Raport Copernicus: Jedna trzecia populacji Ziemi narażona na ekstremalne stężenia ozonu

Komentarz redakcji

Unijna służba Copernicus opublikowała raport dotyczący stężenia ozonu przyziemnego w pierwszych miesiącach 2026 roku. Problem dotknął ponad jedną trzecią ludności świata, a najtrudniejszą sytuację odnotowano w Azji. Eksperci wskazują na bezpośredni związek między falami upałów a drastycznym pogorszeniem jakości powietrza.

Najważniejsze

  • •Około 2,7 miliarda ludzi (34% populacji Ziemi) było narażonych na ekstremalne stężenia ozonu przyziemnego w 2026 roku.
  • •Azja jest najbardziej poszkodowanym regionem – 53% populacji przebywało w strefie ekstremalnie złej jakości powietrza.
  • •Zanieczyszczenie ozonem przyziemnym odpowiada za około 60 tysięcy przedwczesnych zgonów rocznie w samej Europie.
  • •Zjawisko potęgowane jest przez tak zwany paradoks ozonowy – wzrost temperatury i fale upałów przyspieszają powstawanie ozonu mimo redukcji emisji spalin.
  • •Głównymi czynnikami wyzwalającymi w 2026 roku były fale upałów, pożary lasów oraz rozpoczęcie cyklu klimatycznego El Niño.
·
2 min

Trzydzieści cztery procent populacji świata od stycznia do połowy września 2026 roku przebywało w strefie ekstremalnego zanieczyszczenia ozonem przyziemnym – wynika z najnowszego raportu unijnej służby Copernicus.

Źródło zdjęcia: unsplash.com - by Photoholgic
Źródło zdjęcia: unsplash.com - by Photoholgic

Od 1 stycznia do 15 września 2026 roku aż 34 proc. populacji świata – czyli około 2,7 miliarda ludzi – przebywało w strefie ekstremalnie złej jakości powietrza wywołanej wysokim stężeniem ozonu przyziemnego. Dane te pochodzą z raportu Atmosphere Watch, opublikowanego 30 września przez unijną służbę monitorowania atmosfery Copernicus. Problem w największym stopniu dotknął mieszkańców Azji, gdzie normy jakości powietrza przekroczono w przypadku 53 proc. populacji.

Sytuacja w poszczególnych regionach i wpływ na zdrowie

Kolejne 22 proc. mieszkańców Azji oddychało powietrzem o jakości określanej jako bardzo zła. Najwyższe stężenia tego gazu badacze zarejestrowali w metropoliach takich jak Nowe Delhi, Dhaka, Czongcing oraz Lahore. W Ameryce Północnej złą lub bardzo złą jakość powietrza odnotowano u dwóch trzecich populacji, natomiast w Europie wskaźnik ten objął 45 proc. mieszkańców. Najlepsze parametry powietrza zarejestrowano w Oceanii i Ameryce Południowej.

Pomiary przeprowadzone przez służbę Copernicus wykazały przekroczenie poziomu odniesienia zalecanego przez Światową Organizację Zdrowia, który wynosi 100 mikrogramów na metr sześcienny w uśrednieniu ośmiogodzinnym. Przedstawiciel Europejskiej Agencji Środowiska, Ian Marnane, przekazał podczas briefingu prasowego, że zanieczyszczenie ozonem przyziemnym wiąże się z około 60 tysiącami przedwczesnych zgonów rocznie na terenie Europy.

Przyczyny powstania zanieczyszczeń i paradoks ozonowy

Ozon przyziemny powstaje w troposferze w wyniku reakcji chemicznych z udziałem spalin samochodowych, emisji przemysłowych oraz gazów z pożarów, zachodzących pod wpływem intensywnego promieniowania słonecznego i wysokiej temperatury. W 2026 roku rekordowe stężenia tego zanieczyszczenia wywołało nałożenie się fal upałów na pożary lasów i upraw rolniczych w Azji, Europie i Ameryce Północnej, a także rozpoczęcie w czerwcu cyklu klimatycznego El Niño. Służba Copernicus opracowała dane na podstawie obserwacji satelitarnych połączonych z modelowaniem komputerowym. Dyrektor instytutu, Laurence Rouil, zaznaczyła w raporcie, że zanieczyszczenie powietrza nie zatrzymuje się na granicach państw i może pokonywać tysiące kilometrów między kontynentami.

Rosnące stężenie ozonu uwypukla tak zwany paradoks ozonowy w polityce środowiskowej. Mimo skutecznej redukcji emisji pyłów zawieszonych oraz spalin w Unii Europejskiej i Stanach Zjednoczonych, coraz częstsze fale upałów przyspieszają reakcje chemiczne w atmosferze. Zjawisko to niweluje dotychczasowe efekty regulacji prawnych nastawionych na ograniczenie emisji przemysłowych i transportowych.

Narażenie populacji na złą i bardzo złą jakość powietrza z powodu ozonu przyziemnego według regionów

RegionOdsetek populacji dotknięty złą/ekstremalną jakością powietrzaKluczowe metropolie / Uwagi
Azja75% (53% ekstremalnie zła, 22% bardzo zła)Nowe Delhi, Dhaka, Czongcing, Lahore
Ameryka Północnaok. 66% (dwie trzecie)Wpływ fal upałów i pożarów lasów
Europa45%Ok. 60 tys. przedwczesnych zgonów rocznie
Oceania i Ameryka PołudniowaNajniższy odsetekNajlepsze zarejestrowane parametry powietrza

Raport Copernicus Atmosphere Watch / Europejska Agencja Środowiska

Mechanizm powstawania i rozprzestrzeniania się ozonu przyziemnego

1
1. Emisja prekursorów
Emisja tlenków azotu i lotnych związków organicznych z aut, fabryk i pożarów.
2
2. Promieniowanie UV i upał
Intensywne promieniowanie słoneczne oraz wysoka temperatura powietrza.
3
3. Powstanie ozonu przyziemnego
Reakcje fotochemiczne w troposferze tworzą szkodliwy ozon przyziemny (O3).
4
4. Globalna transkontynentalna dyspersja
Wiatry i cyrkulacja atmosferyczna przenoszą zanieczyszczenie na tysiące kilometrów.

Służba Monitorowania Atmosfery Copernicus (CAMS)

Słownik pojęć

Ozon przyziemny (troposferyczny)
Ozon występujący w najniższej warstwie atmosfery (troposferze), będący groźnym zanieczyszczeniem wtórnym i silnym utleniaczem szkodliwym dla zdrowia oraz roślinności.
Troposfera
Najniższa warstwa atmosfery ziemskiej (do ok. 10–15 km wysokości), w której zachodzą zjawiska pogodowe i gromadzą się zanieczyszczenia powietrza.
Paradoks ozonowy
Zjawisko polegające na tym, że mimo zmniejszenia emisji spalin samochodowych i przemysłowych, stężenie ozonu przyziemnego rośnie na skutek coraz wyższych temperatur i intensywniejszego nasłonecznienia.
El Niño
Zjawisko klimatyczne polegające na utrzymywaniu się ponadprzeciętnie wysokich temperatur powierzchni wody w strefie równikowej Oceanu Spokojnego, wpływające na pogodę na całym świecie.
Poziom odniesienia WHO
Stężenie ustalone przez WHO (100 µg/m³ w uśrednieniu 8-godzinnym), powyżej którego jakość powietrza stwarza ryzyko dla zdrowia ludzi.

Najczęstsze pytania

Czym różni się ozon przyziemny od ozonowej warstwy ochronnej?▼
W przeciwieństwie do ozonu w stratosferze (który chroni Ziemię przed promieniowaniem UV), ozon przyziemny znajduje się w troposferze i jest silnie toksycznym gazem utleniającym. Powstaje z reakcji spalin i gazów przemysłowych pod wpływem słońca i wysokiej temperatury.
Jak wysokie stężenie ozonu wpływa na zdrowie człowieka?▼
Ozon przyziemny podrażnia drogi oddechowe, wywołuje kaszel, nasila objawy astmy i POChP, zmniejsza wydolność płuc oraz zwiększa ryzyko zawałów serca i udarów. Szacuje się, że w Europie odpowiada za około 60 tysięcy przedwczesnych zgonów rocznie.
Kto jest najbardziej narażony na negatywne skutki ozonu?▼
Najbardziej narażone są dzieci, osoby starsze, pacjenci z chorobami układu oddechowego i krążenia oraz osoby aktywnie fizycznie na świeżym powietrzu w godzinach popołudniowych.
Jak chronić się przed wysokim stężeniem ozonu przyziemnego?▼
W dniach o wysokim stężeniu ozonu (szczególnie po południu i wczesnym wieczorem) zaleca się ograniczenie przebywania i wysiłku fizycznego na zewnątrz, zamknięcie okien oraz śledzenie lokalnych komunikatów o jakości powietrza.

Pierwsi napisali na ten temat

Komentarze (0)

0/2000

Powiązane artykuły

Kongres ERS: Ekstremalne zjawiska klimatyczne zwiększają liczbę zgonów w Europie

Eksperci przedstawili dane wskazujące na dziesiątki tysięcy zgonów rocznie z powodu fal upałów i zanieczyszczenia powietrza w Europie. Wskazali również na zagrożenia związane z toksycznym pyłem saharyjskim oraz pleśnią rozwijającą się po powodziach. W odpowiedzi na te wyzwania wybrane miasta i państwa wprowadzają regulacje prawne, takie jak strefy niskiej emisji czy nakaz szybkiego usuwania zagrzybienia.

5 października 2026

Fale upałów i El Niño zagrażają zdrowiu setek tysięcy ludzi

Raport instytutu Climate Impact Lab przy Uniwersytucie w Chicago prognozuje 451 tysięcy dodatkowych zgonów z powodu ekstremalnych upałów na świecie. Największe zagrożenie dotyczy krajów Globalnego Południa, zwłaszcza afrykańskiego Sahelu oraz Azji Południowo-Wschodniej. Autorzy opracowania apelują o wyprzedzające finansowanie działań osłonowych i szybkie wdrożenie lokalnych planów ochrony zdrowia.

26 września 2026

Dym z pożarów lasów wywołuje kryzys zdrowotny na półkuli północnej

Pożary lasów na półkuli północnej doprowadziły w lipcu 2026 roku do gwałtownego wzrostu liczby hospitalizacji i zgonów na świecie. W miastach Ameryki Północnej ekstremalne stężenia pyłów przekroczyły oficjalne skale pomiarowe. Eksperci ostrzegają, że mikroskopijne cząstki dymu bezpośrednio zagrażają układowi krążenia.

18 lipca 2026

Badania wskazują na tysiące ofiar europejskich upałów związanych ze zmianą klimatu

Badacze oszacowali, że od 1 czerwca do 31 sierpnia 2026 roku wysokie temperatury wiązały się z 50 391 nadmiarowymi zgonami w 854 europejskich miastach. Według modelu 32 619 z tych zgonów można przypisać dodatkowemu ociepleniu wynikającemu z działalności człowieka — podały AP i „The National”.

26 października 2026

Upały w Europie w 2026 roku przyniosły rekordowe zgony i suszę

Lato 2026 r. było najcieplejszym latem w historii pomiarów w Europie Zachodniej i trzecim najcieplejszym w Europie — wynika z relacji medialnych powołujących się na dane programu Copernicus. Materiały wskazują także na szeroki zasięg stresu cieplnego, wysoką nadmiarową śmiertelność i niskie przepływy rzek. Pełna dokumentacja źródłowa wymaga jednak potwierdzenia.

2 października 2026

Badanie: obecne normy upałów drastycznie zaniżają ryzyko u seniorów

Analiza opublikowana w czasopiśmie „The Lancet Planetary Health” wskazuje, że obecne normy bezpieczeństwa termicznego drastycznie niedoszacowują ryzyka dla osób powyżej 60. roku życia. Każdy dodatkowy stopień globalnego ocieplenia powyżej 1,5°C narazi kolejny miliard ludzi rocznie na niebezpieczne warunki termiczne. Największe zagrożenie dotyczy mieszkańców Azji Południowej, gdzie szybko rośnie populacja seniorów pozbawionych dostępu do klimatyzacji.

20 sierpnia 2026

StartSzukaj