Najważniejsze
- •RPO apeluje o zmiany w prawie, bo osoby z psami asystującymi nadal spotykają się z odmową wejścia także do placówek medycznych.
- •Problemem nie jest brak przepisów, lecz słabe egzekwowanie prawa i brak skutecznych sankcji za bezpodstawną odmowę wstępu.
- •Obecnie poszkodowani najczęściej muszą dochodzić swoich praw w sądzie cywilnym, co jest czasochłonne, kosztowne i zniechęca do działania.
- •Art. 20a ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych gwarantuje wstęp z psem asystującym po spełnieniu podstawowych warunków.
- •RPO wskazuje, że rozproszenie przepisów i brak jednolitej procedury ochrony osłabiają realny dostęp do usług i mogą prowadzić do dyskryminacji.
Rzecznik Praw Obywatelskich Adam Krzywoń 6 lipca 2026 r. zaapelował o zmiany w prawie, które mają ułatwić osobom z psami asystującymi dostęp do usług medycznych.
Rzecznik Praw Obywatelskich Adam Krzywoń 6 lipca 2026 r. zwrócił się do Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych z apelem o rozważenie zmian legislacyjnych, które poprawiłyby dostęp osób korzystających z psów asystujących do usług medycznych. Interwencja RPO jest odpowiedzią na kolejne przypadki odmowy wstępu do placówek ochrony zdrowia mimo obowiązujących przepisów.
Do Biura Rzecznika nadal napływają skargi od osób z niepełnosprawnościami, którym odmówiono wejścia z psem asystującym do restauracji, sklepów, parków oraz przychodni i innych placówek medycznych. Jak wskazuje RPO, problem nie polega na braku prawa do takiego wstępu, lecz na słabym egzekwowaniu już istniejących regulacji. Obecne przepisy nie przewidują skutecznych sankcji za bezpodstawną odmowę wpuszczenia osoby z psem asystującym ani za nakładanie na nią obowiązków wykraczających poza ustawowe wymagania.
Rzecznik przypomina, że art. 20a ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych przyznaje osobom z psami asystującymi prawo wejścia do obiektów użyteczności publicznej. Aby z niego skorzystać, trzeba spełnić podstawowe warunki, w tym mieć uprząż, certyfikat psa asystującego i zaświadczenie o szczepieniach weterynaryjnych. Mimo to w praktyce dochodzi do odmów, także w miejscach, w których dostęp do pomocy medycznej zależy od obecności psa.
Jedną z takich spraw RPO skierował wcześniej do sądu. Chodziło o odmowę wykonania świadczenia medycznego osobie, która chciała przyjść na wizytę z psem asystującym. Sąd uznał, że obecność psa była warunkiem skorzystania z pomocy zdrowotnej i podkreślił, że pies asystujący jest profesjonalnie wyszkolony, a nie pełni funkcji towarzyskiej. Rzecznik ocenia, że bezzasadna odmowa może stanowić przejaw dyskryminacji ze względu na niepełnosprawność.
Problem ma także wymiar prawny. Do 2019 r. art. 138 Kodeksu wykroczeń przewidywał grzywnę za nieuzasadnioną odmowę wykonania usługi. Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r. ten mechanizm, w części dotyczącej odmowy świadczenia usług, przestał obowiązywać. W efekcie osoby poszkodowane najczęściej muszą dochodzić swoich praw w sądzie cywilnym, co wiąże się z czasem, kosztami i formalnościami.
RPO zwraca też uwagę, że przepisy są rozproszone w różnych aktach prawnych, a dostępne procedury skargowe dotyczą głównie podmiotów publicznych. W praktyce oznacza to, że system nie daje jednolitej i szybkiej ochrony wszystkim osobom z psami asystującymi. Adam Krzywoń oczekuje teraz stanowiska Pełnomocnika Rządu i oceny, czy potrzebne są zmiany, które wzmocnią egzekwowanie prawa w placówkach medycznych i innych miejscach usługowych.
Jakie warunki trzeba spełnić, by wejść z psem asystującym do placówki?
Na podstawie art. 20a ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych opisanej w artykule.
Obecna ochrona prawna a postulowane rozwiązania
Obecny stan prawny
Zmiany postulowane przez RPO
Apteki na pierwszej linii kryzysu. System nadal niegotowy na potrzeby pacjentów przewlekłych
Najważniejsze przepisy i zmiany opisane w artykule
| Przepis / mechanizm | Stan do 2019 r. | Stan po 2019 r. | Znaczenie praktyczne |
|---|---|---|---|
| Art. 20a ustawy o rehabilitacji | Prawo wstępu z psem asystującym do obiektów użyteczności publicznej | Bez zmian – prawo nadal obowiązuje | Podstawa prawna wejścia m.in. do przychodni i innych placówek |
| Art. 138 Kodeksu wykroczeń | Grzywna za nieuzasadnioną odmowę wykonania usługi | W części dotyczącej odmowy usług przestał obowiązywać po wyroku TK | Brak szybkiej sankcji za odmowę wpuszczenia z psem asystującym |
| Tryb dochodzenia roszczeń | Możliwość szybszej reakcji sankcyjnej | Najczęściej droga cywilna | Dłuższe postępowanie, koszty i formalności dla poszkodowanych |
Opracowanie własne na podstawie treści artykułu oraz przywołanych przepisów i orzeczenia TK z 26 czerwca 2019 r.
Słownik pojęć
- Pies asystujący
- Profesjonalnie wyszkolony pies, który pomaga osobie z niepełnosprawnością w codziennym funkcjonowaniu i ma ustawowe prawo wstępu do wielu miejsc publicznych.
- Obiekt użyteczności publicznej
- Miejsce przeznaczone do ogólnego korzystania, np. urząd, sklep, restauracja, przychodnia lub inna placówka medyczna.
- Dyskryminacja ze względu na niepełnosprawność
- Nieuzasadnione gorsze traktowanie osoby z powodu jej niepełnosprawności, także przez odmowę zapewnienia dostępu do usługi.
- Odpowiedzialność cywilna
- Tryb dochodzenia roszczeń przed sądem cywilnym, np. o ochronę dóbr osobistych lub odszkodowanie.
- Art. 20a ustawy o rehabilitacji
- Przepis przyznający osobom z psami asystującymi prawo wstępu do obiektów użyteczności publicznej po spełnieniu określonych warunków.
- Art. 138 Kodeksu wykroczeń
- Przepis, który do 2019 r. przewidywał grzywnę za nieuzasadnioną odmowę wykonania usługi; jego zastosowanie w tej części wygasło po wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
