Najważniejsze
- •Nowotwory gardła i jamy ustnej coraz częściej dotykają osoby młode (poniżej 50. roku życia) i niepalące ze względu na infekcje wirusem HPV.
- •Aż 60% pacjentów z nowotworami głowy i szyi trafia do lekarza w zaawansowanym (III lub IV) stadium choroby, podczas gdy wykrycie w I stadium daje 95% szans na wyleczenie.
- •Objawy takie jak chrypka, ból gardła, trudności z połykaniem czy guz na szyi trwające ponad 3 tygodnie wymagają pilnej diagnostyki onkologicznej.
- •W Polsce trwa bezpłatny program szczepień przeciwko HPV dla dzieci w wieku 9–14 lat; szczepienia zalecane są również osobom dorosłym.
Podczas XIV Europejskiego Tygodnia Profilaktyki Nowotworów Głowy i Szyi eksperci oraz Główny Inspektorat Sanitarny zaapelowali o zwiększenie czujności diagnostycznej i popularyzację szczepień przeciwko HPV.
Nowotwory głowy i szyi – kluczowe fakty i czujność diagnostyczna
Dane na podstawie wypowiedzi ekspertów podczas XIV Europejskiego Tygodnia Profilaktyki Nowotworów Głowy i Szyi
Podczas XIV Europejskiego Tygodnia Profilaktyki Nowotworów Głowy i Szyi we wrześniu 2026 roku polscy eksperci onkologii oraz Główny Inspektorat Sanitarny zaapelowali do lekarzy i pacjentów o zwiększenie czujności diagnostycznej oraz popularyzację szczepień przeciwko HPV. Apel stanowi odpowiedź na rosnącą liczbę zachorowań na nowotwory gardła i jamy ustnej wśród młodych, niepalących osób.
Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów w Polsce rocznie diagnozuje się około 11 tysięcy nowych przypadków nowotworów głowy i szyi. Prof. Andrzej Kawecki z Narodowego Instytutu Onkologii oraz dr Sławomir Okła ze Świętokrzyskiego Centrum Onkologii wskazują, że aż w 60 proc. przypadków pacjenci zgłaszają się do lekarzy dopiero w trzecim lub czwartym stadium zaawansowania choroby. Tymczasem rozpoczęcie terapii w pierwszym stadium daje aż 95 proc. szans na wyleczenie. Prof. Karolina Dżaman z Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego przypomina, że objawy takie jak chrypka, ból gardła, guz na szyi czy trudności z połykaniem utrzymujące się ponad trzy tygodnie wymagają pilnej konsultacji lekarskiej.
Wirus HPV a zmiana profilu pacjentów onkologicznych
Dr Piotr Wardas z Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego nr 5 w Sosnowcu szacuje, że od 30 do 70 proc. nowotworów gardła środkowego ma związek z infekcją onkogennymi typami wirusa HPV. W ciągu ostatnich 20 lat w Polsce odnotowano ponad dwukrotny wzrost zachorowań na raka migdałka podniebiennego przy jednoczesnym spadku przypadków tytoniozależnego raka krtani. W odpowiedzi na te trendy zdrowotne w kraju realizowany jest bezpłatny program szczepień ochronnych przeciwko HPV przeznaczony dla dzieci w wieku od 9 do 14 lat.
Przez dekady nowotwory głowy i szyi dotyczyły głównie wieloletnich palaczy oraz osób nadużywających alkoholu. Spadek spożycia tytoniu przyczynił się do zmniejszenia zachorowań na raka krtani, jednak równolegle wzrosła liczba pacjentów przed 50. rokiem życia z nowotworami HPV-zależnymi. Diagnostyka tych zmian opiera się wyłącznie na badaniu wzrokowym i palpacyjnym, ponieważ medycyna nie dysponuje rutynowymi wymazowymi testami przesiewowymi jamy ustnej. System Krajowego Rejestru Nowotworów klasyfikuje przypadki według zajętych narządów, a nie przyczyn biologicznych, dlatego dane dotyczące udziału HPV opierają się na szacunkach klinicznych.
Diagnostyka onkologiczna i profilaktyka u dorosłych
Ze względu na długi czas oczekiwania na wizytę u specjalisty pacjenci z niepokojącymi objawami trwającymi ponad trzy tygodnie mogą otrzymać od lekarza POZ Kartę Szybkiej Diagnostyki Onkologicznej (DILO). Choć eksperci zachęcają do immunizacji również osoby dorosłe, pełny cykl szczepienia preparatem dziewięciowalentnym pozostaje dla nich odpłatny i wiąże się z kosztem od 1500 do 1800 zł.
Statystyki i wskaźniki dotyczące nowotworów głowy i szyi w Polsce
| Wskaźnik / Opis | Wartość / Dane |
|---|---|
| Roczna liczba nowych zachorowań w Polsce | ok. 11 000 |
| Odsetek pacjentów zgłaszających się w III lub IV stadium | 60% |
| Szansa na całkowite wyleczenie przy rozpoznaniu w I stadium | 95% |
| Szacowany udział wirusa HPV w nowotworach gardła środkowego | 30% – 70% |
| Wzrost zachorowań na raka migdałka podniebiennego w ciągu 20 lat | Ponad 2-krotny |
| Wiek dzieci objętych bezpłatnymi szczepieniami HPV | 9 – 14 lat |
| Koszt pełnego cyklu szczepienia preparatem 9-walentnym dla dorosłych | 1500 – 1800 zł |
Opracowanie własne na podstawie danych Krajowego Rejestru Nowotworów i wypowiedzi ekspertów onkologii.
Ponad 170 operacji przez...
Porównanie nowotworów głowy i szyi: HPV-zależne vs. tradycyjne
Nowotwory HPV-zależne
Tradycyjne nowotwory (tytoniozależne)
Preventive and therapeutic efficacy of mRNA/LNP vaccines encoding HPV16 E6 and E7 in an early-intervention HPV tumor mouse models.
Human vaccines & immunotherapeutics
Słownik pojęć
- Wirus HPV
- Wirus brodawczaka ludzkiego; wirus przenoszony głównie drogą płciową oraz przez kontakt ze skórą lub błonami śluzowymi, którego onkogenne typy (zwłaszcza HPV-16 i HPV-18) mogą prowadzić do rozwoju raka szyjki macicy, gardła, jamy ustnej oraz narządów płciowych.
- Karta Szybkiej Diagnostyki Onkologicznej (Karta DiLO)
- Dokument wystawiany przez lekarza POZ lub specjalistę, uprawniający pacjenta z podejrzeniem nowotworu do szybkiej ścieżki diagnostyki i leczenia onkologicznego bez stosowania standardowych kolejki.
- Nowotwory głowy i szyi
- Grupa nowotworów złośliwych obejmująca m.in. raka gardła, krtani, migdałków, jamy ustnej, języka, nosa i zatok oraz ślinianek.
- Szczepionka dziewięciowalentna
- Szczepionka przeciwko 9 typom wirusa HPV (w tym najczęstszym typom onkogennym), zapewniająca ochronę przed zmianami przednowotworowymi i nowotworami narządów płciowych oraz gardła.
- Badanie przesiewowe (screening)
- Postępowanie diagnostyczne u pacjentów bez objawów choroby mające na celu wczesne wykrycie zmian nowotworowych lub przednowotworowych.
