Najważniejsze
- •Niemieccy naukowcy z Uniwersytetu w Würzburgu otrzymali 2,2 mln euro grantu na badanie genetycznych mechanizmów rozprzestrzeniania się leiszmaniozy.
- •Projekt „LeishMove” pod kierownictwem dr. Toma Benekego wykorzysta technologię CRISPR do zbadania, jak pasożyty manipulują makrofagami, by migrować w organizmie.
- •Leiszmanioza jest zaniedbaną chorobą tropikalną o śmiertelności przekraczającej 95% (w postaci trzewnej bez leczenia).
- •Z powodu zmian klimatycznych wektory choroby – muchówki piaskowe – zaczynają pojawiać się w południowo-zachodnich Niemczech.
- •Opracowanie nowych leków może potrwać od 10 do 15 lat, a barierą wdrożeniową jest brak komercyjnego zainteresowania ze strony koncernów farmaceutycznych.
Niemiecka Wspólnota Badawcza przyznała 2,2 miliona euro na utworzenie sześcioletniej grupy badawczej na Uniwersytecie w Würzburgu. Zespół naukowców od września 2026 roku będzie badać rozwój leiszmaniozy.
Niemiecka Wspólnota Badawcza (DFG) przyznała grant w wysokości 2,2 miliona euro na sfinansowanie nowej, sześcioletniej grupy badawczej na Uniwersytecie w Würzburgu. Pracami zespołu pokieruje dr Tom Beneke. Projekt „LeishMove” rozpocznie się 1 września 2026 roku i skupi się na badaniu genetycznych mechanizmów rozprzestrzeniania się pasożytów wywołujących leiszmaniozę.
Finansowanie pochodzi z programu Emmy Noether, który wspiera młodych liderów grup badawczych. Naukowcy wykorzystają technologię edycji genów CRISPR do zbadania, jak pasożyty z rodzaju Leishmania manipulują układem odpornościowym gospodarza, aby migrować do narządów wewnętrznych. Badacze przeanalizują proces, w którym patogen wnika do makrofagów i zamiast ulec zniszczeniu, zmusza je do pełnienia funkcji transportowej w organizmie. Choć hipotezę o wykorzystywaniu makrofagów przez te pasożyty opisywano już wcześniej, nowością projektu jest zastosowanie technologii CRISPR do szczegółowego zmapowania różnic genetycznych.
Kim jest kierownik projektu?
Dr Tom Beneke, który stanie na czele nowej grupy badawczej, uzyskał stopień doktora na Uniwersytecie Oksfordzkim w latach 2015–2019. Następnie przez niespełna dwa lata pracował w komercyjnej firmie Oxford Genetics. Od 2022 roku prowadzi badania naukowe na Uniwersytecie w Würzburgu.
Zagrożenie epidemiologiczne i perspektywy leczenia
Światowa Organizacja Zdrowia klasyfikuje leiszmaniozę jako zaniedbaną chorobę tropikalną. Rocznie na świecie występuje od 700 tysięcy do 1 miliona nowych przypadków tego schorzenia. Najgroźniejsza postać choroby – leiszmanioza trzewna – przy braku podjęcia leczenia charakteryzuje się śmiertelnością przekraczającą 95 procent. Obecnie na rynku nie ma żadnej zatwierdzonej szczepionki dla ludzi, a dopuszczone preparaty weterynaryjne chronią wyłącznie psy. Z powodu zmian klimatycznych zasięg występowania przenoszących chorobę muchówek piaskowych przesuwa się z basenu Morza Śródziemnego na północ Europy. Badacze potwierdzili już obecność tych owadów oraz pojedyncze rodzime zakażenia zwierząt w cieplejszych regionach południowo-zachodnich Niemiec.
Projekt „LeishMove” obejmuje wyłącznie badania podstawowe (od pierwszego do trzeciego stopnia w skali gotowości technologicznej). Ewentualne opracowanie nowych metod leczenia potrwa średnio od 10 do 15 lat i wiąże się z wysokim ryzykiem niepowodzenia. Ograniczeniem dla przyszłych terapii pozostaje również bariera ekonomiczna. Brak komercyjnego zainteresowania ze strony koncernów farmaceutycznych może uniemożliwić wdrożenie leku bez wsparcia programów publicznych lub organizacji non-profit.
Mechanizm rozprzestrzeniania się leiszmaniozy w organizmie
Schemat procesu opisywany w projekcie badawczym LeishMove.
Statystyki i dane epidemiologiczne leiszmaniozy
| Cecha / Wskaźnik | Wartość / Szczegóły |
|---|---|
| Roczna liczba nowych zakażeń na świecie | 700 000 - 1 000 000 przypadków |
| Śmiertelność leiszmaniozy trzewnej (bez leczenia) | powyżej 95% |
| Dostępność szczepionki dla ludzi | Brak (dostępna wyłącznie dla psów) |
| Główny wektor przenoszący chorobę | Muchówki piaskowe (Phlebotominae) |
| Obszar ekspansji w Europie | Przesunięcie z basenu Morza Śródziemnego na północ (m.in. Niemcy) |
Dane na podstawie Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) i ustaleń badaczy.
Słownik pojęć
- Leiszmanioza
- Przenoszona przez muchówki piaskowe choroba pasożytnicza wywoływana przez pierwotniaki z rodzaju Leishmania. Może przybierać postać skórną, śluzówkowo-skórną lub najcięższą – trzewną (narządową).
- Makrofagi
- Komórki układu odpornościowego zaliczane do białych krwinek, których głównym zadaniem jest fagocytoza (wchłanianie i niszczenie) drobnoustrojów oraz martwych komórek.
- CRISPR
- (Clustered Regularly Interspaced Short Palindromic Repeats) – nowoczesna technologia edycji genomu, umożliwiająca precyzyjne modyfikacje DNA w komórkach żywych organizmów.
- Wektor (epidemiologia)
- Organizm (np. owad), który przenosi patogeny (wirusy, bakterie, pasożyty) z jednego gospodarza na drugiego. W przypadku leiszmaniozy wektorem są muchówki piaskowe.
- Zaniedbane choroby tropikalne (NTD)
- Zgrupowanie chorób zakaźnych (głównie pasożytniczych i bakteryjnych), które występują powszechnie w regionach tropikalnych i subtropikalnych, dotykając najuboższe populacje, a badania nad nimi są często niedofinansowane.
