Większa kontrola ZUS nad zdrowiem osób ubiegających się o świadczenia? Dodatkowe badania od 2027 roku! 

Od 1 stycznia 2027 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zyska nowe uprawnienia w postępowaniach dotyczących rent i innych świadczeń zależnych od stanu zdrowia. ZUS będzie mógł kierować osoby ubiegające się o świadczenie na dodatkowe badania, konsultacje oraz — w uzasadnionych przypadkach — na obserwację szpitalną.

Zmiana wynika z nowelizacji ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw. Jak wynika z opisywanych przepisów, nowe regulacje mają zostać wpisane bezpośrednio do ustawy, a nie — jak dotąd w części przypadków — opierać się głównie na przepisach wykonawczych. Nowy art. 84c ma jasno określić kompetencje ZUS w zakresie kierowania na badania i obserwację.

Zgodnie z przepisami ZUS będzie mógł zlecić badanie przez lekarza orzecznika, lekarza konsultanta, psychologa lub innego specjalistę posiadającego odpowiednie kwalifikacje. Zakład będzie też mógł skierować zainteresowanego na dodatkowe badania diagnostyczne. W przypadkach, gdy jednorazowa ocena nie wystarczy, możliwa będzie obserwacja w warunkach szpitalnych.

Nowe zasady obejmą przede wszystkim osoby ubiegające się o rentę z tytułu niezdolności do pracy, świadczenia związane z niezdolnością do samodzielnej egzystencji oraz inne świadczenia, których przyznanie zależy od oceny stanu zdrowia. Ustawodawca zakłada, że dłuższa diagnostyka pozwoli dokładniej ustalić stan zdrowia i wydać bardziej rzetelne orzeczenie.

Przepisy przewidują też konsekwencje dla osób, które bez usprawiedliwienia nie pojawią się na badaniu albo odmówią poddania się dodatkowej diagnostyce. W takiej sytuacji ZUS będzie mógł umorzyć postępowanie albo wstrzymać wypłatę świadczenia. Osoba wezwana na badanie będzie jednak mogła wyjaśnić przyczyny nieobecności. Jeśli zrobi to w ciągu siedmiu dni i usprawiedliwi brak stawiennictwa, ZUS wyznaczy nowy termin.

Nowelizacja ma uporządkować procedury orzecznicze i nadać im wyraźną podstawę ustawową. Według opisu zmian ma to zwiększyć jednolitość postępowań i ułatwić ocenę przypadków, w których krótkie badanie nie pozwala na pełną diagnozę. W części sytuacji badanie będzie można przeprowadzić także w miejscu pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie, jeśli jej stan zdrowia nie pozwala na osobiste stawienie się przed lekarzem.

W praktyce od 2027 roku osoby składające wnioski o świadczenia muszą liczyć się z szerszym zakresem kontroli medycznej w ZUS. Jednocześnie urząd otrzyma narzędzia, które mają umożliwić dokładniejszą ocenę stanu zdrowia przed wydaniem decyzji o rencie lub innym świadczeniu.