Najważniejsze
- •Dodanie oleju rybnego do zbilansowanej diety nie zmniejsza bólu związanego z endometriozą bardziej niż sama zmiana sposobu żywienia.
- •Zarówno w grupie stosującej wyłącznie dietę opartą na „Healthy Eating Plate”, jak i w grupie z suplementacją odnotowano poprawę jakości życia oraz spadek bólu.
- •W grupie przyjmującej olej rybny zaobserwowano istotny wzrost przeciwzapalnej interleukiny IL-10 (z 3,25 do 26,5 pg/ml), jednak bez wpływu na inne markery zapalne.
- •Średni spadek bólu w grupie suplementującej wyniósł 0,7 punktu w skali VAS, co w praktyce klinicznej jest wartością słabo odczuwalną dla pacjentek.
- •Pilotażowy charakter badania i brak próby z placebo oznaczają konieczność dalszych badań przed ewentualną zmianą rekomendacji lekarskich.
Wzbogacenie diety pacjentek z endometriozą o płynny olej rybny nie zmniejszyło ich bólu skuteczniej niż sama zmiana nawyków żywieniowych.
Brazylijscy naukowcy wykazali w badaniu klinicznym opublikowanym w czasopiśmie „Nutrients”, że wzbogacenie zbilansowanej diety o płynny olej rybny nie zmniejsza dolegliwości bólowych ani nie poprawia jakości życia pacjentek z endometriozą skuteczniej niż sama zmiana sposobu żywienia. Wyniki te przeczą doniesieniom medialnym sugerującym, że suplementacja ta jest kluczowym elementem łagodzenia bólu.
W 12-tygodniowym randomizowanym badaniu pilotażowym wzięło udział 46 kobiet z potwierdzoną chirurgicznie endometriozą. Uczestniczki podzielono na dwie równe, 23-osobowe grupy. Grupa kontrolna stosowała wyłącznie dietę opartą na zaleceniach „Healthy Eating Plate”, opracowaną przez dietetyka klinicznego. Pacjentki z grupy badanej uzupełniały ten sam model żywienia płynną emulsją oleju rybnego w dobowej dawce 0,5 ml na kilogram masy ciała. Preparat dostarczyła norweska firma Smartfish AS, a badanie sfinansowały brazylijskie agencje rządowe CAPES i CNPq.
Przebieg i wyniki badania
Po zakończeniu eksperymentu wskaźniki natężenia bólu w skali VAS oraz ogólna jakość życia (mierzona kwestionariuszem EHP-30) poprawiły się w obu grupach. Ostateczne różnice między kobietami stosującymi samą dietę a grupą przyjmującą suplement okazały się jednak statystycznie nieistotne. W grupie suplementującej olej rybny odnotowano wzrost stężenia przeciwzapalnej interleukiny IL-10 z 3,25 pg/ml do 26,5 pg/ml (niektóre doniesienia prasowe z 2026 roku błędnie podawały wartość 265 pg/ml). Suplementacja nie wpłynęła na poziomy pozostałych markerów zapalnych, takich jak IL-1β, IL-6, IL-8 i TNF-α, ani na stężenie kalprotektyny w kale.
Metodologia i ograniczenia analizy
Endometrioza to przewlekła choroba zapalna, która dotyka około 10% kobiet w wieku rozrodczym. Objawia się silnymi dolegliwościami bólowymi, w których leczeniu standardowo stosuje się farmakoterapię hormonalną lub przeciwzapalną. Odnotowany w badaniu średni spadek bólu w grupie przyjmującej olej rybny wyniósł zaledwie 0,7 punktu w skali VAS. Tymczasem w praktyce klinicznej pacjentki odczuwają istotną ulgę dopiero przy zmniejszeniu natężenia bólu o 1,0 do 1,5 punktu. Warto również zauważyć, że badanie miało charakter otwarty i nie wykorzystano w nim placebo, co mogło wpłynąć na subiektywną ocenę uczestniczek. W publikacji zabrakło także analizy tolerancji preparatu ze strony układu pokarmowego – przy dobowej dawce oleju sięgającej 30 ml (dla kobiety o masie ciała 60 kg) ocena ginekologów i dietetyków byłaby cennym uzupełnieniem.
Przedstawione wyniki nie dają zatem podstaw do modyfikacji dotychczasowych rekomendacji medycznych i dietetycznych w terapii endometriozy. Pilotażowy charakter tego projektu oraz mała liczebność grupy badawczej uniemożliwiają odniesienie wniosków do ogólnej populacji pacjentek. Wskazuje to na konieczność przeprowadzenia dalszych, lepiej kontrolowanych badań z użyciem placebo.
Porównanie interwencji: Dieta vs Dieta z suplementacją olejem rybnym w endometriozie
Sama dieta (Healthy Eating Plate)
Dieta + suplementacja płynnym olejem rybnym
Kluczowe fakty z badania nad olejem rybnym w endometriozie
Badanie kliniczne opublikowane w czasopiśmie „Nutrients”.
Wpływ suplementacji oleju rybnego na poziom interleukiny IL-10 oraz spadek bólu w skali VAS
| Parametr badany | Grupa z olejem rybnym + dieta | Grupa wyłącznie z dietą |
|---|---|---|
| Poziom IL-10 na początku badania | 3,25 pg/ml | Brak istotnych zmian / brak danych szczegółowych w tekście |
| Poziom IL-10 po 12 tygodniach | 26,5 pg/ml | Brak istotnych zmian |
| Średni spadek bólu w skali VAS | 0,7 pkt (brak istotności klinicznej) | Brak istotnej różnicy statystycznej względem grupy badanej |
| Zmiana poziomów IL-1β, IL-6, IL-8, TNF-α | Brak zmian | Brak zmian |
Dane na podstawie badania opublikowanego w czasopiśmie „Nutrients”.
Słownik pojęć
- Endometrioza
- Przewlekła choroba zapalna u kobiet, charakteryzująca się obecnością komórek endometrium (błony śluzowej macicy) poza jamą macicy, co wywołuje ból i stany zapalne.
- Healthy Eating Plate
- Model zdrowego talerza opracowany przez Harvard T.H. Chan School of Public Health, wskazujący zalecane proporcje różnych grup żywności w codziennej diecie.
- Skala VAS
- Wizualna skala analogowa (Visual Analogue Scale) służąca do określania natężenia bólu przez pacjenta na linii od 0 (brak bólu) do 10 (najsilniejszy wyobrażalny ból).
- Kwestionariusz EHP-30
- Kwestionariusz jakości życia dedykowany pacjentkom z endometriozą (Endometriosis Health Profile-30), mierzący wpływ choroby na samopoczucie fizyczne, psychiczne i społeczne.
- Interleukina IL-10
- Ważne białko o działaniu przeciwzapalnym, które hamuje syntezę cytokin prozapalnych, ułatwiając kontrolowanie stanów zapalnych w organizmie.
- Kalprotektyna w kale
- Białko wydzielane głównie przez białe krwinki w jelicie w trakcie trwającego stanu zapalnego, stosowane jako marker diagnostyczny w chorobach układu pokarmowego.
