Najważniejsze
- •W wybranych aspektach apoptozy komórki bydła są bliższe ludzkim niż komórki myszy, które często służą jako standardowy model badawczy.
- •Kluczowe znaczenie miały białka BAX i BAK oraz ich lokalizacja w mitochondriach — to one inicjują programowaną śmierć komórki.
- •Autorzy sugerują, że komórki bydła mogą być cennym modelem przedklinicznym i pomóc ograniczyć błędne wnioski z badań opartych wyłącznie na myszach.
- •Wnioski badania dotyczą konkretnego szlaku mitochondrialnej apoptozy, a nie całej biologii komórki.
- •Zespół planuje dalsze analizy w innych typach komórek i po ekspozycji na kolejne substancje, aby ocenić użyteczność modelu bydlęcego w badaniach przedklinicznych.
Naukowcy z Uniwersytetu w Lipsku ustalili, że komórki bydła pod względem kluczowych cech apoptozy są bliższe ludzkim niż komórki myszy.
Naukowcy z Uniwersytetu w Lipsku poinformowali, że komórki bydła w wybranych aspektach apoptozy bardziej przypominają komórki człowieka niż szeroko stosowane w badaniach komórki myszy. Wyniki badania ukazały się 28 lipca 2026 roku w piśmie „Archives of Toxicology”.
Zespół prof. dr. Franka Edlicha z Wydziału Medycyny Weterynaryjnej Uniwersytetu w Lipsku, we współpracy z Uniwersyteckim Szpitalem w Lipsku, porównał ludzkie próbki krwi z komórkami i tkankami bydła, myszy, owcy i świni. Badacze skupili się na białkach BAX i BAK, które inicjują programowany zgon komórki, oraz analizowali ich położenie i organizację w błonie mitochondriów. W jednym z eksperymentów użyli też komórek wątroby bydła, podając im różne substancje i śledząc przebieg apoptozy za pomocą kilku niezależnych metod pomiarowych oraz mikroskopii wysokiej rozdzielczości.
Według autorów badania komórki bydła wykazały większe podobieństwo do ludzkich niż komórki myszy, jeśli chodzi o kluczowe elementy szlaku związanego z BAX i BAK. Również samo białko BAX u bydła miało być bardziej zbliżone do ludzkiego niż do mysiego, a rozmieszczenie obu białek w mitochondriach wyglądało podobnie u człowieka i bydła. Prof. Edlich ocenił, że taki mechanistyczny punkt odniesienia może pomóc przy wyborze modeli do badań przedklinicznych i ograniczyć błędne oceny już na wczesnym etapie rozwoju substancji.
Apoptoza, czyli programowany zgon komórki, jest jednym z podstawowych procesów badanych w onkologii i farmakologii, bo wpływa na przeżycie komórek oraz reakcję tkanek na terapię. W badaniach nad lekami od lat korzysta się głównie z modeli mysich, choć ich wyniki nie zawsze dobrze przekładają się na człowieka. Autorzy pracy podkreślają jednak, że ich wnioski dotyczą wyłącznie regulacji BAX i BAK w mitochondrialnej apoptozie, a nie całej biologii komórki.
Badanie sfinansowała Deutsche Forschungsgemeinschaft. Zespół z Lipska zapowiada teraz sprawdzenie, czy podobieństwo między komórkami bydła i człowieka utrzymuje się także w innych typach komórek i przy kolejnych substancjach. Jeśli te wyniki się potwierdzą, rządowe i akademickie ośrodki badawcze mogą zyskać dodatkowy model do testów przedklinicznych, który uzupełni, a w wybranych zastosowaniach częściowo zastąpi badania na gryzoniach.
Słownik pojęć
- apoptoza
- Programowana śmierć komórki, kontrolowany proces usuwania komórek uszkodzonych lub zbędnych.
- BAX
- Białko proapoptotyczne, które uczestniczy w inicjowaniu apoptozy i wpływa na przepuszczalność błony mitochondrialnej.
- BAK
- Białko proapoptotyczne współdziałające z BAX w uruchamianiu mitochondrialnego szlaku apoptozy.
- mitochondria
- Organella komórkowe odpowiedzialne m.in. za produkcję energii; odgrywają też ważną rolę w regulacji apoptozy.
- badania przedkliniczne
- Badania prowadzone przed testowaniem terapii u ludzi, zwykle na modelach komórkowych lub zwierzęcych.
- model zwierzęcy
- Organizm zwierzęcy wykorzystywany do badania procesów biologicznych i oceny działania substancji leczniczych.
