Najważniejsze
- •Przegląd 17 randomizowanych badań z udziałem 2192 pacjentów sugeruje, że miejscowy diklofenak i sylimaryna mogą najlepiej zapobiegać zespołowi ręka-stopa podczas chemioterapii.
- •Najmocniejsze efekty wobec zespołu ręka-stopa w stopniu 2 lub wyższym wykazano dla sylimaryny (OR 0,08) i diklofenaku (OR 0,23) w porównaniu z placebo.
- •Diklofenak i celekoksyb zmniejszały także całkowitą częstość występowania zespołu ręka-stopa, podczas gdy sylimaryna i pyrydoksyna nie wykazały takiego samego efektu dla wszystkich przypadków.
- •Zespół ręka-stopa jest szczególnie istotnym działaniem niepożądanym capecytabiny, ponieważ może obniżać komfort życia i wymuszać modyfikację leczenia przeciwnowotworowego.
- •Autorzy podkreślają, że wyniki dotyczące sylimaryny wymagają potwierdzenia w większych badaniach randomizowanych, natomiast dla diklofenaku dostępna jest najlepsza jakość wspierających danych.
Przegląd 17 badań wykazał, że diklofenak i sylimaryna stosowane miejscowo zmniejszają ryzyko zespołu ręka-stopa u pacjentów w trakcie chemioterapii.
Jak interpretować wyniki profilaktyki zespołu ręka-stopa?
Źródło: systematyczny przegląd i network meta-analysis badań nad profilaktyką zespołu ręka-stopa.
Przegląd 17 randomizowanych badań klinicznych wykazał, że miejscowe stosowanie diklofenaku i sylimaryny może skutecznie ograniczać występowanie zespołu ręka-stopa u pacjentów otrzymujących chemioterapię. Analiza objęła łącznie 2192 chorych, a średni wiek uczestników wyniósł 57 lat. Badacze oceniali przede wszystkim częstość występowania zespołu ręka-stopa w stopniu 2. lub wyższym.
W porównaniu z placebo miejscowy diklofenak obniżał ryzyko wystąpienia tego powikłania, a wartość OR wyniosła 0,23 przy 95-procentowym przedziale ufności 0,08–0,62. Jeszcze niższy wynik odnotowano dla sylimaryny: OR 0,08, 95 proc. CI 0,01–0,71. Do grupy substancji, które także zmniejszały częstość zespołu ręka-stopa w stopniu 2. lub wyższym, badacze zaliczyli również pirydoksynę w dawce 400 mg i celekoksyb. W ocenie autorów najbardziej obiecujące wyniki uzyskały jednak diklofenak i sylimaryna.
Analiza pokazała też różnice między skutecznością w zapobieganiu cięższym objawom a wpływem na całkowitą częstość zespołu ręka-stopa. Diklofenak i celekoksyb zmniejszały także ogólną częstość tego powikłania, natomiast sylimaryna i pirydoksyna nie wykazały takiego samego efektu w odniesieniu do wszystkich przypadków. Autorzy zaznaczyli, że w przypadku sylimaryny potrzebne są większe randomizowane badania, które potwierdzą uzyskane wyniki.
Zespół ręka-stopa to częsty toksyczny efekt uboczny chemioterapii, zwłaszcza leczenia kapecytabiną. Objawy mogą ograniczać codzienne funkcjonowanie i zmuszać lekarzy do modyfikacji terapii przeciwnowotworowej. Z tego powodu skuteczna profilaktyka ma znaczenie nie tylko dla komfortu pacjenta, lecz także dla możliwości kontynuowania leczenia w zaplanowanej dawce.
W badaniu podkreślono, że dotychczasowe strategie zapobiegania temu powikłaniu miały ograniczoną skuteczność. Nowe wyniki sugerują, że miejscowy diklofenak może stać się jedną z lepiej udokumentowanych opcji profilaktycznych, a sylimaryna może dołączyć do tego zestawienia po potwierdzeniu w kolejnych badaniach. Jeśli dalsze analizy utrzymają te obserwacje, substancje te mogą znaleźć szersze zastosowanie w praktyce onkologicznej jako wsparcie dla pacjentów narażonych na ten toksyczny efekt chemioterapii.
Skuteczność wybranych interwencji w profilaktyce zespołu ręka-stopa przy chemioterapii
| Interwencja | Punkt końcowy | OR | 95% CI | Wniosek |
|---|---|---|---|---|
| Sylimaryna miejscowa | Zespół ręka-stopa ≥ 2. stopnia | 0,08 | 0,01–0,71 | Najsilniejszy efekt w analizie |
| Diklofenak miejscowy | Zespół ręka-stopa ≥ 2. stopnia | 0,23 | 0,08–0,62 | Wyraźna redukcja ryzyka |
| Pyrydoksyna 400 mg | Zespół ręka-stopa ≥ 2. stopnia | 0,28 | 0,09–0,88 | Zmniejszenie ryzyka cięższych objawów |
| Celekoksyb | Zespół ręka-stopa ≥ 2. stopnia | 0,41 | 0,18–0,95 | Umiarkowana redukcja ryzyka |
| Diklofenak miejscowy | Całkowita częstość zespołu ręka-stopa | 0,30 | 0,13–0,69 | Także obniża ogólną częstość |
| Celekoksyb | Całkowita częstość zespołu ręka-stopa | 0,46 | 0,22–0,94 | Także obniża ogólną częstość |
Źródło: przegląd 17 randomizowanych badań klinicznych obejmujący 2192 pacjentów.
Słownik pojęć
- Zespół ręka-stopa
- Toksyczne działanie niepożądane leczenia przeciwnowotworowego, objawiające się bólem, zaczerwienieniem, obrzękiem i złuszczaniem skóry dłoni oraz stóp.
- Chemioterapia
- Leczenie przeciwnowotworowe z użyciem leków niszczących komórki nowotworowe lub hamujących ich wzrost.
- Capecytabina
- Doustny lek cytostatyczny często związany z występowaniem zespołu ręka-stopa.
- Diklofenak
- Niesteroidowy lek przeciwzapalny; w tym badaniu oceniany w postaci miejscowej jako profilaktyka zespołu ręka-stopa.
- Sylimaryna
- Mieszanina związków roślinnych pozyskiwanych z ostropestu plamistego; w analizie badana jako preparat miejscowy.
- Odds ratio (OR)
- Wskaźnik statystyczny porównujący szanse wystąpienia danego zdarzenia w grupie badanej i kontrolnej.
- Przedział ufności 95% (95% CI)
- Zakres wartości, w którym z określonym prawdopodobieństwem mieści się rzeczywisty efekt leczenia.
