Najważniejsze
- •Międzynarodowy zespół naukowców zidentyfikował mutacje genetyczne odpowiedzialne za agresywne nowotwory skóry (irydoforomy) u gekonów lamparcich odmiany lemon frost.
- •Około 80% gekonów tej odmiany barwnej naturalnie rozwija nowotwory w młodym wieku z powodu zjawiska pleiotropii (ta sama mutacja daje jaskrawy kolor i wywołuje raka).
- •Nowotwory gekonów wykazują niską liczbę mutacji, co upodabnia je do nowotworów dziecięcych u ludzi i ułatwia im unikanie układu odpornościowego.
- •Jaszczurki te mogą służyć jako naturalny model badawczy w onkologii porównawczej, eliminując potrzebę sztucznego wywoływania raka, jak ma to miejsce u myszy.
- •Głównymi ograniczeniami badania były mała próba badawcza (3 osobniki) oraz niska czystość próbek komórkowych.
Międzynarodowy zespół naukowców zidentyfikował zmiany genetyczne odpowiedzialne za rozwój agresywnych nowotworów skóry u gekonów lamparcich odmiany lemon frost.
Międzynarodowy zespół naukowców pod kierunkiem dr Ylenii Chiari z Uniwersytetu w Nottingham zidentyfikował zmiany genetyczne odpowiedzialne za naturalny rozwój agresywnych nowotworów skóry u gekonów lamparcich odmiany lemon frost. Wyniki tych analiz ukazały się w lipcu 2026 roku w czasopiśmie naukowym „BMC Biology”.
Badacze z uniwersytetów w Nottingham, Birmingham, Trieście i Marquette oraz z Uniwersytetu Florydy przeprowadzili sekwencjonowanie całego genomu trzech osobników. Porównali oni tkankę nowotworową ze zdrową tkanką pobraną od tych samych zwierząt. W analizowanych guzach zidentyfikowali mutację punktową w genie TBP oraz fuzję genów IARS1 i RNF213. Gen TBP odpowiada za kodowanie białka wiążącego kasetę TATA; u ludzi podobne zaburzenia korelują m.in. z rakiem płuc. Badane jaszczurki pochodziły z Marquette University, natomiast pośmiertną analizę tkanek przeprowadzili specjaliści z Uniwersytetu Florydy.
Znaczenie dla onkologii porównawczej
U około 80% gekonów odmiany lemon frost nowotwory skóry, zwane irydoforomami, rozwijają się naturalnie w młodym wieku. Choroba ta charakteryzuje się powstawaniem białych guzków, które często dają przerzuty do narządów wewnętrznych, na przykład do wątroby. Mimo agresywnego przebiegu guzy te wykazują stosunkowo niską liczbę mutacji genetycznych. Ta właściwość upodabnia je do niektórych nowotworów dziecięcych u ludzi i może ułatwiać komórkom nowotworowym unikanie odpowiedzi układu immunologicznego.
Odmiana barwna lemon frost powstała w wyniku spontanicznej mutacji w jednej z komercyjnych hodowli w USA około 2012 roku. Ze względu na zjawisko pleiotropii ta sama mutacja, która nadaje jaszczurkom jaskrawożółte ubarwienie, odpowiada za rozwój nowotworów komórek pigmentowych. Choć irydofory nie występują u ludzi, gekony te mogą służyć w onkologii porównawczej jako naturalny model do badania mechanizmów powstawania przerzutów. W przeciwieństwie do tradycyjnych modeli mysich, które wymagają sztucznego wywoływania nowotworu, u omawianych jaszczurek proces ten zachodzi samoistnie.
Metodologia i wyzwania etyczne
Autorzy badania wskazują jednak na pewne ograniczenia metodologiczne. Należą do nich mała próba badawcza oraz niska czystość komórkowa próbek, która wynosi od 30% do 36%. W kolejnym etapie prac naukowcy planują zastosować sekwencjonowanie pojedynczych komórek. Wdrożenie tego modelu w medycynie wymaga również opinii ze strony niezależnych onkologów klinicznych oraz rozwiązania dylematu etycznego dotyczącego celowego rozmnażania chorych zwierząt.
Porównanie modeli badawczych w onkologii: Gekon Lemon Frost vs Tradycyjne myszy laboratoryjne
Model gekona Lemon Frost (naturalny)
Tradycyjny model mysi (sztuczny)
Gekony Lemon Frost w badaniach onkologicznych – kluczowe statystyki
Na podstawie publikacji w BMC Biology, lipiec 2026.
Słownik pojęć
- Irydoforomy
- Nowotwory wywodzące się z irydoforów – komórek pigmentowych (barwnikowych) zawierających kryształki guaniny, występujących u gadów, płazów i ryb, odpowiedzialnych za odbijanie światła.
- Pleiotropia
- Zjawisko genetyczne polegające na tym, że pojedynczy gen (lub jedna mutacja) ma wpływ na kilka pozornie niezwiązanych ze sobą cech fenotypowych organizmu (w tym przypadku na ubarwienie oraz predyspozycję do nowotworów).
- Onkologia porównawcza
- Dziedzina nauki zajmująca się porównywaniem naturalnie występujących nowotworów u różnych gatunków zwierząt w celu lepszego zrozumienia biologii raka i opracowania terapii dla ludzi.
- Kasetka TATA (TATA-box)
- Kluczowa sekwencja regulatorowa w promotorze wielu genów organizmów eukariotycznych, ułatwiająca rozpoczęcie procesu transkrypcji (przepisania informacji genetycznej z DNA na RNA).
- Sekwencjonowanie całego genomu (WGS)
- Zaawansowana metoda biologii molekularnej umożliwiająca odczytanie pełnej sekwencji nukleotydowej DNA w całym materiale genetycznym danego organizmu.
