Senat Francji po raz drugi odrzuca ustawę o pomocy w umieraniu. Retailleau domaga się referendum

Francuski Senat 12 maja 2026 r. po raz drugi odrzucił w całości propozycję ustawy tworzącej „droit à l’aide à mourir”, dzień po skreśleniu jej kluczowego artykułu o procedurze pomocy w umieraniu. Decyzja izby wyższej praktycznie uniemożliwia wypracowanie senackiego tekstu kompromisowego i otwiera drogę do ewentualnego użycia przez rząd konstytucyjnego „ostatniego słowa” Zgromadzenia Narodowego. Lider Republikanów Bruno Retailleau zareagował wezwaniem do przeprowadzenia ogólnokrajowego referendum w tej sprawie. Dzień przed finalnym odrzuceniem, 11 maja, senatorowie w głosowaniu imiennym stosunkiem 151 do 118 odrzucili artykuł 2 projektu, opisany jako „kluczowa kęska” całego systemu. To właśnie ten przepis definiował procedurę „aide à mourir” i kryteria dostępu do niej dla pacjentów. Po jego upadku izba, głosując „à main levée”, usuwała kolejne artykuły, co w efekcie unieważniło cały tekst. Szczegółowych wyników liczbowych tych głosowań źródła nie podają. To już drugi taki scenariusz – po raz pierwszy Senat odrzucił całość ustawy w styczniu. Propozycja autorstwa byłego deputowanego Oliviera Falorniego została wcześniej dwukrotnie przyjęta przez Zgromadzenie Narodowe. Projekt, realizujący obietnicę Emmanuela Macrona z kampanii 2022 r., przewiduje, że osoba spełniająca określone warunki zdrowotne mogłaby „recourir à une substance létale (…) afin qu’elle se l’administre ou, lorsqu’elle n’est pas en mesure physiquement d’y procéder, se la fasse administrer par un médecin ou par un infirmier”. Chodzi o pacjentów z „affection grave et incurable”, w ramach ściśle określonej procedury, obejmującej zarówno samobójstwo wspomagane, jak i eutanazję. Szczegółowe kryteria dostępności wynikają z pełnego tekstu przyjętego przez Zgromadzenie, a nie z relacji prasowych. Bruno Retailleau ocenił, że użycie przez rząd mechanizmu „ostatniego słowa” byłoby „passage en force” i że „texte aussi fondamental doit bénéficier d’un minimum de consensus”. Jego zdaniem chodzi o „kwestię antropologiczną bardzo poważną”, w której powinni wypowiedzieć się Francuzi w referendum. Z kolei przewodniczący komisji spraw społecznych Senatu Philippe Mouiller (LR) przyznał, że izba „nie była w stanie znaleźć linii przewodniej” i że „jakakolwiek byłaby jej natura, tekst już nie trzyma się całości”. Szef klubu socjalistów Patrick Kanner mówił o „straconym spotkaniu” i o tym, że Senat „zostawia pole” Zgromadzeniu Narodowemu, co uznał za szkodliwe dla wizerunku izby. Ekologistka Anne Souyris zarzuciła, że „Senat sam sobie zakazał debaty”. Rząd, reprezentowany przez minister ds. autonomii Camille Galliard-Minier, zapowiedział kontynuowanie prac w Zgromadzeniu i dalsze zaangażowanie, „aby Francuzi mogli skorzystać z nowego prawa, nowej wolności – prawa do umierania”. Minister sprzeciwiła się też bardzo wąskiej wersji procedury proponowanej przez senackich sprawozdawców, argumentując, że rzeczywistość medyczna nie sprowadza się do krótkoterminowego kryterium czasowego. Niezależnie od sporu o „aide à mourir” Senat przyjął równoległą ustawę wzmacniającą dostęp do opieki paliatywnej, która została tym samym ostatecznie uchwalona. Przeciwnicy legalizacji pomocy w umieraniu wskazują ją jako właściwą odpowiedź na cierpienie u kresu życia i apelują o priorytetowe wdrożenie nowych rozwiązań paliatywnych. Obecnie we Francji obowiązuje ustawa Claeys‑Leonetti z 2016 r., która umożliwia pacjentowi odmowę lub przerwanie leczenia, nawet jeśli przyspiesza to śmierć, oraz dopuszcza sedację głęboką i ciągłą aż do zgonu, lecz nie pozwala na czynne zadanie śmierci ani przepisanie substancji letalnej w celu samobójstwa wspomaganego. Nowa ustawa oznaczałaby jakościową zmianę – przesunęłaby Francję w stronę modelu krajów takich jak Belgia, Holandia czy Hiszpania, gdzie w ściśle określonych warunkach dopuszcza się eutanazję lub samobójstwo wspomagane. Dalszy los reformy zależy od decyzji rządu o zwołaniu komisji mieszanej parytetowej (CMP) posłów i senatorów. Wielu obserwatorów spodziewa się jej fiaska, co otworzyłoby drogę do ponownych lektur w obu izbach i ewentualnego użycia przez rząd mechanizmu „ostatniego słowa” Zgromadzenia, na co gabinet liczy jeszcze przed przerwą letnią. Jeśli deputowani ostatecznie przyjmą ustawę, system ochrony zdrowia stanie przed kolejnym etapem debaty – o praktycznym wdrożeniu nowych uprawnień, roli lekarzy oraz zabezpieczeniach dla pacjentów szczególnie wrażliwych.