Najważniejsze
- •Dr Mykhailo Batiuk otrzymał grant ERC w wysokości ok. 1,4 mln euro na 5-letnie badania nad biologicznymi przyczynami PTSD na Uniwersytecie w Heidelbergu.
- •Projekt 'sc-PTSD' wykorzysta nowatorskie sekwencjonowanie RNA pojedynczych komórek z pośmiertnych próbek ludzkich mózgów.
- •Badania mają pomóc w znalezieniu nowych terapii, co jest kluczowe, gdyż obecne leki SSRI pomagają w pełni mniej niż 30% chorych.
- •Ograniczeniem projektu jest ryzyko degradacji próbek pośmiertnych oraz czas wdrożenia nowych leków szacowany na 10-15 lat.
Biolog molekularny dr Mykhailo Batiuk rozpoczął 1 sierpnia 2026 roku na Uniwersytecie w Heidelbergu pięcioletnie badania nad biologicznymi przyczynami PTSD. Projekt jest finansowany z grantu ERC o wartości 1,4 mln euro.
Dr Mykhailo Batiuk rozpoczął 1 sierpnia 2026 roku na Uniwersytecie w Heidelbergu pięcioletni projekt badawczy nad biologicznymi przyczynami zespołu stresu pourazowego (PTSD). Przedsięwzięcie o nazwie Single Cell PTSD: Novel Target Identification (sc-PTSD) otrzymało dofinansowanie w wysokości około 1,4 miliona euro w ramach prestiżowego programu ERC Starting Grant. Badacz przeniósł się ze szwajcarskiej politechniki EPFL w Lozannie do Niemiec. Swoje prace będzie realizował na Wydziale Medycznym Uniwersytetu w Heidelbergu oraz w Instytucie Genetyki Człowieka Szpitala Uniwersyteckiego w Heidelbergu.
Innowacyjne podejście do badania mózgu
Naukowcy chcą poznać molekularne i genetyczne przyczyny PTSD, co pozwoli wskazać punkty uchwytu dla przyszłych terapii. Zespół badawczy wykorzysta pośmiertne próbki tkanki mózgowej osób, u których zdiagnozowano to zaburzenie. Dr Batiuk zastosuje sekwencjonowanie RNA pojedynczych komórek oraz profilowanie metylacji DNA. W drugim etapie prac uzyskane wyniki zweryfikuje na modelach zwierzęcych. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), na które powołuje się kierownik projektu, PTSD dotyka w ciągu życia około 4% światowej populacji.
Zastosowanie technologii sekwencjonowania pojedynczych komórek do analizy pośmiertnych ludzkich mózgów to nowatorskie podejście w badaniach nad tym zaburzeniem. Dotychczasowe analizy opierały się na uśrednionym sygnale z całych, homogenizowanych tkanek. Nowe badania stanowią odpowiedź na kryzys zdrowia psychicznego związany z konfliktami zbrojnymi i migracjami. Jest to szczególnie istotne, ponieważ obecna farmakoterapia oparta na lekach z grupy SSRI (selektywnych inhibitorach wychwytu zwrotnego serotoniny) przynosi pełną remisję u mniej niż 30% chorych. Dofinansowanie z Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych (ERC) jest niezwykle trudne do zdobycia – wskaźnik sukcesu aplikacji w tym programie wynosi zaledwie 10–15%.
Ograniczenia metodologiczne i wyzwania etyczne
Opisane plany badawcze opierają się na informacjach prasowych uczelni i nie zostały jeszcze poddane niezależnej ocenie zewnętrznych ekspertów. Analiza tkanek pośmiertnych wiąże się z istotnymi ograniczeniami metodologicznymi. Należą do nich m.in. ryzyko degradacji RNA, wpływ leków przyjmowanych przez dawców przed śmiercią czy czas, jaki upłynął od zgonu do zabezpieczenia materiału. Wątpliwości etyczne i naukowe budzi również planowane wywoływanie stanów lękowych u zwierząt laboratoryjnych. Ich reakcje behawioralne nie odzwierciedlają bowiem w pełni złożoności ludzkiej psychiki. Ponadto ograniczona dostępność próbek ludzkich mózgów oraz procedury związane z opracowywaniem leków sprawiają, że na ewentualne wdrożenie nowych terapii przyjdzie nam poczekać od 10 do 15 lat.
Przebieg badań w projekcie sc-PTSD
Schemat dwuetapowych badań w ramach projektu sc-PTSD.
Kluczowe statystyki i wyzwania związane z PTSD i projektem badawczym sc-PTSD
| Wskaźnik/Parametr | Wartość / Udział | Opis / Kontekst |
|---|---|---|
| Globalne rozpowszechnienie PTSD w ciągu życia | ok. 4% | Dane Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) |
| Pełna remisja po lekach z grupy SSRI | < 30% | Skuteczność dotychczasowej podstawowej farmakoterapii |
| Wskaźnik sukcesu wniosków ERC Starting Grant | 10 - 15% | Procent aplikacji, które otrzymują dofinansowanie |
| Budżet projektu sc-PTSD | ok. 1,4 mln euro | Wysokość grantu przyznanego dr. Batiukowi na 5 lat |
| Szacowany czas wdrożenia nowych terapii | 10 - 15 lat | Standardowy czas od badań podstawowych do wprowadzenia leku |
Opracowanie na podstawie danych z artykułu (WHO, ERC, Uniwersytet w Heidelbergu).
Słownik pojęć
- PTSD
- Zespół stresu pourazowego – zaburzenie psychiczne będące reakcją na skrajnie traumatyczne wydarzenie, objawiające się m.in. natrętnymi wspomnieniami (flashbacks), unikaniem bodźców kojarzących się z traumą oraz nadmiernym pobudzeniem.
- ERC (European Research Council)
- Europejska Rada ds. Badań Naukowych – instytucja unijna finansująca pionierskie badania naukowe; ERC Starting Grant to prestiżowy grant dla młodych naukowców (2-7 lat po doktoracie).
- Sekwencjonowanie RNA pojedynczych komórek (single-cell RNA-seq)
- Nowoczesna technika laboratoryjna pozwalająca na analizę ekspresji genów w poszczególnych komórkach w obrębie jednej tkanki, co odróżnia ją od klasycznych metod badających uśredniony profil całej tkanki.
- Metylacja DNA
- Proces chemiczny polegający na przyłączeniu grup metylowych do cząsteczki DNA, co wpływa na ekspresję genów bez zmiany samej sekwencji nukleotydów (element epigenetyki).
- SSRI
- Selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny – grupa leków przeciwdepresyjnych i przeciwlękowych szeroko stosowana m.in. w leczeniu PTSD.
