Najważniejsze
- •Komisja PECCH działająca przy WHO Europe zaapelowała, by uznać zmiany klimatu za „public health emergency of international concern” (PHEIC), czyli najwyższy alarm w systemie WHO.
- •Raport „Call to Action” zawiera 17 rekomendacji dla rządów, systemów ochrony zdrowia i WHO, obejmujących m.in. politykę zdrowotną i energetyczną, monitoring skutków klimatycznych oraz edukację medyczną.
- •Autorzy raportu wskazują, że region europejski WHO ociepla się około dwa razy szybciej niż średnia globalna, a zanieczyszczenie powietrza związane z paliwami kopalnymi ma wiązać się z ok. 600 tys. przedwczesnych zgonów rocznie.
- •Apel jest nietypowy, bo PHEIC dotąd dotyczył głównie nagłych, transgranicznych zagrożeń zakaźnych, takich jak COVID-19, mpox czy Ebola, a nie przewlekłych kryzysów systemowych.
- •Na razie nie ma sygnałów, by centrala WHO lub państwa członkowskie formalnie rozważały taką deklarację, więc w najbliższych miesiącach najbardziej prawdopodobna jest debata o zmianie obecnych przepisów międzynarodowych.
Komisja PECCH przy WHO Europe zaapelowała 17 maja w Genewie, aby WHO formalnie uznała zmiany klimatu za międzynarodowy stan zagrożenia zdrowia publicznego.
Niezależna Pan-European Commission on Climate and Health (PECCH), działająca przy WHO Europe, opublikowała 17 maja w Genewie raport, w którym wzywa Światową Organizację Zdrowia do formalnego uznania zmian klimatu za „public health emergency of international concern” (PHEIC). Apel nagłośniono dwa dni później, 19 maja, podczas wydarzeń towarzyszących World Health Assembly w Genewie.
Raport „Call to Action” zawiera 17 rekomendacji dla rządów, systemów ochrony zdrowia i samej WHO. Obejmują one politykę zdrowotną i energetyczną, monitorowanie skutków zmian klimatu oraz edukację medyczną. Komisji przewodniczy była premier Islandii Katrín Jakobsdóttir. WHO Europe i UNRIC podają, że w skład PECCH wchodzi 13 członków z regionu europejskiego WHO, choć część mediów informowała o 11 komisarzach.
Argumenty komisji
Komisja argumentuje, że obecne mechanizmy międzynarodowe nie nadążają za skalą kryzysu. Według WHO Europe region europejski WHO jest najszybciej ocieplającym się regionem świata, a temperatura rośnie tam około dwa razy szybciej niż średnia globalna. W relacjach medialnych i materiałach towarzyszących raportowi powtarza się także szacunek mówiący o około 600 tys. przedwczesnych zgonów rocznie w regionie, związanych z zanieczyszczeniem powietrza wynikającym ze spalania paliw kopalnych. Z raportu i źródeł wtórnych wynika również, że państwa regionu wydają jednocześnie około 440–444 mld euro rocznie na subsydia dla paliw kopalnych.
Podczas wydarzenia towarzyszącego World Health Assembly przedstawiciele komisji przekonywali, że formalna deklaracja PHEIC podkreśliłaby skalę zagrożenia i wymusiła bardziej skoordynowaną reakcję międzynarodową. Medscape cytował głównego doradcę naukowego komisji, sir Andrew Hainesa z London School of Hygiene & Tropical Medicine, który mówił, że zmiany klimatu nie mieszczą się w typowych kryteriach PHEIC, ale same kryteria powinny zostać dostosowane do narastającego problemu. Komisja apeluje też do rządów, aby traktowały klimat i zdrowie jako element bezpieczeństwa publicznego oraz angażowały w te działania nie tylko resorty zdrowia, lecz także finansów, energii i obrony.
Czym jest PHEIC
PHEIC to najwyższy formalny alarm w systemie Międzynarodowych Przepisów Zdrowotnych WHO. Dotąd stosowano go głównie wobec nagłych, transgranicznych zagrożeń, zwykle związanych z chorobami zakaźnymi, takich jak COVID-19, mpox czy Ebola. Apel PECCH jest więc nietypowy, ponieważ dotyczy kryzysu przewlekłego i systemowego, a nie pojedynczego, ostrego zdarzenia. To zarazem stanowisko komisji, a nie decyzja WHO.
Na razie nie ma potwierdzenia, że centrala WHO, dyrektor generalny organizacji lub państwa członkowskie zapowiedziały rozważenie takiej deklaracji. Najbliższe miesiące mogą więc przynieść raczej debatę o tym, czy obecne przepisy zdrowia międzynarodowego można rozszerzyć na kryzysy klimatyczne.
Dlaczego apel PECCH jest wyjątkowy?
Źródło: opracowanie redakcyjne na podstawie raportu PECCH i treści artykułu.
Najważniejsze liczby i daty z apelu PECCH
| Wskaźnik / informacja | Wartość | Kontekst |
|---|---|---|
| Data publikacji raportu | 17 maja 2026 | Ogłoszenie raportu „Call to Action” w Genewie |
| Nagłośnienie przy World Health Assembly | 19 maja 2026 | Wydarzenia towarzyszące WHA w Genewie |
| Liczba rekomendacji | 17 | Zalecenia dla rządów, systemów ochrony zdrowia i WHO |
| Liczba członków PECCH | 13 | Według WHO Europe i UNRIC |
| Tempo ocieplania regionu europejskiego WHO | około 2× szybciej | W porównaniu ze średnią globalną |
| Przedwczesne zgony rocznie związane z zanieczyszczeniem powietrza | około 600 tys. | Szacunek dla regionu europejskiego WHO |
| Roczne subsydia dla paliw kopalnych | około 440–444 mld euro | Według raportu i źródeł wtórnych |
Źródło: opracowanie na podstawie treści artykułu i przywołanych źródeł kontekstowych.
Słownik pojęć
- PHEIC
- Public Health Emergency of International Concern, czyli formalny międzynarodowy stan zagrożenia zdrowia publicznego ogłaszany w systemie WHO.
- WHO Europe
- Regionalne biuro Światowej Organizacji Zdrowia dla Europy, obejmujące 53 państwa regionu europejskiego WHO.
- PECCH
- Pan-European Commission on Climate and Health – niezależna komisja ds. klimatu i zdrowia działająca przy WHO Europe.
- Międzynarodowe Przepisy Zdrowotne
- Zestaw reguł WHO dotyczących reagowania na transgraniczne zagrożenia zdrowia publicznego; w języku angielskim International Health Regulations (IHR).
- Subsydia dla paliw kopalnych
- Publiczne wsparcie finansowe dla produkcji lub zużycia paliw kopalnych, które może utrwalać emisje i związane z nimi szkody zdrowotne.
