Najważniejsze
- •Stymulacja receptora GIPR w pniu mózgu oraz jego blokowanie w podwzgórzu prowadzą do spadku masy ciała u myszy.
- •Odkrycie wyjaśnia tzw. paradoks GIPR – dlaczego leki o przeciwstawnym działaniu (aktywujące, jak Mounjaro, i blokujące, jak MariTide) są skuteczne w leczeniu otyłości.
- •Różne efekty działania leków wynikają z ich wpływu na odmienne obszary mózgu regulujące łaknienie.
- •Wyniki badań na modelach zwierzęcych wymagają potwierdzenia w badaniach klinicznych z udziałem ludzi.
Naukowcy z Uniwersytetu w Cambridge wykazali, że stymulacja receptora GIPR w pniu mózgu oraz jego blokowanie w podwzgórzu prowadzą do spadku masy ciała. Odkrycie to wyjaśnia mechanizm działania nowoczesnych leków na otyłość.
Naukowcy z Instytutu Nauk Metabolicznych Uniwersytetu w Cambridge przeprowadzili badanie na myszach, którego wyniki opublikowano 24 lipca 2026 roku w czasopiśmie „Nature Metabolism”. Wykazali oni, że stymulacja receptora GIPR w pniu mózgu oraz jego blokowanie w podwzgórzu prowadzą do spadku masy ciała. Odkrycie to wyjaśnia, dlaczego leki o przeciwstawnym działaniu na ten sam receptor okazują się skuteczne w leczeniu otyłości.
Praca naukowa zatytułowana Distinct brain regions mediate regulation of food intake in response to GIPR agonism or antagonism (DOI: 10.1038/s42255-026-01575-z) opisuje eksperyment na myszach zmodyfikowanych genetycznie. Badacze usunęli receptor GIPR w pniu mózgu – konkretnie w obszarze pola najdalszego (area postrema) – lub w podwzgórzu, a następnie porównali te zwierzęta ze zdrową grupą kontrolną. Stymulacja receptora GIPR w pniu mózgu gryzoni prowadziła do zmniejszenia apetytu i redukcji masy ciała. Z kolei zablokowanie tego samego receptora w podwzgórzu znosiło biologiczny hamulec sygnałów sytości wysyłanych do pnia mózgu, co również skutkowało spadkiem wagi. Autorzy pracy nie przedstawili jednak konkretnych danych liczbowych dotyczących procentowej utraty wagi ani dokładnej ilości kalorii spożytych przez poszczególne grupy myszy. Analizy sfinansowały brytyjska Medical Research Council oraz fundacja Wellcome ze środków publicznych i charytatywnych.
Różne mechanizmy w leczeniu otyłości
Wyniki te tłumaczą mechanizm działania obecnych na rynku leków na otyłość. Dotychczas na rynku tym dominowały terapie stymulujące wyłącznie receptor GLP-1, takie jak Ozempic i Wegovy. Nowsze leki celują dodatkowo w receptor GIPR. Dostępne preparaty Mounjaro i Zepbound, które zawierają substancję czynną tirzepatyd, aktywują zarówno receptory GIPR, jak i GLP-1R. Z kolei lek MariTide (maridebart cafraglutyd), będący obecnie w trzeciej fazie badań klinicznych, działa odwrotnie – blokuje GIPR, a jednocześnie aktywuje GLP-1R. Do tej pory naukowcy nie potrafili wyjaśnić, dlaczego stymulacja i blokowanie tego samego receptora przynoszą podobny skutek terapeutyczny.
Ograniczenia badania i perspektywy
Zrozumienie tych mechanizmów ułatwi projektowanie nowych terapii skojarzonych o potencjalnie wyższej skuteczności. Należy jednak pamiętać, że autorzy badania zadeklarowali powiązania finansowe oraz granty od koncernów farmaceutycznych, takich jak Eli Lilly, Novo Nordisk i AstraZeneca. Prezentowane wnioski opierają się wyłącznie na modelu zwierzęcym. Wymagają one potwierdzenia w badaniach klinicznych na ludziach, u których dystrybucja receptorów w mózgu może się różnić. Dodatkowo badacze pominęli analizę skutków ubocznych stymulacji pnia mózgu – to tam znajduje się ośrodek wymiotny, którego pobudzenie u ludzi wywołuje nudności. Publikacja nie odnosi się również do konkurencyjnej hipotezy desensytyzacji receptora, według której ciągłe podawanie stymulatorów ostatecznie prowadzi do jego wyłączenia.
Dwie drogi działania na receptor GIPR w mózgu
Na podstawie badania opublikowanego w Nature Metabolism, 2026
Porównanie mechanizmów: Stymulacja vs Blokowanie GIPR
Stymulacja GIPR (Agonizm)
Blokowanie GIPR (Antagonizm)
Słownik pojęć
- Receptor GIPR
- Glucose-dependent insulinotropic polypeptide receptor – receptor dla glukozozależnego peptydu insulinotropowego, zaangażowany w regulację wydzielania insuliny i kontrolę metabolizmu.
- Receptor GLP-1R
- Glucagon-like peptide 1 receptor – receptor dla glukagonopodobnego peptydu 1, kluczowy cel dla leków takich jak semaglutyd, hamujący apetyt i opóźniający opróżnianie żołądka.
- Agonista
- Substancja, która łączy się z receptorem i wywołuje w komórce reakcję biologiczną (aktywuje receptor).
- Antagonista
- Substancja, która wiąże się z receptorem, ale nie wywołuje reakcji, blokując jednocześnie dostęp dla agonistów.
- Area postrema
- Obszar najdalszy – struktura w pniu mózgu, która nie jest w pełni chroniona barierą krew-mózg, zaangażowana m.in. w wywoływanie nudności i wymiotów oraz kontrolę łaknienia.
- Podwzgórze
- Część mózgowia odpowiedzialna za integrację sygnałów hormonalnych i nerwowych dotyczących m.in. głodu, sytości i temperatury ciała.
