Najważniejsze
- •Test HPV HR staje się w Polsce podstawowym badaniem przesiewowym w kierunku raka szyjki macicy i ma zastąpić klasyczną cytologię w programie profilaktycznym.
- •Polski pilotaż z lat 2019–2023, obejmujący ponad 33 tys. kobiet, wykazał blisko dwukrotnie wyższą skuteczność testu HPV HR w wykrywaniu stanów przedrakowych niż cytologia.
- •Mimo refundacji i formalnego włączenia badania do programu, część poradni ginekologiczno-położniczych nadal nie wdrożyła testu HPV HR.
- •Dodatni wynik testu HPV HR nie oznacza rozpoznania raka, ale wymaga dalszej diagnostyki w kierunku zmian przednowotworowych lub nowotworowych.
- •Kluczowym wyzwaniem pozostaje nie tylko pełne wdrożenie nowego standardu we wszystkich placówkach, ale też poprawa zgłaszalności kobiet na badania profilaktyczne.
Test HPV HR staje się w Polsce podstawowym badaniem przesiewowym w kierunku raka szyjki macicy, ale według prof. Andrzeja Nowakowskiego część poradni nadal go nie wdrożyła.
@NFZ_GOV_PL
Wcześniej niedostępny, teraz zrobisz go na #NFZ. Test HPV HR – skuteczniejsza profilaktyka raka szyjki macicy ⬇️⬇️⬇️
Test HPV HR staje się w Polsce podstawowym badaniem przesiewowym w kierunku raka szyjki macicy i zastępuje cytologię w programie profilaktycznym — powiedział prof. Andrzej Nowakowski z Narodowego Instytutu Onkologii w wywiadzie opublikowanym 19 maja przez „Rzeczpospolitą”. Dodał, że mimo włączenia tego badania do programu w lipcu 2025 r. część poradni ginekologiczno-położniczych nadal go nie wdrożyła.
Prof. Nowakowski ocenił, że test HPV HR powinien być badaniem pierwszego wyboru, a cytologia nie jest już optymalnym standardem screeningu. Jak wynika z jego wypowiedzi, „kilkaset” placówek wciąż nie realizuje tego świadczenia, choć program jest refundowany. Ekspert powiedział też, że cytologia stanowi obecnie mniej niż 10 proc. wykonywanych badań przesiewowych. W dostępnych materiałach nie ma jednak niezależnych danych NFZ ani Centrum e-Zdrowia, które potwierdzałyby ten odsetek.
Wyniki pilotażu i zmiana modelu badań
Na zmianę modelu badań mają wskazywać wyniki polskiego pilotażu prowadzonego w latach 2019–2023. Badanie objęło ponad 33 tys. kobiet, a jego końcowe wyniki opublikowano w „The Lancet Regional Health – Europe”. Według informacji Ministerstwa Zdrowia i wypowiedzi prof. Nowakowskiego test HPV HR okazał się blisko dwukrotnie skuteczniejszy od cytologii w wykrywaniu stanów przedrakowych oraz zagrożenia rozwojem raka szyjki macicy.
W wywiadzie ekspert podał też, że czułość testu HPV HR sięga 97–98 proc., podczas gdy w przypadku cytologii wynosi 70–80 proc. Dostarczone materiały nie zawierają jednak niezależnego potwierdzenia tych konkretnych wartości.
Ministerstwo Zdrowia informowało wcześniej, że włączenie testu HPV HR do programu profilaktyki raka szyjki macicy jest elementem przyjętej zmiany organizacji screeningu. Według resortu i źródeł branżowych badanie jest dostępne w ramach programu od lipca 2025 r. Prof. Nowakowski zaznaczył w rozmowie z „Rzeczpospolitą”, że dodatni wynik testu nie oznacza rozpoznania raka, lecz wskazuje na obecność wirusa wysokiego ryzyka i wymaga dalszej diagnostyki.
Wyzwania dla systemu
Zmiana wpisuje się w szerszy kierunek rekomendowany od kilku lat przez instytucje międzynarodowe. WHO już w 2020 r. wskazywała badania oparte na HPV jako preferowaną metodę screeningu raka szyjki macicy. Polska nadal należy do krajów z gorszymi wskaźnikami zachorowalności i umieralności z powodu tego nowotworu niż państwa UE osiągające najlepsze wyniki, a jednym z problemów pozostaje niska zgłaszalność kobiet na badania profilaktyczne.
Dla systemu ochrony zdrowia kluczowe staje się teraz pełne wdrożenie testu HPV HR we wszystkich poradniach realizujących program oraz zapewnienie dalszej diagnostyki po uzyskaniu dodatniego wyniku. Od tego będzie zależeć, czy formalna zmiana standardu przełoży się na praktykę kliniczną.
Test HPV HR a cytologia — najważniejsze różnice
Test HPV HR
Cytologia
Jak działa nowy model screeningu raka szyjki macicy
Na podstawie treści artykułu i materiałów kontekstowych.
Ponad 170 operacji przez...
[Evaluating the efficiency of 24 secondary triage strategies for detecting cervical lesions of self-collected high-risk HPV-positive women].
Zhonghua fu chan ke za zhi
Najważniejsze dane dotyczące zmiany screeningu raka szyjki macicy
| Parametr | Test HPV HR | Cytologia / dane porównawcze |
|---|---|---|
| Rola w programie | Podstawowe badanie przesiewowe od lipca 2025 r. | Dotychczasowy standard, obecnie zastępowany |
| Skuteczność w pilotażu | Blisko 2x wyższa w wykrywaniu stanów przedrakowych i zagrożenia rakiem szyjki macicy | Punkt odniesienia w pilotażu |
| Czułość testu | 97–98%* | 70–80%* |
| Skala polskiego pilotażu | Ponad 33 tys. kobiet | Porównanie prowadzone w tej samej populacji |
| Okres pilotażu | 2019–2023 | 2019–2023 |
| Udział cytologii w badaniach przesiewowych | — | Mniej niż 10% wykonywanych badań przesiewowych** |
Na podstawie treści artykułu i wskazanego kontekstu badawczego. *Wartości czułości przypisane wypowiedzi eksperta; artykuł zaznacza brak niezależnego potwierdzenia w dołączonych materiałach. **Odsetek podany w wypowiedzi eksperta, bez niezależnego potwierdzenia NFZ/CeZ w materiale.
Słownik pojęć
- HPV HR
- Test wykrywający wirusy brodawczaka ludzkiego wysokiego ryzyka, związane z rozwojem raka szyjki macicy.
- Cytologia
- Badanie oceniające komórki pobrane z szyjki macicy pod kątem nieprawidłowości i zmian przednowotworowych.
- Screening
- Badania przesiewowe wykonywane u osób bez objawów w celu wczesnego wykrycia choroby lub ryzyka jej rozwoju.
- Stan przedrakowy
- Zmiana w tkance, która nie jest jeszcze nowotworem, ale może zwiększać ryzyko jego rozwoju.
- Czułość badania
- Zdolność testu do prawidłowego wykrywania osób, u których rzeczywiście występuje dana choroba lub czynnik ryzyka.
- Rak szyjki macicy
- Nowotwór rozwijający się w obrębie szyjki macicy, często związany z przewlekłym zakażeniem onkogennymi typami HPV.
