Ponad 200 lekarzy spoza UE traci prawo wykonywania zawodu. Szpitale powiatowe łatają dyżury, NRL ściera się z MZ

Od 1 maja 2026 r. okręgowe izby lekarskie w całej Polsce zaczęły wygaszać warunkowe prawa wykonywania zawodu ponad 200 lekarzom spoza Unii Europejskiej, głównie z Ukrainy, którzy nie przedstawili wymaganego certyfikatu znajomości języka polskiego na poziomie co najmniej B1. Decyzje te już powodują problemy z obsadą dyżurów w szpitalach powiatowych i na Szpitalnych Oddziałach Ratunkowych oraz wywołały ostry spór między samorządem lekarskim a Ministerstwem Zdrowia.

Według danych przytaczanych przez „Rzeczpospolitą” i Interię do 13 maja izby wygasiły łącznie 207 warunkowych PWZ, a zagrożonych utratą uprawnień może być nawet około tysiąca lekarzy. Najwięcej decyzji zapadło na Mazowszu, gdzie pracę straciło około 107 medyków. Kolejne regiony to Podlasie (19 osób), Lubelszczyzna (16), Śląsk (15), Dolny Śląsk (8), Warmia i Mazury (6), Wielkopolska (5) oraz Małopolska (4). Większość z tych lekarzy pracowała dotąd w szpitalach powiatowych, na SOR‑ach, oddziałach internistycznych, anestezjologii oraz w POZ i AOS.

Lekarze kierujący oddziałami alarmują, że wygaszanie uprawnień natychmiast odbija się na grafikach dyżurów. Szefowa jednego z SOR‑ów na Mazowszu relacjonuje, że lekarz z Ukrainy, któremu izba cofnęła PWZ, pełnił 6–8 dyżurów w miesiącu. Po jego odejściu dyżury rozdzielono między pozostały personel, ale – jak ocenia – jest to rozwiązanie możliwe jedynie krótkoterminowo. Podobne sygnały płyną z Ustrzyk Dolnych, Koła, Garwolina, Łęcznej czy Limanowej, gdzie dyrektorzy szpitali podkreślają, że lekarze z Ukrainy „ratują sytuację kadrową” i że nie notowano skarg pacjentów na komunikację czy dokumentację.

Spór NRL z Ministerstwem Zdrowia

Eksperci wskazują, że skutki decyzji izb mogą być szczególnie dotkliwe także w podstawowej opiece zdrowotnej i ambulatoryjnej opiece specjalistycznej. Rafał Janiszewski, prawnik i doradca placówek medycznych, zwraca uwagę, że w tych segmentach lekarze są imiennie wpisani w harmonogramy czasu pracy. Jeżeli po wygaszeniu PWZ podmiot nie będzie dysponował odpowiednim personelem, Narodowy Fundusz Zdrowia może zakwestionować możliwość realizacji świadczeń i rozliczania kontraktów.

Naczelna Rada Lekarska argumentuje, że egzekwuje wyraźny wymóg ustawowy, który od 1 maja 2026 r. nakłada na lekarzy spoza UE obowiązek przedstawienia certyfikatu znajomości języka polskiego „pod rygorem utraty prawa wykonywania zawodu”. Prezes NRL Łukasz Jankowski ocenia, że lekarz, który przez dwa lata pracy w Polsce nie zdołał zdać egzaminu na poziomie B1, „naprawdę nie mówi po polsku i jest zagrożeniem dla pacjentów”. Samorząd od lat postuluje podniesienie wymogu do poziomu B2.

Ministerstwo Zdrowia prezentuje odmienną interpretację przepisów i przekonuje, że utrata PWZ nie następuje automatycznie z chwilą upływu terminu, a każdą sprawę izby powinny rozpatrywać indywidualnie. Resort podkreśla, że celem jest uniknięcie gwałtownych braków kadrowych w kluczowych dla systemu miejscach. Na tym tle doszło do konfliktu z wiceminister zdrowia Katarzyną Kęcką: NRL zarzuciła jej „namawianie izb do łamania prawa” i zaapelowała do premiera o jej odwołanie.

Warunkowe PWZ i możliwe zmiany w prawie

Warunkowe PWZ dla lekarzy spoza UE wprowadzono w czasie pandemii COVID‑19 i po wybuchu wojny w Ukrainie jako rozwiązanie nadzwyczajne, pozwalające szybko zasilić kadry bez pełnej nostryfikacji dyplomów. Polska od lat należy do krajów o najniższej liczbie lekarzy na 1000 mieszkańców w UE, a braki najbardziej odczuwają szpitale powiatowe, SOR‑y, internistyka, anestezjologia, pediatria oraz POZ na prowincji. Obowiązek certyfikatu językowego miał być elementem porządkującym ten tryb i wymuszającym integrację z systemem.

W Sejmie toczą się prace nad poprawką, która ma wydłużyć termin przedstawienia certyfikatu językowego z 1 maja 2026 r. do 1 maja 2027 r. oraz zadziałać z mocą wsteczną, umożliwiając przywrócenie uprawnień lekarzom, którym już wygaszono PWZ. Od wyniku tych prac zależy, czy kilkuset medyków spoza UE wróci do pracy w polskich placówkach, czy też proces wygaszania uprawnień będzie się pogłębiał, wymuszając dalsze ograniczenia w funkcjonowaniu SOR‑ów, szpitali powiatowych, POZ i AOS.