Najważniejsze
- •Od 1 sierpnia 2026 roku test HPV HR zastępuje klasyczną cytologię jako podstawowe badanie przesiewowe w programie NFZ dla kobiet w wieku 25–64 lat.
- •Ujemny wynik testu HPV HR pozwala na wydłużenie przerwy między kolejnymi badaniami profilaktycznymi do 5 lat.
- •W przypadku dodatniego wyniku testu, laboratorium automatycznie wykonuje uzupełniającą cytologię płynną (LBC) z tej samej próbki.
- •Polski pilotaż wykazał, że czułość testu HPV HR w wykrywaniu wczesnych zmian przedrakowych wynosi ponad 95%, w porównaniu do ok. 70% dla cytologii płynnej.
- •Na bezpłatne badanie można zapisać się bez skierowania przez Internetowe Konto Pacjenta (IKP), aplikację mojeIKP lub bezpośrednio w placówce.
1 sierpnia 2026 roku Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) zastąpił w Polsce tradycyjną cytologię molekularnym testem HPV HR. Stał się on jedynym podstawowym badaniem przesiewowym dla kobiet w wieku 25–64 lat.
@NFZ_GOV_PL
Bezpłatny test HPV HR na #NFZ – to musisz wiedzieć!
Porównanie cytologii klasycznej i testu HPV HR
Cytologia klasyczna (szkiełkowa)
Test HPV HR (DNA wirusa)
1 sierpnia 2026 roku Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) wprowadził kluczową zmianę w programie profilaktyki raka szyjki macicy. Tradycyjną cytologię zastąpiono molekularnym testem HPV HR, który stał się jedynym podstawowym badaniem przesiewowym dla kobiet w wieku od 25 do 64 lat. Nowy standard eliminuje klasyczne badanie mikroskopowe na rzecz diagnostyki wykrywającej DNA wirusa brodawczaka ludzkiego wysokiego ryzyka.
Zgodnie z nową procedurą ginekolog lub położna pobiera wymaz do testu. Jeśli wynik okaże się dodatni, laboratorium automatycznie wykonuje uzupełniającą cytologię płynną (LBC) z tej samej próbki. Kobiety mogą zapisać się na bezpłatne badanie bez skierowania – za pośrednictwem Internetowego Konta Pacjenta, aplikacji mojeIKP lub bezpośrednio w przychodni. Prawidłowy (ujemny) wynik pozwala na wydłużenie przerwy między kolejnymi badaniami do 5 lat. Z kolei placówki medyczne mogą rozliczyć z NFZ klasyczne cytologie wykonane do 31 lipca 2026 roku jedynie do końca sierpnia tego samego roku.
Wśród dużych prywatnych sieci medycznych bezpłatny program profilaktyki realizuje wyłącznie Lux Med. Placówki Medicover oraz enel-med oferują testy HPV HR tylko odpłatnie lub w ramach komercyjnych pakietów abonamentowych. Według danych NFZ w programie uczestniczy obecnie 1979 placówek, w tym 1676 poradni ginekologicznych oraz 303 gabinety położnych podstawowej opieki zdrowotnej (POZ). Fundusz podał również, że w pierwszym półroczu 2026 roku z badań skorzystało 450 509 kobiet, co przekłada się na zgłaszalność na poziomie 14,65%. Eksperci zwracają jednak uwagę, że zestawianie tego wskaźnika z danymi za cały rok 2024 jest metodologicznie niespójne.
Wyniki pilotażu i standardy międzynarodowe
Ministerstwo oparło reformę na wynikach polskiego programu pilotażowego z lat 2019–2023, które w maju 2026 roku opublikowano na łamach prestiżowego czasopisma „The Lancet Regional Health – Europe”. Wykazały one, że czułość testu HPV HR w wykrywaniu wczesnych zmian przedrakowych przekracza 95%, podczas gdy czułość cytologii płynnej wynosi około 70%. Podobne rozwiązania wdrożyły już wcześniej m.in. Holandia, Wielka Brytania i Szwecja. Warto przypomnieć, że w Polsce z powodu raka szyjki macicy rocznie umiera około 1600 kobiet.
Wyzwania stojące przed systemem ochrony zdrowia
Wprowadzenie nowych zasad rodzi jednak pytania o przepustowość laboratoriów diagnostycznych oraz o to, czy aparatura PCR jest przygotowana do masowego przetwarzania testów. Powodzenie programu zależy także od odpowiedniego przeszkolenia położnych POZ, które pobierają wymazy w mniejszych miejscowościach. Nie bez znaczenia pozostaje również reakcja środowiska diagnostów laboratoryjnych na stopniowe odchodzenie od klasycznej mikroskopii.
Schemat nowej procedury przesiewowej HPV HR w Polsce
Dane na podstawie programu profilaktyki raka szyjki macicy NFZ (2026 r.)
Comparison of three different hpv self-sampling tools - a subanalysis of the prospective, randomized hannover self-collection study.
Archives of gynecology and obstetrics
Ponad 170 operacji przez...
Kluczowe statystyki programu profilaktyki raka szyjki macicy w Polsce (I półrocze 2026 r.)
| Wskaźnik / Cecha | Wartość / Dane liczbowe |
|---|---|
| Liczba kobiet, które skorzystały z programu (I półrocze 2026) | 450 509 |
| Poziom zgłaszalności pacjentek (I półrocze 2026) | 14,65% |
| Łączna liczba placówek realizujących program | 1 979 |
| Liczba poradni ginekologicznych w programie | 1 676 |
| Liczba gabinetów położnych POZ w programie | 303 |
| Roczna liczba zgonów z powodu raka szyjki macicy w Polsce | ok. 1 600 |
Dane Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ)
Słownik pojęć
- Test HPV HR
- Diagnostyka wykrywająca obecność DNA wirusów brodawczaka ludzkiego wysokiego ryzyka (High Risk) o dużym potencjale onkogennym, które bezpośrednio odpowiadają za rozwój raka szyjki macicy.
- Cytologia płynna (LBC)
- (ang. Liquid Based Cytology) – nowoczesna metoda cytologii płynnej polegająca na przeniesieniu pobranego wymazu z szyjki macicy bezpośrednio do płynnego podłoża, co zapobiega uszkodzeniu komórek i pozwala na wielokrotne testy z tej samej próbki.
- Triage
- Metoda selekcji pacjentek polegająca na wykonaniu dodatkowego badania (w tym przypadku LBC) po dodatnim wyniku pierwszego testu przesiewowego (HPV HR), w celu wyłonienia osób wymagających dalszej inwazyjnej diagnostyki.
- Kolposkopia
- Wziernikowe badanie powierzchni szyjki macicy, dolnej części jej kanału oraz pochwy i sromu w powiększeniu za pomocą specjalnego mikroskopu (kolposkopu).
- POZ
- Podstawowa Opieka Zdrowotna – powszechny etap systemu ochrony zdrowia w Polsce, w ramach którego działają m.in. lekarze rodzinni oraz położne środowiskowo-rodzinne.
