Najważniejsze
- •Ministerstwo Zdrowia skierowało 13 maja 2026 r. do konsultacji publicznych projekt nowej ustawy o zawodzie pielęgniarki i położnej, który wprowadza trójstopniowy system kompetencji i nową kategorię APN (pielęgniarka/położna zaawansowanej praktyki).
- •Projekt rozszerza samodzielne uprawnienia: ordynowanie leków, kierowanie na badania, orzekanie o czasowej niezdolności do pracy do 5 dni oraz stwierdzanie zgonu w opiece paliatywnej i długoterminowej.
- •Powstanie nowa kategoria APN – wymagająca tytułu magistra, specjalizacji, min. 10 lat doświadczenia (w tym 5 lat w danej dziedzinie). Szacuje się, że będzie to ok. 2% zatrudnionych pielęgniarek i położnych.
- •Polska ma jeden z najniższych w OECD wskaźników pielęgniarek na 1000 mieszkańców (5,1 wobec średniej 8,8), a średnia wieku czynnych zawodowo przekracza 50 lat.
- •Reforma przewiduje zmiany w kształceniu: studia I stopnia min. 3 lata/4600 godzin, a położne będą mogły uzyskać kwalifikacje po studiach pielęgniarskich I stopnia i 18-miesięcznym kształceniu (3000 godzin).
Ministerstwo Zdrowia skierowało 13 maja do konsultacji projekt nowej ustawy o zawodzie pielęgniarki i położnej, który wprowadza m.in. samodzielne ordynowanie leków oraz kategorię pielęgniarki zaawansowanej praktyki (APN).
Ministerstwo Zdrowia skierowało 13 maja 2026 r. do konsultacji publicznych projekt nowej ustawy o zawodzie pielęgniarki i położnej. Dokument zastąpi przepisy obowiązujące od 2011 r. i wprowadza trójstopniowy system kompetencji zawodowych oraz nową kategorię pielęgniarki i położnej zaawansowanej praktyki (APN).
Projekt rozszerza samodzielne uprawnienia pielęgniarek i położnych. Obejmują one kierowanie na badania diagnostyczne, ordynowanie leków i wyrobów medycznych, udzielanie porad, stwierdzanie zgonu w opiece paliatywnej i długoterminowej oraz orzekanie o czasowej niezdolności do pracy do 5 dni. Według resortu zmiany mają w pełni wykorzystać kompetencje personelu i odciążyć lekarzy.
Nowe kategorie zawodowe i zmiany w kształceniu
Ustawa porządkuje także kategorie zawodowe. Powstaną trzy poziomy: ogólny (po liceum, szkole policealnej lub licencjacie), kwalifikowany (po magisterce) oraz kliniczny. Nowa kategoria APN będzie wymagać tytułu magistra, specjalizacji, minimum 10 lat doświadczenia zawodowego (w tym 5 lat w danej dziedzinie) oraz potwierdzenia kompetencji. Ministerstwo szacuje, że pielęgniarki i położne APN będą stanowić około 2 proc. ogółu zatrudnionych w systemie.
Projekt zmienia też zasady kształcenia. Studia I stopnia dla pielęgniarek mają trwać co najmniej 3 lata i obejmować minimum 4600 godzin, zgodnie z dyrektywą UE 2005/36/WE. Położne będą mogły uzyskać kwalifikacje po studiach pielęgniarskich I stopnia i 18-miesięcznym kształceniu (3000 godzin). To odpowiedź na spadek liczby porodów i zamykanie oddziałów położniczych.
Za wykonywanie zawodu uznana zostanie praca w środowiskowych domach samopomocy, zakładach aktywności zawodowej, zakładach pracy chronionej oraz ośrodkach rehabilitacji społecznej i zawodowej. Obecnie zatrudnienie w tych placówkach nie jest traktowane jako staż w zawodzie.
Prace nad ustawą poprzedziła działalność zespołu powołanego przez ministra zdrowia 30 sierpnia 2023 r. W jego skład weszli przedstawiciele Ministerstwa Zdrowia, uczelni medycznych, Naczelnej Rady Pielęgniarek i Położnych, Ogólnopolskiego Związku Zawodowego Pielęgniarek i Położnych, Polskiego Towarzystwa Pielęgniarskiego, Polskiego Towarzystwa Położnych oraz Komisji Wyższego Szkolnictwa Medycznego Parlamentu Studentów RP. Zespół zakończył pracę 1 sierpnia 2024 r.
Polska ma jeden z najniższych w OECD wskaźników pielęgniarek na 1000 mieszkańców (5,1 wobec średniej 8,8), a średnia wieku czynnych zawodowo przekracza 50 lat. Reforma wpisuje się w zobowiązania Krajowego Planu Odbudowy (komponent B – reforma ochrony zdrowia). W Wielkiej Brytanii i Holandii wprowadzenie podobnych rozwiązań odciążyło lekarzy o 20–30 proc.
Konsultacje publiczne projektu właśnie się rozpoczęły. Resort planuje przyjęcie ustawy przez rząd w III lub IV kwartale 2026 r. Przeciwko rozszerzaniu kompetencji pielęgniarek może wystąpić środowisko lekarskie, które historycznie blokowało podobne zmiany.
Kluczowe dane liczbowe dotyczące reformy zawodu pielęgniarki i położnej
| Wskaźnik | Wartość | Źródło/Komentarz |
|---|---|---|
| Liczba pielęgniarek na 1000 mieszkańców w Polsce | 5,1 | OECD – najniższy wskaźnik wśród krajów rozwiniętych |
| Średnia OECD | 8,8 | Polska znacząco poniżej średniej |
| Średnia wieku czynnych zawodowo pielęgniarek | > 50 lat | Wysokie ryzyko luki pokoleniowej |
| Szacowany odsetek pielęgniarek/położnych APN | ~2% | Nowa kategoria zaawansowanej praktyki |
| Minimalny wymiar godzin studiów I stopnia (pielęgniarstwo) | 4600 godzin | Zgodnie z dyrektywą UE 2005/36/WE |
| Minimalny czas studiów I stopnia | 3 lata | Po liceum lub policealnej |
| Kształcenie położnych po studiach pielęgniarskich I stopnia | 18 miesięcy / 3000 godzin | Nowa ścieżka kwalifikacyjna |
| Odciążenie lekarzy w UK i Holandii po podobnych reformach | 20–30% | Przykład skuteczności rozwiązań APN |
| Planowane przyjęcie ustawy przez rząd | III–IV kwartał 2026 r. | Po konsultacjach publicznych |
Dane na podstawie projektu ustawy Ministerstwa Zdrowia, OECD oraz informacji zawartych w artykule
Ścieżka do uzyskania statusu pielęgniarki/położnej zaawansowanej praktyki (APN)
Na podstawie projektu ustawy o zawodzie pielęgniarki i położnej (MZ, maj 2026)
Trójstopniowy system kompetencji zawodowych pielęgniarek i położnych
Poziom ogólny
Poziom kwalifikowany
Poziom kliniczny / APN
Słownik pojęć
- APN (Advanced Practice Nurse / Pielęgniarka Zaawansowanej Praktyki)
- Najwyższy poziom kompetencji w nowym trójstopniowym systemie. Pielęgniarka/położna z tytułem magistra, specjalizacją, min. 10-letnim doświadczeniem (w tym 5 lat w danej dziedzinie), uprawniona m.in. do samodzielnego ordynowania leków, kierowania na badania diagnostyczne i orzekania o czasowej niezdolności do pracy.
- Trójstopniowy system kompetencji zawodowych
- Nowy podział kategorii zawodowych pielęgniarek i położnych na trzy poziomy: ogólny (po liceum/policealnej/licencjacie), kwalifikowany (po magisterce) oraz kliniczny (APN).
- Orzekanie o czasowej niezdolności do pracy
- Uprawnienie do wystawiania zwolnień lekarskich (L4) – w nowym projekcie pielęgniarki i położne APN będą mogły orzekać o niezdolności do pracy na okres do 5 dni.
- Dyrektywa UE 2005/36/WE
- Unijna dyrektywa regulująca uznawanie kwalifikacji zawodowych, w tym minimalne wymogi kształcenia dla pielęgniarek (m.in. minimum 4600 godzin zajęć na studiach I stopnia).
- Konsultacje publiczne
- Etap procesu legislacyjnego, w którym projekt ustawy jest udostępniany do zaopiniowania przez zainteresowane strony (organizacje zawodowe, związki, ekspertów, obywateli) przed przyjęciem przez rząd.
- Krajowy Plan Odbudowy (KPO)
- Polski program reform i inwestycji finansowany ze środków Unii Europejskiej. Komponent B KPO obejmuje reformę ochrony zdrowia, w tym zmiany w kompetencjach personelu medycznego.
