Najważniejsze
- •Środowisko pielęgniarskie postuluje przyznanie prawa do samodzielnej modyfikacji dawek leków i podawania ich zamienników w szpitalach.
- •Propozycja budzi silny opór ze strony lekarzy oraz farmaceutów, którzy wskazują na naruszenie kompetencji farmacji klinicznej.
- •Zwolennicy zmian argumentują, że usprawni to pracę szpitali w obliczu niedoboru lekarzy, wzorem rozwiązań z USA, Szwecji czy Wielkiej Brytanii.
- •Kluczowym i wciąż nierozstrzygniętym problemem pozostaje kwestia odpowiedzialności prawnej za ewentualne błędy terapeutyczne.
Przedstawiciele środowiska pielęgniarskiego zgłosili postulaty zmian prawnych. Chcą uzyskać uprawnienia do modyfikowania dawek leków oraz podawania ich zamienników w szpitalach.
Przedstawiciele środowiska pielęgniarskiego zgłosili w sierpniu 2026 roku postulaty zmian prawnych, które miałyby dać pielęgniarkom i położnym w Polsce uprawnienia do samodzielnego modyfikowania dawek leków oraz podawania ich zamienników w szpitalach. Propozycja ta wywołała jednak zdecydowany sprzeciw organizacji reprezentujących lekarzy i farmaceutów.
Obecnie przepisy zabraniają pielęgniarkom samodzielnej zmiany dawki leku lub podania zamiennika z receptariusza szpitalnego bez formalnej zgody lekarza prowadzącego. Warto jednak pamiętać, że pielęgniarki i położne z wykształceniem wyższym lub tytułem specjalisty mają od 2016 roku prawo do ordynowania określonych leków i wystawiania na nie recept. Uprawnienie to reguluje ustawa o zawodach pielęgniarki i położnej. Równolegle Ministerstwo Zdrowia pracuje nad nowelizacją rozporządzenia rozszerzającego wykaz substancji czynnych, które ta grupa zawodowa może ordynować samodzielnie.
Spór o kompetencje i usprawnienie pracy
Przedstawiciele farmaceutów krytykują te postulaty. Wskazują, że modyfikacja farmakoterapii wkracza w kompetencje farmacji klinicznej. Polskie prawo reguluje te usługi w ustawie o zawodzie farmaceuty z 10 grudnia 2020 roku. Farmaceuci kliniczni oceniają leczenie pacjentów i identyfikują ewentualne interakcje lekowe. Ich zatrudnienie na oddziałach szpitalnych ma jednak wciąż charakter doradczy, a placówki nie mają obowiązku tworzenia takich stanowisk.
Autorzy projektu chcą w ten sposób usprawnić pracę szpitali w warunkach kadrowego niedoboru lekarzy. Zmiany mogłyby wyeliminować sytuacje, w których pielęgniarki muszą czekać na decyzję lekarza przy rutynowych korektach dawek insuliny czy leków przeciwbólowych. Nowe regulacje dotyczyłyby ponad 230 tysięcy pielęgniarek i położnych oraz 120 tysięcy lekarzy w kraju. Podobne rozwiązania funkcjonują już m.in. w Wielkiej Brytanii, USA oraz Szwecji, gdzie personel pielęgniarski modyfikuje dawki leków na podstawie rygorystycznych protokołów klinicznych.
Kwestia odpowiedzialności prawnej
Wdrożenie nowych przepisów wymaga jednak jednoznacznego rozstrzygnięcia kwestii odpowiedzialności prawnej. Dotychczasowe dyskusje często pomijają to, kto poniesie odpowiedzialność cywilną i karną za ewentualny błąd terapeutyczny po modyfikacji dawki. Naczelna Izba Lekarska oraz Ministerstwo Zdrowia nie przedstawiły dotąd oficjalnych komentarzy w tej sprawie. Podobnie Naczelna Rada Pielęgniarek i Położnych nie opublikowała jeszcze stanowiska wyjaśniającego szczegółowe motywacje środowiska. Kolejnym krokiem w tej sprawie będą uzgodnienia w toku prac legislacyjnych.
Ewolucja uprawnień pielęgniarek do ordynacji leków w Polsce
Na podstawie analizy osi czasu postulatów zmian w uprawnieniach pielęgniarskich.
Szacowana liczba pracowników medycznych objętych skutkami proponowanych zmian
| Grupa zawodowa | Liczba pracowników w Polsce |
|---|---|
| Pielęgniarki i położne | ponad 230 000 |
| Lekarze | ok. 120 000 |
Dane na podstawie postulatów i statystyk środowiskowych przytoczonych w artykule (sierpień 2026 r.)
Porównanie systemów ordynacji dawek leków w szpitalach
Stan obecny (Brak uprawnień pielęgniarek)
Proponowane zmiany (Samodzielna modyfikacja dawek)
Słownik pojęć
- Ordynacja leków
- Działanie polegające na przepisywaniu (ordynowaniu) leków, wyrobów medycznych lub środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego pacjentowi.
- Farmacja kliniczna
- Dziedzina farmacji skupiająca się na racjonalnym, bezpiecznym i ekonomicznym stosowaniu leków bezpośrednio przy łóżku pacjenta, we współpracy z zespołem terapeutycznym.
- Receptariusz szpitalny
- Oficjalny spis leków dopuszczonych do stosowania w danej placówce szpitalnej, określający standardy terapii i ułatwiający zarządzanie lekami.
- Protokół kliniczny
- Zbiór sformalizowanych, opartych na dowodach naukowych wytycznych medycznych, które określają sposób postępowania terapeutycznego w określonych sytuacjach klinicznych.
