Najważniejsze
- •RPO apeluje o pilną zmianę ustawy o leczeniu niepłodności, by samotne kobiety mogły korzystać z zamrożonych zarodków powstałych przed wejściem przepisów w życie.
- •Obecne regulacje dopuszczają transfer zarodków wyłącznie u małżeństw i par pozostających we wspólnym pożyciu, co wyklucza część pacjentek po rozstaniu.
- •Problem dotyczy zarodków zabezpieczonych wcześniej, gdy część kobiet nie miała już partnera, ale nadal chciała dokończyć rozpoczęte leczenie.
- •RPO powołuje się na sygnał Trybunału Konstytucyjnego z 2018 r., który wskazywał na potrzebę interwencji ustawodawcy.
- •Rzecznik proponuje albo sądową kontrolę dopuszczalności zabiegu, albo szerszą nowelizację przepisów, a sprawa wpisuje się w debatę o dostępie do leczenia niepłodności w Polsce.
Rzecznik Praw Obywatelskich 4 sierpnia 2026 r. zaapelował do Ministerstwa Zdrowia o pilne zmiany w ustawie o leczeniu niepłodności, aby samotne kobiety mogły korzystać z zamrożonych zarodków.
Rzecznik Praw Obywatelskich Marcin Wiącek 4 sierpnia 2026 r. zaapelował do Ministerstwa Zdrowia o pilną zmianę ustawy o leczeniu niepłodności. Chodzi o umożliwienie samotnym kobietom korzystania z zamrożonych zarodków, które powstały przed wejściem w życie obecnych przepisów i są przechowywane w bankach komórek rozrodczych i zarodków.
RPO zwrócił uwagę, że obecne regulacje nie pozwalają takim kobietom dokończyć rozpoczętej wcześniej procedury leczenia. Zgodnie z ustawą o leczeniu niepłodności, uchwaloną przez Sejm 25 czerwca 2015 r., z procedur medycznie wspomaganej prokreacji, w tym z transferu zarodków, mogą korzystać wyłącznie małżeństwa i pary pozostające we wspólnym pożyciu. Do rozpoczęcia procedury potrzebne są także oświadczenia i podpisy obojga partnerów.
Wiącek wskazał, że problem dotyczy zarodków zabezpieczonych przed wejściem w życie ustawy, gdy część kobiet nie pozostawała już w związku, a mimo to miała zamrożone zarodki z wcześniejszego leczenia. Po zmianie przepisów straciły one możliwość wykorzystania własnych zarodków, jeśli nie mają partnera deklarującego gotowość do ojcostwa. RPO przypomniał, że taka sytuacja może prowadzić do nierównego traktowania.
Rzecznik odwołał się też do postanowienia sygnalizacyjnego Trybunału Konstytucyjnego z 2018 r. TK zaznaczył wówczas, że brak możliwości implantacji takich zarodków może wymagać interwencji ustawodawcy. Według RPO do dziś nie doszło jednak do wykonania tego sygnału ze strony Trybunału.
RPO zaproponował dwa możliwe kierunki zmian. Pierwszy zakładałby sądową kontrolę dopuszczalności skorzystania z procedury przez samotną kobietę. Drugi przewidywałby szerszą nowelizację przepisów, która wprost uregulowałaby korzystanie z takich zarodków. Rzecznik poprosił minister zdrowia o przedstawienie stanowiska w sprawie i rozpoczęcie prac legislacyjnych.
Sprawa wpisuje się w szerszą dyskusję o dostępie do leczenia niepłodności w Polsce. Obecne przepisy dopuszczają transfer zarodków tylko w przypadku par, podczas gdy w części krajów UE, w tym w Hiszpanii i Danii, samotne kobiety mogą korzystać z takich procedur. W praktyce ewentualne decyzje resortu zdrowia mogą przesądzić o tym, czy problem zamrożonych zarodków po latach doczeka się ustawowego rozwiązania.
Słownik pojęć
- leczenie niepłodności
- Postępowanie medyczne mające na celu umożliwienie zajścia w ciążę osobom lub parom z problemem niepłodności, obejmujące m.in. procedury wspomaganej prokreacji.
- in vitro / medycznie wspomagana prokreacja
- Zbiorcze określenie procedur, w których zapłodnienie odbywa się poza organizmem kobiety, a następnie zarodek jest transferowany do macicy.
- transfer zarodka
- Przeniesienie zarodka do jamy macicy w celu uzyskania ciąży.
- bank komórek rozrodczych i zarodków
- Placówka przechowująca komórki jajowe, plemniki i zarodki w warunkach umożliwiających ich późniejsze wykorzystanie.
- postanowienie sygnalizacyjne
- Wystąpienie organu lub sądu wskazujące na potrzebę zmian w prawie z powodu dostrzeżonego problemu konstytucyjnego lub legislacyjnego.
- wspólne pożycie
- Trwały związek dwóch osób prowadzących wspólne życie; w ustawie stanowi jedną z przesłanek dopuszczających dostęp do procedur wspomaganej prokreacji.
