Skrajne tętno spoczynkowe powiązane ze wzrostem ryzyka udaru mózgu

Naukowcy z Imperial College London przedstawili 6 maja 2026 r. na konferencji European Stroke Organisation Conference w Maastricht wyniki analizy blisko 460 tys. uczestników UK Biobank. Wynika z niej, że zarówno bardzo niskie, jak i bardzo wysokie tętno spoczynkowe wiąże się ze zwiększonym ryzykiem udaru mózgu. Najniższe ryzyko zaobserwowali przy tętnie 60–69 uderzeń na minutę. Badacze sugerują, że tętno może stać się prostym markerem wspierającym ocenę ryzyka sercowo-naczyniowego, zastrzegają jednak obserwacyjny charakter pracy. Analiza objęła osoby w wieku 40–69 lat, obserwowane średnio przez około 14 lat, wśród których zanotowano ponad 12 tys. udarów mózgu. Badacze stwierdzili U-kształtną zależność między tętnem spoczynkowym a ryzykiem udaru: w porównaniu z zakresem referencyjnym 60–69/min tętno poniżej 50/min wiązało się z około 25-procentowym, a tętno co najmniej 90/min – z około 45-procentowym wzrostem względnego ryzyka. W skali bezwzględnej przekłada się to orientacyjnie na kilka dodatkowych udarów na 1000 osób w ciągu 10–15 lat w skrajnych kategoriach tętna, w porównaniu z grupą o tętnie umiarkowanym. Zespół uwzględnił w analizach wiek, płeć, nadciśnienie tętnicze, cukrzycę, inne czynniki sercowo-naczyniowe oraz migotanie przedsionków. U osób bez migotania przedsionków zależność była wyraźnie U-kształtna. U uczestników z migotaniem przedsionków związek tętna z ryzykiem udaru praktycznie zanikał, co autorzy tłumaczą tym, że samo AF jako silny czynnik ryzyka „przykrywa” wpływ częstości akcji serca. Bardzo niskie tętno wiązało się głównie z udarem niedokrwiennym, natomiast bardzo wysokie – zarówno z udarem niedokrwiennym, jak i krwotocznym. Badacze wskazują możliwe mechanizmy stojące za obserwowaną zależnością, ale określają je jako hipotezy. Przy bardzo niskim tętnie rozważają epizody gorszej perfuzji mózgu wynikające z dłuższych przerw między uderzeniami serca. Przy bardzo wysokim tętnie sugerują przewlekłą aktywację układu współczulnego, uszkodzenie śródbłonka, zwiększoną sztywność tętnic oraz większą podatność naczyń na zatory i krwawienia. Jednocześnie podkreślają, że na razie dostępne są tylko dane z abstraktu konferencyjnego, a pełne szczegóły metodologiczne pojawią się dopiero w publikacji recenzowanej. Prezentacja wpisuje się w szerszy nurt badań, które wcześniej łączyły wyższe tętno spoczynkowe z ryzykiem zgonu sercowo-naczyniowego czy choroby wieńcowej, zwykle w sposób liniowy powyżej 60–70/min. Nowością jest tak duża skala analizy skoncentrowanej na udarze, rozróżnienie między udarem niedokrwiennym a krwotocznym oraz wyraźne wskazanie zakresu 60–69/min jako „optymalnego” w tej kohorcie. Autorzy przypominają jednak, że uczestnicy UK Biobank to głównie biali Brytyjczycy, często zdrowsi od populacji ogólnej, więc szczegółowe progi i siła efektu mogą się różnić w innych grupach. Dr Dexter Penn i prof. Alastair Webb z Imperial College London podkreślają, że tętno spoczynkowe jest prostym i tanim parametrem, który może dostarczać dodatkowych informacji o ryzyku udaru, ale nie powinien być traktowany jako samodzielny cel terapii. Niezależna ekspertka dr Sanskriti Mishra zwraca uwagę, że badanie nie dowodzi przyczynowości i nie stanowi podstawy do samodzielnego modyfikowania leków przez pacjentów. Kolejne kroki to publikacja pełnych wyników, analizy w innych populacjach oraz ocena, czy w przyszłości tętno powinno uzupełniać stosowane dziś kalkulatory ryzyka sercowo-naczyniowego.