MZ chce przedłużyć pilotaż dostępu do tabletki „dzień po” w aptekach do 2028 r.

Ministerstwo Zdrowia opublikowało projekt nowelizacji rozporządzenia, który wydłuża pilotażowy program uproszczonego dostępu do tabletki „dzień po” w aptekach – na podstawie recepty farmaceutycznej – do 30 czerwca 2028 r. Celem jest utrzymanie ciągłości dostępu do antykoncepcji awaryjnej w sytuacji braku docelowych rozwiązań ustawowych. Program, działający od 1 maja 2024 r., obejmuje obecnie nieco ponad 10 proc. aptek ogólnodostępnych. Pilotaż usług farmaceutycznych dotyczących zdrowia reprodukcyjnego wprowadzono rozporządzeniem ministra zdrowia z 29 kwietnia 2024 r. Obowiązujące przepisy przewidują zakończenie programu 30 czerwca 2026 r., jednak opublikowany w maju 2026 r. projekt nowelizacji przesuwa ten termin o dwa lata – do 30 czerwca 2028 r. Nowe przepisy mają też jednoznacznie przesądzić, że umowy zawarte między Narodowym Funduszem Zdrowia a aptekami na realizację pilotażu zachowują moc i są kontynuowane przez cały wydłużony okres programu. Program umożliwia wydawanie w aptekach antykoncepcji awaryjnej zawierającej octan uliprystalu po przeprowadzeniu wywiadu farmaceutycznego i wystawieniu recepty farmaceutycznej, bez konieczności wcześniejszej wizyty u lekarza. Usługa jest dostępna dla kobiet od 15. roku życia i projekt nowelizacji nie przewiduje zmian w kryteriach wieku. Udział aptek w programie jest dobrowolny i odbywa się na podstawie umowy z NFZ, a farmaceuta świadczy usługę medyczną, która obejmuje wywiad, dokumentację i wystawienie recepty. Z danych Ministerstwa Zdrowia za pierwszy rok działania pilotażu, od 1 maja 2024 r. do 30 kwietnia 2025 r., wynika, że przeprowadzono 24 487 wywiadów farmaceutycznych. W 22 601 przypadkach, czyli w 92,3 proc., wywiad zakończył się wystawieniem recepty farmaceutycznej na lek z octanem uliprystalu. W tym samym okresie liczba wydanych z aptek opakowań tych produktów wzrosła z 121 045 w roku poprzedzającym pilotaż do 162 681 po jego wdrożeniu, co oznacza wzrost o 41 636 opakowań, czyli o 34,4 proc. Resort zdrowia interpretuje ten wzrost jako dowód zwiększenia dostępności i wykorzystania antykoncepcji awaryjnej oraz efekt uruchomienia uproszczonej ścieżki uzyskania recepty bez wizyty lekarskiej. W uzasadnieniu do projektu ministerstwo podkreśla, że pilotaż jest obecnie jedynym instrumentem prawnym umożliwiającym taki dostęp w aptekach i „wypełnia lukę normatywną” wynikającą z braku rozwiązań ustawowych. Zdaniem MZ zakończenie programu w pierwotnym terminie bez nowych regulacji prowadziłoby do faktycznego ograniczenia dostępu do antykoncepcji awaryjnej oraz utraty wypracowanych rozwiązań organizacyjnych. Polskie regulacje dotyczące „tabletki dzień po” kilkakrotnie się zmieniały. Po okresie swobodnej sprzedaży bez recepty dla kobiet od 15. roku życia w 2017 r. przywrócono wymóg recepty lekarskiej. Pilotaż od 2024 r. częściowo łagodzi te ograniczenia, choć obejmuje jedynie część aptek i nadal opiera się na recepcie, tyle że wystawianej przez farmaceutę. W większości państw Unii Europejskiej antykoncepcja awaryjna jest dostępna w aptekach bez recepty, często bez sztywnego limitu wieku, przy krótkim doradztwie farmaceuty. Projekt nowelizacji trafił do konsultacji i uzgodnień. Od ich przebiegu oraz ewentualnych prac nad ustawowymi rozwiązaniami będzie zależało, czy uproszczony dostęp do antykoncepcji awaryjnej pozostanie w formule pilotażu aż do 2028 r., czy zostanie wcześniej zastąpiony stałymi regulacjami obejmującymi większą liczbę aptek.