Najważniejsze
- •Otyłość po raz pierwszy wyprzedziła nadciśnienie i stała się w Brazylii głównym czynnikiem ryzyka zdrowotnego.
- •Wzrost ryzyka związanego z otyłością od 1990 roku wyniósł 15,3 proc., co wiąże się m.in. z urbanizacją, mniejszą aktywnością fizyczną i dietą bogatą w żywność wysokoprzetworzoną.
- •Eksperci podkreślają, że otyłość to przewlekła choroba metaboliczna i zapalna, zwiększająca ryzyko cukrzycy typu 2, zawału, udaru i niektórych nowotworów.
- •W 1990 roku na czele rankingu były nadciśnienie, palenie tytoniu i zanieczyszczenie powietrza, a dziś struktura zagrożeń zdrowotnych wyraźnie się zmieniła.
- •Brazylia wpisuje się w globalny trend przesuwania ciężaru chorób z infekcji na schorzenia przewlekłe, co zwiększa presję na system ochrony zdrowia.
Otyłość po raz pierwszy wyprzedziła nadciśnienie jako główny czynnik ryzyka zdrowotnego w Brazylii — wynika z badania Global Burden of Disease opublikowanego w maju 2026 roku.
Otyłość stała się w Brazylii najważniejszym czynnikiem ryzyka zdrowotnego i po raz pierwszy wyprzedziła nadciśnienie tętnicze, które przez dziesięciolecia zajmowało pierwsze miejsce. Wynika to z danych badania Global Burden of Disease opublikowanego w maju 2026 roku w „The Lancet Regional Health – Americas”.
Analiza pokazuje, że w 2023 roku otyłość zajęła pierwsze miejsce w krajowym rankingu zagrożeń dla zdrowia, a nadciśnienie spadło na drugą pozycję. Za nimi znalazły się: wysokie stężenie glukozy we krwi, palenie tytoniu oraz inne czynniki wpływające na zachorowalność i przedwczesną śmierć. Według danych przytoczonych przez Agência Brasil wskaźnik ryzyka przypisywanego otyłości wzrósł od 1990 roku o 15,3 proc.
Badacze łączą ten wzrost z przemianami społecznymi i gospodarczymi, które zaszły w Brazylii w ostatnich dekadach. Szybka urbanizacja zmieniła codzienną aktywność mieszkańców, ograniczyła ruch fizyczny i sprzyjała siedzącemu trybowi życia. Do tego doszły diety bogatsze w sól oraz wysokoprzetworzoną żywność, co stworzyło środowisko sprzyjające przybieraniu na wadze.
W materiale cytowanym przez Agência Brasil endokrynolog Alexandre Hohl z brazylijskich stowarzyszeń zajmujących się otyłością i endokrynologią określił ten mechanizm jako „środowisko obesogenne”. Zwrócił też uwagę, że otyłość nie oznacza wyłącznie nadmiaru masy ciała, lecz chorobę przewlekłą, zapalną i metaboliczną, która zwiększa ryzyko cukrzycy typu 2, zawału serca, udaru mózgu oraz niektórych nowotworów.
Porównanie z 1990 rokiem pokazuje jednocześnie wyraźne zmiany w strukturze zagrożeń zdrowotnych. Wtedy na czele listy były nadciśnienie, palenie tytoniu i zanieczyszczenie powietrza pyłem zawieszonym, a otyłość zajmowała dopiero siódme miejsce. Od tamtej pory ryzyko związane z zanieczyszczeniem powietrza spadło o 69,5 proc., a zagrożenia związane z paleniem tytoniu obniżyły się o około 60 proc.
Brazylia wpisuje się w szerszy trend widoczny w wielu krajach rozwijających się, gdzie urbanizacja i zmiana stylu życia przesuwają ciężar chorób z infekcji na schorzenia przewlekłe. Dla systemu ochrony zdrowia oznacza to rosnące obciążenie leczeniem chorób powiązanych z otyłością, zwłaszcza w starzejącej się populacji. W kolejnych latach kluczowe będą decyzje dotyczące profilaktyki, dostępności leczenia i polityki żywieniowej.
Najważniejsze czynniki ryzyka zdrowotnego w Brazylii w 1990 i 2023 roku
| Czynnik ryzyka | Miejsce w 1990 r. | Miejsce w 2023 r. | Zmiana / komentarz |
|---|---|---|---|
| Nadciśnienie tętnicze | 1 | 2 | Spadek z pierwszego miejsca |
| Otyłość (wysoki BMI) | 7 | 1 | Awans na pozycję lidera |
| Wysokie stężenie glukozy we krwi | 6 | 3 | Wzrost znaczenia |
| Palenie tytoniu | 2 | 4 | Spadek znaczenia; ryzyko od 2021 do 2023 wzrosło o 0,2% |
| Zanieczyszczenie powietrza pyłem zawieszonym | 3 | 7 | Spadek ryzyka o 69,5% od 1990 r. |
| Alkohol | — | 6 | Wśród obecnych głównych czynników ryzyka |
| Dysfunkcja nerek | — | 8 | Wśród obecnych głównych czynników ryzyka |
| Wysoki cholesterol | — | 9 | Wśród obecnych głównych czynników ryzyka |
Opracowanie własne na podstawie danych przytoczonych w artykule i źródle Agência Brasil / Global Burden of Disease Study.
Jak zmienił się profil zagrożeń zdrowotnych w Brazylii
Na podstawie danych Global Burden of Disease Study i informacji z artykułu.
Słownik pojęć
- Otyłość
- Przewlekła choroba metaboliczna charakteryzująca się nadmiernym nagromadzeniem tkanki tłuszczowej, zwiększająca ryzyko wielu poważnych schorzeń.
- Nadciśnienie tętnicze
- Przewlekle podwyższone ciśnienie krwi, które zwiększa ryzyko zawału serca, udaru i niewydolności nerek.
- Środowisko obesogenne
- Otoczenie sprzyjające przyrostowi masy ciała, np. przez łatwy dostęp do kalorycznej żywności i małą aktywność fizyczną.
- Wysokoprzetworzona żywność
- Produkty silnie przetworzone przemysłowo, zwykle bogate w sól, cukier, tłuszcze i dodatki technologiczne.
- Global Burden of Disease
- Międzynarodowe badanie oceniające obciążenie chorobami i czynniki ryzyka w wielu krajach na świecie.
- BMI
- Body Mass Index, czyli wskaźnik masy ciała używany do oceny nadwagi i otyłości.
- Cukrzyca typu 2
- Choroba metaboliczna związana z insulinoopornością i podwyższonym poziomem glukozy we krwi.
