioterapii brak objawów neuropatii obwodowej zanotowało blisko 65% pacjentek chłodzących kończyny w porównaniu do niespełna 45% w grupie kontrolnej.
- •Mechanizm ochronny polega na miejscowym obkurczeniu naczyń krwionośnych pod wpływem zimna, co ogranicza dopływ toksycznego leku do nerwów obwodowych.
- •Mimo obiecujących wyników, krioterapia kończyn nie jest jeszcze obligatoryjnym standardem w wytycznych ASCO i ESMO, choć bywa stosowana opcjonalnie.
Chłodzenie dłoni i stóp u pacjentek z rakiem piersi poddawanych chemioterapii znacząco ogranicza rozwój neuropatii obwodowej. Takie wnioski płyną z badania opublikowanego w styczniu 2025 roku.
Chińscy naukowcy ze Szpitala Ludowego Prowincji Jiangsu wykazali w randomizowanym badaniu klinicznym, że chłodzenie dłoni i stóp u pacjentek z rakiem piersi, które otrzymują chemioterapię, ogranicza rozwój neuropatii obwodowej. Wyniki tych analiz opublikowało w styczniu 2025 roku czasopismo medyczne „Supportive Care in Cancer”.
Główny autor badania, Jing-Jing Zhou, przeprowadził analizę z udziałem 200 pacjentek leczonych paklitakselem i lekami opartymi na platynie. Ich rekrutacja trwała od października 2022 roku do sierpnia 2024 roku. Uczestniczki podzielono na dwie grupy: 97 kobiet przydzielono do grupy stosującej chłodzenie kończyn za pomocą pasywnych rękawic i skarpet lodowych, natomiast pozostałe 103 pacjentki stanowiły grupę kontrolną przebywającą w temperaturze pokojowej.
Skuteczność krioterapii i sprawność pacjentek
Trzy miesiące po zakończeniu chemioterapii pacjentki stosujące krioterapię wykazały lepszą sprawność w codziennym funkcjonowaniu. Średni wynik w skali oceny aktywności życia codziennego (ADL) wyniósł w tej grupie 76,96 ± 5,11, podczas gdy w grupie kontrolnej było to 74,61 ± 5,21. Dodatkowo podczas czwartego cyklu leczenia brak objawów neuropatii odnotowano u 64,95% kobiet chłodzących kończyny, w porównaniu do 44,66% w grupie kontrolnej. Badacze zwracają przy tym uwagę na błędy interpretacyjne w doniesieniach niemieckich mediów dotyczących skali FACT/GOG-Ntx. Dziennikarze błędnie zinterpretowali spadek punktacji jako dowód na mniejszą neurotoksyczność. Tymczasem w standardowej metodologii tej skali niższy wynik oznacza gorszą jakość życia pacjentów.
Badanie to miało pewne ograniczenia. Ze względu na odczuwanie zimna przez pacjentki badacze nie mogli zastosować ślepej próby, co mogło wpłynąć na ich subiektywne odpowiedzi w kwestionariuszach. Różnicę kliniczną potwierdziły jednak obiektywne badania przewodnictwa nerwowego. Autorzy publikacji nie sprecyzowali również liczby chorych, które zrezygnowały z krioterapii z powodu bólu wywołanego zimnem lub z powodu odmrożeń. Projekt sfinansowano z funduszy publicznych Departamentu Nauki i Technologii Prowincji Jiangsu, a autorzy zadeklarowali brak konfliktu interesów.
Mechanizm działania i perspektywy kliniczne
Niska temperatura wywołuje miejscowy skurcz naczyń krwionośnych w dłoniach i stopach. Proces ten ogranicza dopływ toksycznego cytostatyku do nerwów obwodowych podczas wlewu. Choć towarzystwa naukowe ASCO i ESMO nie wprowadziły jeszcze tej metody do wytycznych jako obligatoryjnego standardu, niektóre ośrodki w Europie i USA oferują ją opcjonalnie. Wynika to z braku skutecznych leków zapobiegających neuropatii. Alternatywnym rozwiązaniem o zbliżonej skuteczności jest terapia uciskowa z wykorzystaniem ciasnych rękawic chirurgicznych.
Wdrożenie tej metody w codziennej praktyce klinicznej wymaga od personelu medycznego dodatkowego zaangażowania logistycznego, związanego z regularną wymianą lodowych okładów w trakcie wlewów. Przyszłe wytyczne onkologiczne mogą jednak uwzględnić krioterapię jako standardową formę ochrony chorych przed trwałym uszkodzeniem nerwów obwodowych.
Leczenie okołoooperacyjne czerniaka
Metody profilaktyki neuropatii obwodowej wywołanej chemioterapią
Krioterapia kończyn (rękawice i skarpety lodowe)
Terapia uciskowa (rękawice chirurgiczne)
Mechanizm działania krioterapii w zapobieganiu neuropatii po chemioterapii
Opracowanie własne na podstawie danych z badania klinicznego, styczeń 2025.
Porównanie wyników pacjentek stosujących krioterapię kończyn i grupy kontrolnej
| Parametr badawczy | Grupa z krioterapią dłoni i stóp (n=97) | Grupa kontrolna (n=103) |
|---|---|---|
| Średni wynik w skali ADL (3 miesiące po chemioterapii) | 76,96 ± 5,11 | 74,61 ± 5,21 |
| Brak objawów neuropatii obwodowej w 4. cyklu leczenia (%) | 64,95% | 44,66% |
Badanie kliniczne opublikowane w Supportive Care in Cancer, styczeń 2025 r.
Słownik pojęć
- Neuropatia obwodowa (CIPN)
- Zespół objawów wywołany uszkodzeniem nerwów obwodowych (odpowiedzialnych m.in. za czucie i ruch), objawiający się najczęściej mrowieniem, drętwieniem, bólem lub osłabieniem siły mięśniowej dłoni i stóp.
- Paklitaksel
- Silny lek przeciwnowotworowy z grupy taksanów, stosowany m.in. w leczeniu raka piersi, wykazujący działanie neurotoksyczne.
- Krioterapia (krioprewencja)
- Metoda leczenia polegająca na miejscowym lub ogólnoustrojowym zastosowaniu niskich temperatur w celach terapeutycznych (np. ochładzanie dłoni i stóp za pomocą lodowych rękawic/skarpet).
- Skala ADL
- Skala oceny aktywności życia codziennego (Activities of Daily Living), używana do określenia stopnia sprawności i samodzielności pacjenta.
- Skala FACT/GOG-Ntx
- Kwestionariusz oceny jakości życia pacjentów onkologicznych (Functional Assessment of Cancer Therapy/Gynecologic Oncology Group-Neurotoxicity) ze szczególnym uwzględnieniem objawów neurotoksyczności.
- Cytostatyk
- Substancja lecznicza (np. paklitaksel) hamująca podziały komórkowe, stosowana w chemioterapii nowotworów, mogąca uszkadzać zdrowe tkanki o szybkim tempie wzrostu lub komórki nerwowe.
