Najważniejsze
- •Ponad połowa (52,1%) pacjentek z endometriozą lub adenomiozą wykazuje objawy centralnej sensybilizacji bólowej.
- •Centralną sensybilizację diagnozowano przy użyciu kwestionariusza CSI, kwalifikując pacjentki z wynikiem co najmniej 40 punktów.
- •Średnie opóźnienie diagnostyczne w przypadku endometriozy wynosi od 7 do 10 lat, co sprzyja utrwalaniu się bólu w układzie nerwowym.
- •Leczenie bólu nocyplastycznego w endometriozie wymaga podejścia multimodalnego (neuromodulatory, fizjoterapia uroginekologiczna, psychoterapia), wykraczającego poza klasyczne leczenie ginekologiczne.
Badanie opublikowane 21 lipca 2026 roku wykazało centralną sensybilizację bólową u 52,1% ze 142 pacjentek z endometriozą lub adenomiozą, które były leczone w jednym ośrodku.
U 52,1% pacjentek cierpiących na endometriozę lub adenomiozę występuje centralna sensybilizacja bólowa. Takie wnioski płyną z opublikowanego 21 lipca 2026 roku badania przekrojowego, którym objęto 142 kobiety leczone w jednym ośrodku medycznym. Badacze rekrutowali pacjentki od 1 lutego do 31 sierpnia 2023 roku. Średnia wieku uczestniczek wyniosła 36,98 roku.
Charakterystyka grupy badanej i wyniki
W analizowanej grupie lekarze zdiagnozowali endometriozę u 72,3% pacjentek, natomiast adenomiozę u 39,4%. Większość chorych (63,3%) przeszła wcześniej operacje chirurgiczne w ramach leczenia ginekologicznego. Pacjentki najczęściej zgłaszały bolesne miesiączkowanie (31,6%), przewlekły ból podbrzusza (19,7%) oraz dyspareunię (15,4%). Badacze określili centralną sensybilizację na podstawie kwestionariusza CSI, kwalifikując do tej grupy pacjentki z wynikiem wynoszącym co najmniej 40 punktów.
Dostępne doniesienia prasowe nie zawierają nazwiska pierwszego autora, nazwy ośrodka badawczego ani tytułu czasopisma naukowego, które opublikowało te wyniki. Ponadto badanie miało charakter przekrojowy i jednoośrodkowy. Uniemożliwia to bezpośrednie przełożenie wniosków na ogół kobiet z endometriozą. Autorzy nie uwzględnili grupy kontrolnej, a samo narzędzie diagnostyczne CSI bazuje wyłącznie na samoocenie pacjentek. Może to korelować z poziomem lęku oraz depresji i wpływać na ostateczny odsetek rozpoznań.
Wyzwania diagnostyczne i terapeutyczne
Endometrioza dotyka około 10% kobiet w wieku rozrodczym na całym świecie, czyli blisko 190 milionów osób. Średnie opóźnienie diagnostyczne wynosi od 7 do 10 lat, co sprzyja utrwalaniu się bólu w układzie nerwowym. Klasyczne leczenie ginekologiczne opiera się na chirurgii i hormonoterapii. Z kolei centralna sensybilizacja, jako ból nocyplastyczny, wymaga wdrożenia terapii multimodalnej. Łączy ona fizjoterapię uroginekologiczną, psychoterapię oraz neuromodulatory.
Wdrożenie przesiewowych badań kwestionariuszem CSI przed planowanymi operacjami może pomóc w identyfikacji chorych zagrożonych tym syndromem. Wymaga to również ściślejszej współpracy ginekologów z poradniami leczenia bólu w codziennej praktyce klinicznej.
Charakterystyka badanej grupy pacjentek z endometriozą/adenomiozą i zgłaszane objawy
| Parametr / Objaw | Wartość procentowa / Średnia |
|---|---|
| Centralna sensybilizacja bólowa (wynik CSI ≥ 40) | 52,1% |
| Zdiagnozowana endometrioza | 72,3% |
| Zdiagnozowana adenomioza | 39,4% |
| Przebyte operacje ginekologiczne | 63,3% |
| Bolesne miesiączkowanie (główny objaw) | 31,6% |
| Przewlekły ból podbrzusza | 19,7% |
| Dyspareunia (ból przy stosunku) | 15,4% |
| Średni wiek badanych kobiet | 36,98 lat |
Porównanie modeli leczenia bólu w endometriozie
Klasyczne leczenie ginekologiczne (chirurgia, hormony)
Terapia multimodalna (fizjoterapia, psychoterapia, neuromodulatory)
Statystyki endometriozy i centralnej sensybilizacji
Dane na podstawie przytoczonego badania przekrojowego oraz danych WHO o endometriozie
Słownik pojęć
- Endometrioza
- Choroba polegająca na obecności komórek błony śluzowej macicy (endometrium) poza jamą macicy, co wywołuje przewlekły stan zapalny.
- Adenomioza
- Postać endometriozy, w której komórki endometrium wrastają w ścianę mięśniową macicy (miometrium).
- Centralna sensybilizacja
- Stan nadwrażliwości ośrodkowego układu nerwowego, w którym bodźce normalnie nieszkodliwe są odczuwane jako bolesne, a ból jest nieproporcjonalnie silny do uszkodzenia tkanek.
- Ból nocyplastyczny
- Ból wynikający ze zmienionej nocycepcji (przewodzenia bólu) mimo braku wyraźnego uszkodzenia tkanek czy aktywacji receptorów bólowych; często powiązany z centralną sensybilizacją.
- Kwestionariusz CSI
- (Central Sensitization Inventory) - standaryzowany kwestionariusz służący do oceny objawów związanych z centralną sensybilizacją bólową.
- Dyspareunia
- Ból odczuwany podczas stosunku płciowego.
