Najważniejsze
- •Autorzy 10. raportu „Lancet Countdown” apelują do WHO i ONZ o formalne uznanie zmian klimatu za globalne zagrożenie zdrowotne.
- •W 2023 r. upały wiązały się z około 710 tys. zgonów, z czego około 508 tys. przypadków przypisano zmianom klimatu w analizie statystycznej.
- •W latach 2016–2023 zmiany klimatu miały odpowiadać za około 2,96 mln zgonów związanych z upałami.
- •Upały ograniczyły w 2025 r. potencjalny czas pracy o 573 mld godzin, powodując szacowane straty dochodów lub produktywności rzędu 1,07 bln dolarów.
- •Proponowany międzynarodowy mechanizm miałby koordynować monitoring zagrożeń, systemy wczesnego ostrzegania, wymianę informacji i finansowanie działań adaptacyjnych.
Autorzy 10. raportu „Lancet Countdown”, przygotowanego przez 146 badaczy z ponad 30 krajów, wezwali 28 października 2026 r. Światową Organizację Zdrowia i ONZ do uznania zmian klimatu za globalne zagrożenie zdrowotne. Apel przedstawili przed COP31, ale WHO ani ONZ nie ogłosiły formalnie takiego stanu.
Badacze proponują stworzenie międzynarodowego mechanizmu, który koordynowałby reakcję na zdrowotne skutki zmian klimatu. Miałby on ułatwiać wymianę informacji, monitorowanie zagrożeń, finansowanie działań oraz tworzenie systemów wczesnego ostrzegania. Materiały dotyczące raportu nie potwierdzają jednak, że wszyscy autorzy formalnie podpisali odrębny apel. Nie ma też informacji o oficjalnej odpowiedzi WHO, ONZ ani rządów.
Według raportu w 2023 r. z upałami wiązało się około 710 tys. zgonów na świecie. Autorzy oszacowali, że 71,5 proc. tej liczby, czyli około 508 tys. przypadków, można przypisać zmianom klimatu. W modelu zakładającym brak antropogenicznego ocieplenia liczba zgonów wyniosłaby około 200 tys. Badacze podkreślają, że są to szacunki statystyczne, a nie liczba aktów zgonu, w których zmiany klimatu wskazano jako bezpośrednią przyczynę.
W latach 2016–2023 upały wiązały się średnio z 540,8 tys. zgonów rocznie. Około 68 proc. z nich, czyli 369,9 tys. przypadków rocznie, autorzy przypisali zmianom klimatu. Po przeliczeniu na osiem lat daje to około 2,96 mln, a więc niemal 3 mln zgonów. Raport wskazuje także, że w 2025 r. upały ograniczyły potencjalny czas pracy o 573 mld godzin. Szacowane straty dochodów lub produktywności wyniosły około 1,07 bln dolarów.
Najbardziej narażone są regiony Afryki i Azji Południowo-Wschodniej oraz osoby pracujące na zewnątrz, zwłaszcza w rolnictwie i budownictwie. Upały, susze oraz problemy z dostępem do wody i żywności zwiększają presję na systemy ochrony zdrowia. Jednocześnie liczba państw posiadających plany adaptacji systemów ochrony zdrowia wzrosła z 14 w 2015 r. do 56. Inwestycje w czystą energię sięgnęły około 2,1 bln dolarów w 2025 r.
Proponowany mechanizm miałby szerszy zakres niż istniejący w WHO instrument PHEIC, który służy głównie reagowaniu na nagłe, międzynarodowe kryzysy zdrowotne. Autorzy raportu opisują zmiany klimatu jako zagrożenie długotrwałe i wielosektorowe. Dalszy los apelu zależy od stanowiska WHO, ONZ i państw. Materiały nie przesądzają, czy powstanie nowy instrument ani czy będzie prawnie wiążący.
Najczęstsze pytania
Kto przygotował raport „Lancet Countdown”?▼
Czy WHO lub ONZ formalnie ogłosiły zmiany klimatu globalnym zagrożeniem zdrowotnym?▼
Ile zgonów związanych z upałami przypisano zmianom klimatu w 2023 r.?▼
Czy podane liczby oznaczają zgony, w których klimat wskazano w aktach zgonu?▼
Czym proponowany mechanizm różniłby się od instrumentu PHEIC?▼
Słownik pojęć
- Lancet Countdown
- Międzynarodowy projekt badawczy monitorujący wpływ zmian klimatu na zdrowie i postępy działań adaptacyjnych oraz klimatycznych.
- Globalne zagrożenie zdrowotne
- Proponowane formalne uznanie zmian klimatu za kryzys oddziałujący na zdrowie populacji na całym świecie i wymagający skoordynowanej reakcji.
- PHEIC
- Stan zagrożenia zdrowia publicznego o zasięgu międzynarodowym, czyli instrument WHO przeznaczony głównie do reagowania na nagłe kryzysy.
- Atrybucja klimatyczna
- Statystyczne oszacowanie, jaka część obserwowanego zjawiska lub jego skutków może być przypisana zmianom klimatu.
- Adaptacja systemów ochrony zdrowia
- Dostosowanie organizacji, infrastruktury i procedur ochrony zdrowia do rosnących zagrożeń związanych z klimatem.
Najważniejsze dane z raportu
| Wskaźnik | Wartość | Znaczenie |
|---|---|---|
| Zgony związane z upałami w 2023 r. | około 710 tys. | Globalna liczba zgonów powiązanych z upałami |
| Zgony przypisane zmianom klimatu w 2023 r. | około 508 tys. (71,5 proc.) | Szacunek statystyczny wpływu antropogenicznego ocieplenia |
| Zgony przypisane zmianom klimatu w latach 2016–2023 | około 2,96 mln | Suma szacunków rocznych związanych z upałami |
| Utracony potencjalny czas pracy w 2025 r. | 573 mld godzin | Skutek oddziaływania upałów na pracę |
| Szacowane straty dochodów lub produktywności w 2025 r. | około 1,07 bln dolarów | Ekonomiczny koszt upałów |
| Inwestycje w czystą energię w 2025 r. | około 2,1 bln dolarów | Wzrost finansowania transformacji energetycznej |
Modele międzynarodowej reakcji na zagrożenia zdrowotne
Proponowany mechanizm klimatyczno-zdrowotny
PHEIC WHO
Obecne działania klimatyczne państw
Wpływ upałów i proponowana odpowiedź międzynarodowa
Dane na podstawie artykułu i przywołanych materiałów źródłowych dotyczących 10. raportu „Lancet Countdown”.
