Najważniejsze
- •Od 1 sierpnia 2026 r. test HPV HR ma zastąpić klasyczną cytologię jako podstawowe badanie przesiewowe w programie NFZ dotyczącym raka szyjki macicy.
- •Badanie obejmie kobiety w wieku 25–64 lata, będzie dostępne bez skierowania i będzie można zapisać się na nie przez IKP, mojeIKP lub bezpośrednio w placówkach.
- •Przy dodatnim wyniku HPV HR z tego samego materiału wykonywana będzie cytologia na podłożu płynnym (LBC), a przy nieprawidłowym wyniku pacjentka trafi na dalszą diagnostykę, np. kolposkopię.
- •Test HPV HR ma być bardziej skuteczny niż cytologia w wykrywaniu stanów przedrakowych, co ma przełożyć się na wcześniejsze wykrywanie zmian i mniej zachorowań.
- •Największym wyzwaniem pozostaje zgłaszalność kobiet na badania — skuteczność programu zależeć będzie nie tylko od dostępności testu, ale też od edukacji i aktywnego zachęcania pacjentek.
Od 1 sierpnia 2026 r. test HPV HR zastąpi cytologię jako podstawowe badanie przesiewowe w programie profilaktyki raka szyjki macicy w Polsce.
Ponad 170 operacji przez...
@NFZ_GOV_PL
Wcześniej niedostępny, teraz zrobisz go na #NFZ. Test HPV HR – skuteczniejsza profilaktyka raka szyjki macicy ⬇️⬇️⬇️
Od 1 sierpnia 2026 roku test HPV HR stanie się podstawowym badaniem przesiewowym w programie profilaktyki raka szyjki macicy finansowanym przez NFZ. Zastąpi klasyczną cytologię, a na badanie nie będzie potrzebne skierowanie. Kobiety będą mogły zapisać się przez Internetowe Konto Pacjenta, aplikację mojeIKP lub bezpośrednio w placówkach realizujących program.
Nowe zasady obejmą kobiety w wieku od 25 do 64 lat. Test HPV HR będzie dostępny w poradniach położniczo-ginekologicznych z umową z NFZ, a także w wybranych placówkach podstawowej opieki zdrowotnej, gdzie wymazy będą pobierać uprawnione położne. Jeśli wynik będzie ujemny i nie wystąpią dodatkowe wskazania, kolejne badanie będzie wykonywane co pięć lat. W części przypadków kontrola może być wcześniejsza — po 12 miesiącach albo po trzech latach — zależnie od wyniku i czynników ryzyka.
Po dodatnim wyniku testu HPV HR lekarz wykona cytologię na podłożu płynnym LBC z tego samego materiału. To badanie ma ocenić, czy w komórkach szyjki macicy są zmiany przedrakowe lub nowotworowe. Jeśli wynik będzie nieprawidłowy, pacjentka trafi na dalszą diagnostykę, w tym badanie kolposkopowe albo kolposkopię z pobraniem wycinka do badania histopatologicznego.
NFZ równolegle kończy rozliczanie klasycznej cytologii w programie przesiewowym. Zapisy na to badanie będą możliwe tylko do końca lipca, a samo rozliczenie obejmie wyłącznie badania rozpoczęte do 31 lipca 2026 roku. Po rozliczeniu tych świadczeń umowy na realizację klasycznej cytologii wygasną.
Zmiana ma znaczenie medyczne, ponieważ test HPV HR jest blisko dwukrotnie skuteczniejszy niż cytologia w wykrywaniu stanów przedrakowych szyjki macicy. Według danych przywoływanych przez media opiera się to na badaniu Narodowego Instytutu Onkologii, opublikowanym w maju w The Lancet Regional Health – Europe. To oznacza, że nowy model przesiewu ma większą szansę wcześniej wykryć zagrożenie, zanim rozwinie się rak.
Rak szyjki macicy pozostaje w Polsce poważnym problemem zdrowia publicznego. Co roku rozpoznaje się go u około 2 tys. kobiet, a z jego powodu umiera około 1,5 tys. pacjentek. Program badań przesiewowych ma objąć populację, w której regularna diagnostyka może przełożyć się na wcześniejsze wykrycie zmian i szybsze skierowanie na leczenie.
W praktyce powodzenie zmian będzie zależało nie tylko od dostępności badania, lecz także od zgłaszalności pacjentek. Brakuje jeszcze informacji o szerokiej akcji edukacyjnej, która mogłaby wyjaśniać kobietom zasady nowego programu i zachęcać do korzystania z testu HPV HR.
Comparison of three different hpv self-sampling tools - a subanalysis of the prospective, randomized hannover self-collection study.
Archives of gynecology and obstetrics
Najważniejsze liczby dotyczące nowego programu profilaktyki raka szyjki macicy
| Wskaźnik | Wartość | Znaczenie |
|---|---|---|
| Wiek objęty programem | 25–64 lata | Kobiety kwalifikujące się do badań przesiewowych |
| Częstotliwość przy ujemnym wyniku | Co 5 lat | Standardowy odstęp między badaniami |
| Częstsza kontrola | Po 12 miesiącach lub po 3 latach | Zależnie od wyniku i czynników ryzyka |
| Liczba kobiet objętych zmianą | ok. 10,2 mln | Szacowana populacja kwalifikująca się do programu |
| Nowe zachorowania rocznie | ok. 2 tys. | Liczba diagnoz raka szyjki macicy w Polsce |
| Zgony rocznie | ok. 1,5 tys. | Skala śmiertelności związanej z chorobą |
| Skuteczność testu HPV HR | blisko 2 razy większa niż cytologii | Lepsze wykrywanie stanów przedrakowych |
Na podstawie treści artykułu oraz przywołanych danych źródłowych (NFZ, Narodowy Instytut Onkologii, publikacje medialne cytowane w tekście).
Jak będzie wyglądała ścieżka diagnostyczna w programie NFZ po 1 sierpnia 2026 r.
Na podstawie opisu programu profilaktyki raka szyjki macicy w artykule i przywołanych źródłach.
Słownik pojęć
- HPV HR
- Test wykrywający obecność wysokoonkogennych typów wirusa brodawczaka ludzkiego, związanych z większym ryzykiem raka szyjki macicy.
- Cytologia LBC
- Cytologia na podłożu płynnym (Liquid Based Cytology), wykonywana zwykle po dodatnim wyniku testu HPV HR.
- Kolposkopia
- Badanie szyjki macicy w powiększeniu, stosowane przy nieprawidłowych wynikach badań przesiewowych.
- Histopatologia
- Badanie mikroskopowe pobranego wycinka tkanki, służące do potwierdzenia charakteru zmian.
- Badanie przesiewowe
- Badanie wykonywane u osób bez objawów, w celu wczesnego wykrycia choroby lub zmian przedchorobowych.
- Czynnik ryzyka
- Cecha lub stan zwiększający prawdopodobieństwo wystąpienia choroby, np. niektóre zakażenia lub leczenie immunosupresyjne.
